‹ L'ordre des Trinitaires pour le rachat des captifs (volume 2)Chapitre 458 sur 591 · Les marguilliers · texte numérisé non relu

Les marguilliers

I. — 1488, 6 septembre, — « Procès entre les religieux de la Merci, BMemption des Captif*, et le maître des Mathurins. lia B'étaient instrila <n faux contre certaines bulles produite* an procès par ledit maître des Mathurins > (Table de Le Nain, p. 237). — Arcb. Nat., X" 1*6, f 880 y*).

Sur la requele baillée à la cour de céans, le quatrième jour du mois d'août derreriier passé, par les Religieux et Frères de Notre-Dame de la Mercy, Rédemption des Captifs, pour laquelle ils requéraient délaj être préfix jusques au lendemain de la Saint Martin prochain venant à Maislre Robert Gaguin, maistre des Mathurïns, de informer sur les moyens de faussetés par lui baillés en la dite court à rencontre de certaines bulles et provisions produites par iceux religieux et frères de Notre-Dame de la Merci '. Vcu par ta court la dite requête et tout ce qui a été mis par devers certains commissaires ordonnés pour parler aus dites parties,

11 sera dit que, en obtempérant à la dite requête des dits demandeurs, la court a préfigé et préfige terme au dit Gaguin de informer sur les dits moyens de faulcetés par lui baillés, jusqu'au lendemain de la dite S1 Martin d'hiver prochain venant pour tous délais, pour ce fait en estre ordonné par ieelle court, ainsi qu'il appartiendra par raison, les despens de celte instance réservés en diffinitive.

II. — 1489, 11 décembre. — Lettre* d'état pour Gaguin, alors dant son ambassade d'Angleterre (Arch. Nat., X'\ 1487. f- as ri.

Entre maistre Robert Gaguin, maistre général de la Sainte Trinité et Rédemption des capliz, demandeur et requérant l' entérinement de certaines lettres royaulx en forme d'estat ', données le xxvii* jour de novembre derrainement passé, et en ce faisant que certaines causes et matières, pendant en la dite court eutre le dit demandeur et les re-

1. L'analyse do Le Nain est absolument en contradiction aveci»piè«' Les Matburins étaient depuis longtemps en possession du droit de quel' dans le nord de la France ; les Pérès de la Merci viennent en demander leur part. L'accusation de faux contre les nouveaux venu? est portée par Gigaù<

'i. Un sursis.

PIÈCES JUSTIFICATIVES. l6l

ligieux et frères de la Mercy, fondés ou royaume d'Arragoo ', tant en matière d'appel que aussi de faulcetê, soient tenus en estai et surcéance jusques à trois moys, à compter du jour et date des dictes lettres, ou à tout le moins jusques à quinze jours après le retour du dit demandeur* d'une part, — et les dis religieux et frères de la Mercy, défendeurs d'autre part — veu par la court les dites lettres royaulx d'estat, les advertissements des dites parties, et tout ce que les dites parties ont mis et produit par devers la dite court, et tout considéré (En marge : Dit aux parties le 1 1 décembre i48o.)-

11 sera dit que, en entérinant les dites lettres d'estat. quant à ce, la dite court a tenu et tient les diles causes et matières des dites parties en estât et surcéance, jusques à troys moys à compter du jour-ci, datte des dites lettres d'estat (despens réservés en dcfrinitive)\

1497, 81 noilt. — Constitutions confirmées par Gaguin pour les Trinitaires d'Espagne (Bibl. Mazarine, ms. 1766, f« 19, n' 20 r").

Slatuta ordiniê fratram Sancte Trinitatis et Redemptionis Captivorum.

