I. Cotr. qua

doccmucts. 339

leaius tractarotur et ut cicius saniutem recuperaret, et sic factuat multis aliis tali infirmitate détends. De infirmo verberato per capitaneam, dicit quod de hoc nichil scivit.

Interrogata de servitoribus et andllis senrientibus in magno numéro sine neccessitate, qui bona ipsius Domus transportant extra Domum, dicit quod sunt alique mulieres, aliquibus infirmitatibus secretis iabprantes, que aliquando juvant ad serviendum infirmis, quibus dator refectio sicut aliis infirmis.

Interrogata de numéro earumdem mulienim, dicit quod in Aula* Noya sunt' due, et alie in aliis aulis.

Interrogata de ministrantibus in refectorio sororum, dicit quod sunt due religiose et una filia que senriunt, et unus senritor senez qui defert vinum, panes et pinanciam diversis vicibus, quod non possent fiacere sorores aut filie albe ; qui quidem servitor non manet in refectorio sed solum ad hostium ministrat delata per eum, nec umquam vidit aut scivit quod ille servitor servierit sororibus in refectorio, nec alius ante ipsum; et interrogata quid diceret si eidem pro« baretur homines ministrasse in refectorio sororum per testes fide dignos, dicit hoc numquam fuisse £actum et quod sunt aliqui qui hoc £Eilso dixerunt dominis, et quod multa mala volunt sororibus, et signanter presidens Brisonnet et alii provisores laici. Dicit etiam quod muite persone utriusque sexus intrant Domum dtra voluntatem janitorum et quos janitores non possunt eicere; dicit eciam quod in dicta Domo sunt duo portarii ; et dicto eidem quid diceret si dicti portarii dicerent quod in Domo sunt de sororibus qui bene volunt dictas personas frequentare Domum, dicit quod de hoc nichil scit nec percepit.

Interrogata de servitoribus officiorum, dicit quod unus est in lavanderià, alius in Aula-Nova, et fossator et duo janitores, et ab antiquo ita fuerunt, et habent vadia soluta per provisores laicos.

Dicit quod in appothecaria sunt due sorores cum uno tervitore, qui non habet vadia, prout crédit, et quando captus est, erat infirmus in una thibia.

Interrogata de muliere vocata la Noire, dicit quod est in Domo et fiiit a pluribus annis, et est infirma, gallice oyée, que aliquando servit infirmis, alias esset in lecto sicut alii.

Dicit eciam quod dicte mulieres fréquentantes Domum, aliquando nent pro Domo et de fiUo fit tella pro serviendo in Domo, et provisores laici solvunt factiones teiiarum que serviunt pro capitegiis sororum, nec unquam scivit aut vidit quod alique sorores vendiderint fillum aut teilam.

Dicit eciam quod quando sorores vadunt ad viilam pro custodiando infirmos, magister notât domum in qua quelibet vadit et diem, et in redditu ipsa a&rt et tradit prtorisse id quod sibi fiierit datum, in

340 DEUXlàm PARTIE.

presencia magistri, qui hoc notât eciam in scriptis, et singulis annis, in indicto, ipsa loquens priorissa defifert provisoribus ea que recepit a sororibus, cum papiro magistri, et ea tradit prorisoribus iaicis.

Interrogata de diminucione revcnute de la pouUerie, dicit quod antiquitus unus infirmus plus afferebat in indumentis quam nunc centum, quia yeniunt pauperes nudi, et sic recepu de la poullerie diminuitur.

Et dicto eidem quod nunc longe major est numerus infirmorum et quod indûmenta pronunc plus valent quando venduntur quam antiquitus, dicit quod, quando infirmi veniunt, non aâeruùt indûmenta aliquid yalencia nec afferunt peccunias.

Super secyitore qui senrit eciam usque ad dormitorium sororum, dicit quod hoc nunquam fiiit ybum.

De illis qui déférant elemosinas de villa ad distribuendum pauperibus, et signanter de quadam muliere que deferebat poma et panem album, quam sorores prohibuerunt distribuere hujusmodi poma et panem et eam verberaverunt, didt scivisse quod quedam mulier, ex parte la Bouchère missa, attulit poma et panem, de quibus una sororum accepit pro dando aliquibus pauperibus gravi infirmitate detentis, existentibus in lectis aitis, sed dicta mulier multas injurias întulit eidem religiose et aliis sororibus, propter quas dicte sorores eam tracidaverunt, gallice boutèrent, sed eam non verberaverunt.

Quitquid fuerit domînis relatum fuit eidem injunctum, in virtute sancte obediencie, ut omnia premissa teneat in secreto.

Soror Johanna la Sirete, etatis quinquaginta quatuor annorum aut eocirca.....