In Domine Sanclc et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancli. Amen. Frater RobertusGaguinus decretorum Doctor, maior Ministcr totius Ordinis eiusdem Sancte Trinitatis et redemptionis captivorum, dilectis nohis in Christo Jhcsu Provinciali seu vicario nostro, neenon omnibus et singulis ministris fralribus, sororibus, donatis, oblatis cl conversis nostre régule et nobis subdictis, praesentibus et futuris, per regnum Caslelle et Granate ubi iibet constitutis, salutem. Sicut jampridem, priusquam generalem ordinis curam subiremus, nudtentes nonnullos vestrum a salutaribus patrum nostrorum institutis et Pccliludine vite deerrare, et mundi vanilatibus sordidarï tristabamur, mortuosque peccatis frotres lugebamus,

1. L'antagonisme politique était alors lo prétexte de cette rivalité, qui n'avait d'antre motif que la concurrence.

2. Gaguin pensait donc revenir de son ambassade en janvier ou février 1490.

3. La cote est indiquée par M. de Vaîssière, De Roberti Gaguini vita, p. 51; mais il ne s'est pas servi de ce texte.

ita nu ne susceptis vestre karitatis litteris, que vestram meliorem conversalioncm et futuram semper cmendationem annuntiarunt, exultavit spiritus noster in Deo salutari nostro, qui errantes ad penitenliam adduxit et in eorum vlsceribus cor rectum innovavit. Gaudemus profecto vehementer et Do mi o uni benedîcimus qui non solum ad tnaiorum nostrorum sanctîones et iustituta occulos vostros convertere dignatus est, sed ad ulteriorem vite et sanclimonie f rue tu m nova quadam addere vos docuit, quae et superiora corroborent et superYcnicntibus bumiliorem vivendi forma ' demostrent. Quasquidem conslituliones a vobis unanimiter positas a nostra h u milita te postulastis approbarî, ut eo maiore firmitate subsistant quo fuerint digestîore nostro decreto climate. Nos igitur vobis, in via mandatorum Dei ambulare cupientibus, ministerii nostri opem présentis scripti tenore ad insequentem modum exhlbemus. Itaque a capite vestre reformationis quod ab humilitate procedit sumentes exordium, statuimus ut deinceps nemo ex cong rebâti o ne vestra provincialis seu minister vel prior, dum electus et confirmais fuerit, ultra très annos sui officii tempus extendere praesumat, sed trïcnnîo exacte confestim, in capitulo provinciali, praesentibus ministris provincialis suum officium deponat. Minister vero suo officia praesentibus suis Fratribus humilitcr renuntiet et ab eius excecutione se pectat absolvî, cl ad suc professionis locum remitti cum hilarîtate postulet, de omîssis veniam deprecando, et idem coram suo minislro faciet qui prior fuerit in posterum electus. In quoeassu, dum provincialis officium vacaverit, ministri ad clcctionem alterîus provincialis sancte et sine ambition? procédant. Qui provincialis electus confirmationem a uobis et matoribus ministris qui pro tempore erunt obtineat, et sic confirmatus provinciam et fratres regat et secundum régule nostre formant moderetur, Verum tamen, quia propter terrarum longa spacia, laborîosum esset quolibet triennio provincialis confirmationem pectere, statuimus ut is qui semel electus fuerit provincialis, si exacte triennîo iterum ipse idem sine temporis intermedio eligatur, ipso facto sine alia confirmations, provincialis, et usque ad aliud subse> quens triennium censeatur atque habeatur. Si vero lapso pro triennio aller ab co assuma tur, lîcitum sit ei qui provincialis in médiate precesserit noviterelectum, per pacis osculum et i u rament i exhibitionem, de obedientia nobis et nostris successoribus fideliter et rcligiose

PIÈGES JUSTIFICATIVES. l63

servanda confirmare. Itaque ïn fine cuiuslibct sexennii unam tantam (sic) a nobis et maiore ministro qui pro tcmpore crit confirmationem in provinciale m, ut permiasum est, pectat et obtineat.

Porro si infra trîennium provincialis confirmalus moriatur, aller qui mïnîster fuerit post illius mortem electua prestet in ma ni bu s senioris ministri premissum iuramentum, de obedientla et honore nobis et nostris successoribus conservandis, et sic suum excquatur officium; frotres autem simplices ministrum sibi assumant et electum pet tant a Provincial! confirmari. Priorcm vero minister de fratrum suorura concilio instituât, et quia interdum accidit ut dum fratres de ministro eligendo consultant, nulkis inter collatîs(î) ydoneus ad hou officium reputetur, liceat ettiam illis sic dubitantibus alium de altero conventu nostri ordinis eligere et ministrum assumere, quem electum Provincialis confirmet, ne pro confirmationc ni si duplam et unum régale tantum e.vigere ullo modo présumât. Hortamur autem et in virtute sancte obedientie precipimus ut ii, qui ad has regendi et minislrandi solliciludincs fuerint instiluti diligenter invigillent grèges et domos sibi comissas gubernare, nec cuiquam fratrum proprium aliquotinus haberc aut possidere permittant. Nec de proprio retinendo quovis modo dispensent, nisi tantum vel brebiarium vet aliquot libros morales et ecclesiasticos, aut unum vestimentum seu huiusmodi parva et pauca sobric ad tempus habere nescessaria dispensatio (!), de totius communitatis, id est conventus, assensu concédât. Ea autem quae frater aliquis secundum hanc formam acceperit, publiée profiteatur se huius modi in usum soin m, non ut proprium, récépissé, seque sine dilalione restituturum quae acceperit, cum minister ilia duxerit repetenda.

De noviciis quoque hoc observandum statuimus, ut nullus in ordine huius modi observantie recipiatur, nisi postquam quindecimum sue ctatis annum coropleverit. Quod si contra hoc facerc minister presumpserit, acusetur et ab administrations privetur; constituatur autem seorsum et deputetur aliqua domus, ubi omnes novicii ad suscipiendum doctrinam et eruditionem conveniant; deputetur item illis aliquis ydoneus preceptor et ma gis ter qui illos doceat, nec permittat extra domum vagari aut indc quacumque hora ex ire, nisi urgente nescessaria causa, aut illis tamtum horts quibus in ccclesia vel in refectorio illos assistere et servire oportet.

Similiter nullî fratrum liceat extra regularem claustri iamiam progredi aut extra monasterium abire, nisi a ministre suo licentiam petit et obtineat; in quo casu honestum valde iudicamus ut socius aliquis ex frati-ibus illi a Ministre- committatur, ut testem sue conversation is habeat. Circa vero licentiam concedendam Minister cautioneV adhibeat, ut raro et non nisi semel in ebdomada hanc licentiam egrediendi indulgeat; quod de ils fratribus non est intelligendwn qui ad certa officia vel ccclesic vclrcrum temporalîum su nt députât). Si quis autem extra monasterium propter aliquam iustam causam ad alîud ordinis monesterium transirc voluerit, causam suo ministre ter exponat et abeundi licentiam humiliter pettat. Quam si obtinere non polerit, liccat fratri ad pro vincialcm accedere, coram quo proslntus disc[ed]endi causam exprimat, et sic poterit provinciale, causa rationabîli instante, licentiam impartiri. Si vero absque wlpnmv ciali (sic) scu vel vicarii beneplacito, ad aliam domum perfujerit, aullomodo ad dlvina officia admittatur, sed in custodia habeatur douée a proprio ministre penitenciam recipiat. Et quia ad officium Provincialis spectat, secundum partem sue sollicitudinis, vultum. pécaris sîbi commissi cognoscere, ordinamus ut cum ïpse Provincialis jioster, vel alius ab en deputatus, ad domos ordinis in sua provînt» accès» rit, reverenter et cum cantate a ministre ubi declinaverit recipiatur, eique vite et visitationis sue nescessaria ministrentur. Itaque non liceat provinciali, vel eius commissario, ultra unum ordinis frstrem sibl socium et duos servulos, tempore visitationis, secum habereaDl duccre. Maxime vero illud considerarc opportet ut omnes et sïoarole nostri ordinis domus, que in predictis regnis et provintia bactenus sunt constitute, et poslea per Dei graliam constituentur, reformationcm recipiant et observantiam rideli ter tencre compcllaiitur.