De hora qua accedunt ad dormitorium, dicit quod hora octava accedunt, et de mane ad sonum campane pro matutinis surgunt.

Interrogata, dicit quod habet redditum quem recipit et dat provisoribus, qui sibi dimittunt aliquam porcionem quam exponit pro aliquibus suis neccessitatibus, et pro fillacia ad nendum de sero quando est in dormitorio, et de tella facit capitegia et alia indûmenta.

Interrogata si peccunias tradidit suis parentibus, dicit quod non, nec umquam eam de hoc requisierant sui parentes, licet eam sepe visitaverint.

Interrogata de ministracione infirmoram, dicit quod sunt in maximo numéro, et aliquando xiiii in uno lecto ; dicit eciam quod aliqui ponuntur super stramina et super lintheamina quando se vacuant, et hoc pro bono ipsoram, ut cicius récupérant sanitatem, alias essent excoriati in corpore.

Dicit eciam quod in tanto numéro sunt pro nunc quod semper non suffîciunt porciones ministrate, et de numéro nesciret affirmare quantum nunc sunt.

Didt edam quod inter pauperes sunt cirdter xl maraudi et toti-

DOCUMBNTS. 84 1

dem mulieres qui expelli non possunt et se abscondunt sub lectis, et aliquando eis datur panis propter importunitatem illorum, et janitores non possunt eos expellere.

Soror Johanna TAsseline, etatis septuaginta annorum aut eo circa

Interrogata quod onus habet, dicit quod ipsa est in officio de la pouUerie, cum sorore la Mareschalle

Et dicto ecclesie quod annis preteritis oflBicium poullerie valebat annis singulis ducentas 1. p. et amplius, et nunc non valet xl francos, dicit quod ipsa et ejus soror cum ea commissa ministravit, qualibet septimana, cuilibet capitanearum octo s. p., et querit sereos pro inhumacione infirmorum, residuum vero ministrat et reddit provisoribus laicis.

Item, dictum est eidem quod a tempore quo ipsa est in oflBicio suo, ipsa recepit in Domo plures de suis parentibus quibus tradidit, mutuayit seu dédit de peccuniis sui oj9îcii, ex quibus ditati sunt, licet miserabiles prius essent et pauperes, et quod hoc probabitur. Super quo dixit quod nunquam dédit aut mutuavit suis parentibus aliquid de bonis ipsius Domus et se refert de hoc omnibus

Et de servitoribus dicit quod sunt duo janitores et unus qui defert aquam et mundat aulam feminarum et alius qui eciam mundat alias partes Domus, suntque plures boullengarii et cod, quorum numerum ignorât; dicit eciam quod in ejus officio poullerie est unus )uyenis garsio pro serviendo in dicto officio ad portandum fiirdellos officii singulis diebus, et est médius annus quod servit in dicto officio

Interrogata ubi capit refectionem, dicit quod sepe eam capit in refectorio cum aliis et eciam ejus socia, diebus festivis, et aliis diebus, quia multum habent agere, capit refectionem in suo officio cum ejus socia [et] ffimulo; et habent mulieres ad suendum culcitras, que lucrantur salarium de officio cum porcionibus, videlicet pittan« ciam et vinum, quelibet una capra vini.

Et dicto eidem quod bene careret &mulo, dicit quod ipse defert fardellos lectos, quod facere non possent religiose aut filie, et si placet dominis quod eiciatur, eicietur, licet sit honestus et simpiex juvenis

Johannes Petit Guillot, de Silvanecto, etatis xx^ annorum, serviens in officio poillerie, sunt duo anni, pro salario videlicet trium francorum pro anno, cum aliqua gratuitate singulis mensibus, videlicet de tribus duodenis et aliquibus vestimentis quibus indiget.

Interrogatus ubi poullerie capiunt refectionem, dicit quod illam capiunt ordinarie in caméra poullerie, et accipiunt porciones suas de mane, quas préparent in earum caméra.

Interrogatus ubi ipse pernoctant dicte poullerie, dicit quod pernoc-

343 DBUXIÈMM Pims.

tant iii donnstûfio soronun, née condiidt eis loq«a», sed soror însior ooodncit antiquam, et penioctit ipse loqucns inter praperes in aula Sancd-Dionisii.

Dicit edam quod sont plnres mnHeres senriaitcs în Aala-No?a mulieniffly que alias foenint infinnitate.

Item, inteiTOgatas quid fecît dîebus fesdvîs, dicit quod ipse congregat indamenta infinnorum per aulas.

Interrogatus quantum faciunt pouUerie de indumentis paupenim decedencium^ dicit quod singulis tribus septimanisyendunt indumenta et de ipsis Êiciunt très francos aut eocirca

Dicit eciam quod aliquando sorores yadunt ad Pressorium et apud Clamarcium pro recreacione

Soror Gilla la Bourette, etatis lxx annorum.