Quorum si quis, instigante bonorum adversario demonuc, aliter vïvere et retrorsum abire voluerit, precipimus ut nullus eorumusi hanc obscrvanciàm contempserit in domum vel monasterium présents sancte re formation] s tanquam hospes recipiatur, ne mcliores et Deo deditos fratres suo malo exemplo inquinel et corrumpat. Si autem propter turpem aliquam occasionem venîsse videatur, compreneodatur et castigetur, et castigatus extra cenobium dimittatur.

Et ut reverentia et debîtus honor inter fratres conservetur, imb™* mus nealiquis frater altcrius fratris cameram îngredi sine miaistn

PIÈCES JUSTIFICATIVES. l65 '

jussione présumât. Qui contrarium fecerit, licet de hoc non fuorit accusatus, se ipsum puniat et sequenti die a commun! cibo et potu priva tus, panem lai i tu m et aquam sua sponte bibat ; liceat autem cuicumque fratrum qui alium intrare cameram alterius viderit accusare in capitulo fratrem delinquentem. Qui non accusaverit a vino abstineat eo die quo peccavit. Si quis vero in caméra alterius f rat ris per noctare et dormire presumpsorit, carcerî mancipetur. Quod si iterum idem commiserit, unius mensis carcercm su beat; tertio autem deprehensus, a communi fratrum socictate et fraternitate omnino separetur. Item utomnis proprietatis suspicio tollatur, inhibemus ne quisquam fréter religiosus aut oblatus depositum, aut res aliénas, seu munera, nec litteras ab aliis ad se missas recîpiat, sed que missa vel mittenda erunt suo revelct ministro, alioquiu tanquam furti reus condemnetur. Hec ergo sunt, dilectissimi fratres, que ad nos a vestra sancta Cougregatione transmissa per ordincm digessimus, et iligesta approbare rataque habere et confïrmare volumus, et p resentibus nostris liltei-is ex oostra certa scientia confirmamus... Datum ïn domo nostra sancti Maturini parisiensis, sub sigillo et contrasigillo nostre maioris administrationis , cum subscriptione nominis nostri. Anno Domini mdcccc" monagesimo septimo, trigessîma die mensis Augusti. Robertus Gaguinus, maior minister. De mandate domini, M. Quignon.

1498, 27 août. — Robert Gaguin, ayant appris l'incendie de l'église <>t du couvent des Trinitiiires de Vianden, permet à ceux-ci de (aire ou de faire faire des tournées de qaètes dans les diocèses de Trêves, de Cologne et de Liège, afin de se procurer les ressources nécessaires a la reconstruction (Archives de Luxembourg, Vinnden, 1™ liasse, dernière pièce).

Universîs présentes litteras inspectons. Frater Roberius decretcrum doctor, inaior minister tocius ordinis Sancte Trinitatis et Redempcionis captivorum, salutem. Miserabilis casus et infelîx ruina ecclesie et domus nostre de Vîenna, Trevercnsîs dyocesis, que, proxîmis superioribus diebus, repentlno incendio, eam cum maiore ville

ibD 1, ORDRE FRANÇAIS DES TRINITAIRES.