Fuit eidem remonstratum quod quedam mulier peperit in Domo et habuit filiam, quam ipsa Gilla eleyavit et intertenuit in dicta Domo usque quo fuit maritata. Dicit quod Tocabatur Qaudia et eam levaverat de fontibus, que mulier, uxor cujusdam procuratoris commorantis in vico Sancti-Petri-ad-Boves, (que) vocabatur Claudia; que quidem filia fuit elevata in dicta Domo, et postmodum, cum esset etatis decem annorum, ipsa loquens eam tradidit cuidam mulieri, cujus nomen ignorât, de parrochia Sancti-Jacobi-de*Camîficeria, ad eam nutriandum et ut adisceret ministerium; et nescivit unde erat mater dicte fiiie. Interrogata quis sibi indixit mulierem cui ipsa tradidit dictam filiam, dicit quod inquîsivit quis eam acciperet et invenit eamdem mulierem, cujus nomen ignorât. Interrogata ubi nunc est dicta filia, dicit quod adhuc est cum dicta muliere et non est bene sensata. Et dicto eidem quod ipsa loquens singulis annis ministravit pensionem ipsius filie et juvit ad eam maritandum, dicit quod juvit ad eam nutriandum de sua porcione et de alîis que solicitavit sibi

dari ad eam nutriandum Interrogata numquid ipsa tradidit pec-

cunias pro maritando dictam filiam, dicit tradidisse xxx^* francos de elemosinis sibi factis de villa, quas ipsa loquens solicitavit sibi fieri. Interrogata quando ipsa filia fuit in puerperio, ipsa loquens sibi misit vinum, panes, carnes, dicit quod una vice sibi misit unam quartam vini et sibi misit suam porcionem pittancie et vini, sibique misit de porcione aliarum sororum cum sua porcione ; et dicto eidem quod pluries misit et tradidit suo marito peccunias ad emendum eorum neccessitates et lingia, prout invenitur per testes, dicit [quod] non misit sibi nec tradidit, nisi ut supra. Interrogata quare majorera affectionem habuit ad eandem filiam quam alteri, dicit quod afiectionem habuit ad eam quod a puericia fuerat nutrita in Domo

Interrogata de mulieribus existentibus in Domo. que non sunt infirme, dicit quod in eadem Domo sunt plusquam ducentee mulieres

que non daberent ibidem eue, que non poasuot expeUii et, quwdo expeUuntur, detraetant per villam de Domo

Soror Cecilia la Mareaçballe» etaûs zl annorum vel eocirca, et^uut sexdecizD anni quod e$t pro&fsa religionemi et est in pouUeria cum aoFore Johanna TAaseline

Interrogata quid faciunt de peccuniis provenieutibus ex pouUeria, dicit quod tradunt qualibet ebdomada capitaneis Domus duos francos minus duobus solidis, et ministrant cereos pro unctione pauperum extrema, et residuum, facto compoto et scripto redacto, graduât provisoribus laicis semel in anno

Soror Anna Rotye, etatis xl annorum, et sunt xxv anni quod çst in Domo

Interrogata qua de causa voluit recedere ab officio poullerie, dicit quod nuila de causa nisi quia erat in ordine suo pro intrando buanderiam; deinde dixit quod causa in parte fuit eo quod proyisores laici putant quod ille qui * se intromittunt de pouUeriai non reddunt bonum oompotum et récusant lingium ministrare neçcessarium pro pauperibus

Interrogata quibus expensis percipiunt refectionem quando vadunt apud Pressorium et alibi causa recreacionis, dicit quod portant earum porciones et si aliquis dat eis aliqua volatilia, capiunt

Dicit, super hoc interrogata, quod in lavanderia non chorisant, quia non habent tempus hoc façiendi, et eciam filie suot fesse de opère continuo

23 février i533.

Enquête sur Tintroduction par des sœurs, dtns llidpitaly de garçons teinturiers, dont l'un passa même la nuit dans la selle des accouchées. ^ Extrait.

Arch. nat., L 536*, original, 4 feuillets papier.

Le dimanche xxiii* jour de février mil v« xxxii, en la salle basse de FHostel-Dieu de Paris, par devant maistres Jaques Marlio, pénitencier, et André Verjus, chanoines de Paris :

Seur Catherine Chevesne, aagé de xxi* ^ns ou environ, fille blanche, fille du feu maistre du Berceau de la rue de la Harpe, après serment par elle fiitct de dire vérité, a dict qu'il y a sept ans qu'elle fiist receue fille blanche; et dés et depuis l'esté passé elle qui parle et deux aultres filles blanches, ses compaignes, c'est assavoir Ambroise et Marion

ivwi*n«wi