Viennensis parte consumpsit1, nos rationabililer indurit ut dîlrelis nobis in Christo fratribus ministro et religiosis ejusdcm bel, quibus vix locus superest ubi caput reclinent, liberam facultatcm tribuainus sibi et misère ccclcsie eorum succurrendi, qua tenus in bac presenti cala mi ta te ois liceat a vieillis et fi ni tirais populis cari ta ti va aubsidia et pias clemosinas fidelium postulare, per que ecclesia e( locus eoruœ possit ad Dei honorent et continuum cultum atque obsequium reparari. Eaproptcr, nos revocantes, primilus et ante omnia, quoscunque procuratores a nobis in predictis locis constitutos, et precipue ia dvocesi Trcvercnsi venerabiles vîros, magistrum Mathiam Fackel, 'D thelogia (sic) doctorem, priorem conventus Predicatorum Treverensis, vicarium generalem Congrégation» Thcutonie ejusdem ordinis Predicatorum, et magistrum Anthonium Gilbert! , in thcologia efiam doctorem, eisdem ministro et fratribus, tenore presentium, licentisie et facultatcm impartimur et donamus, per civitates et loca dyocesium Trc verensis, Coloniensis et Leodiensis ambulandi, et a reverendîs in Christo patribus eorumdem locorum pastoribus et prelatis, seu dominis spiritualibus et temporalibus, litteras ad hoc necessarias irapetrandi, ad faciendum questas in eorum dominiis et locis, adpeteodum, postulandum et requirendum pia populi subsidîa, ad prediclc eccU*sie et loci desolati reedificationem et reparationem, neenoo ad predi* candum verbum Dei et ad exponendum miserabilem dictî ioeendii eventum atque ad pubiicandum et manifestandum, si domiaoruo dyocesanorum ad hoc consensus intervenerit, indulgencias et spirituales gracias que benefactoribus nostri ordinis et redemptionis caplivorum sanctissimi Romani Pontifices concesserunt. Ad quas gracias nos insuper omnes et singulos utriusque sexus, qui ad predictam reedificationem et reparationem manus porrexerint adjutrices, el de bonis suis aliquid tribuerint, associamus et participes efficimiis omnium et singulorum bonorum que, per Dei gratiam, iu toto nostro ordinc postes annuatim et dietim fient et celebrabuntur. Daluro il Domo nostra Sancti Maturini Parisiensis sub sigillo et contrasigilto nostre majoris administra tionis. Anuo Domioï millesimo quadriugentesimo uonagesimo octavo vices! mo septima die mensis Aupisli. M. Quignon.

1. Neyen, historien de Vianden, fait remarquer que cette lettre est le wl témoignage contemporain de l'incendie.

1501, 2 juin. — Des reliques de saint Roch sont données à Gonzalve de Jerez avec permission du pape, pour les couvents trinitaires de Mnlaga, Narbella et Almeria (Copies : Chartularium Provincie, Bibl. Nat.,nouv. acq. lat. 1367, pp. 151 h 154; Bibl. d'Arles, manuscrit 159, p. 50). Original perdu.

Guillcrmus de Orco, in artibus magister et in sacra pagina Baccalarius, [minister], Antonius Mercantis, Claudius Boneti, et Claudius Moneti, fratres monasterii S. Trinitatis, ordinis Redemptionis Gaptivonim, pro fidei catholice defensione fundati, capitulum ipsum monasterii représentantes, i-everendis Patribus' et fratribus nostris in Christo, Dominis ministris et religiosis monasteriorum in honorem Sanctissimae Trinitatis, dicti ordinis Captivorum, in regno Granate1 et in Malaganensi, Marisbella et Almeria civitatibus fundatorum, ac ceteris ubique Christi fidelibus sa lu le m in Domino sempiternam cum vol 11 ii ta te obsequendi, et praesentibus nostris hujusmodi, imo venus Apostolîcis fidem indubiam adbiberc. Noveritis quod nuper Sanctissimus in Christo Pater et Dorainus noster [dominus] Alexander, divins providentia papa sextus, quasdam suas Iitteras sub annulo Piscatoris nobis per venerabilem [et religiosum *\ fralrem Gundisalvum de Zerez, predictî ordinis Redemptionis Captivorum in regno Granate procuratorem, non vitiatas, non cancellatas, nec in aliqua car uni parte suspectas, sed prorsus omni vitio et suspicione carentes, preseutari fecit, quas nos, cum [ea] qua decuit reverentia, recepimus, hujusmodi sub tenore :

Alexander papa sextus. Dilecte fi!i, salutem et apostalicam benedictionem. Exponi nuper nobis fecisti quod in regno Granatae, et in Malaganensi, Marisbella et Almeria civitatibus, tria notabilia monasteria in bonorem Sancte Trinitatis, ordinis Redemptionis Captivorum, et pro fidei catholice defensione incohata, et nondum constructa et edificata sunt, sed in dies construentur et edificenlur; quae si quibusdam particulis rcliquiarum (Sanctissimorum et Sanctissimarum') in monasterio Sanctac Trinitatis Arelatensis, ejusdem ordinis, existen-

Page 1