‹ La Faculté de droit dans l'ancienne Université de Paris,Chapitre 77 sur 281 · Cf. ScHULTB, op. cit., art. Bohic · texte numérisé non relu

Cf. ScHULTB, op. cit., art. Bohic

4. Archives nationales, L. 311, n* 17 (original). — Arsenal, ms. 1121, p. 318 : Privilegium Innocencii pape quod Hospitalarii possint graduari in decretis : « Sincère devocionis afTectus »... « Dalum Avinion. VIIII Rai. Marcii, pontificatus nostri, anno 4*. »

5. Arsenal, ms. 1121, p. ^4-55 : Privilegium Innocencii super admittendis ad do<ftoratum in Facultate Decretorum : DilecUs flliis Cancellario, Ecclesic, ac Universitati Studii Parisiensis : « Vestre sincère devocionis affectus quem ad nos... »... « Datum Avinion. XVI Kal. Februarii, pontiflcatus nostri, anno sexto. »

tent rétude du Droit civil à Paris. On chercherait en vain des témoignages plus formels de Texistence de renseignement du Droit romain dans le Clôt-Bnmeau. Nous rapportons textuellement les passages de ces lettres qui nous intéressent.

l^ Rescrit du 9 des Kalendes de mars 1355, par lequel Innocent étend aux Frères Hospitaliers de Saint-Jean la concession que Benoît Xin {cUiàsJtj avait faite aux Bénédictins et aux Chanoines réguliers de Saint- Augustin, d'être gradués dans la Faculté sans prendre la robe rouge, et les dispense en même temps d'étudier pendant trois années le Droit civil :

« ... Quod Duiius sine rubea capâ decretum légal... aut quod nullus ibi légère iora canonica vei ad Imccalariatum assomL, etc... nlsi ibidem vel in alio studio generali audierit iura canouica per quinqoe et ipsa iura eivUia per treê annoê; aut ipêa tura civilia per qiUnque, et ibi vel in alio generali studio iura cauonica per très annos, proot sic vei aliter in itaïutis ipsim studii parisien, dicebatur eontineri yel de consuetudine ob$ervari.,. »

2<* Rescrit du 16 des Kalendes de février 1357, adressé au chancelier de TÉglise et de TUniversité de Paris :

€ ... In quodam statuto Vniversitatis Parisiensis Studii, Joramento ûrmato, expreuè caveiw, ut nullus in Studio ipso ad obtinendam in Facultate decretorum Doctoratus honorem, etc.. admittatur, nisi prius Legeê ipgaê audierit per treê annos. De presentium tenore decemimus, ut studentes pro tempore in dicto Studio, in Facultate prœdicta, qui lure prohibente, Leges ipêas non aiAdiverint ut prmfertur, valeant obtinere inibi, in dicta Facultate Doctoratus honorem... Statuto et juramento predictis nequaquamobêtantUnu. »

Le Droit romain était donc enseigné en 1357, à Paris, malgré les défenses d*Honorius, et avec une autorisation tacite dlnnocent VI, puisque ce pape croyait devoir accorder une dispense spéciale à des religieux qui ne voulaient pas Tétudier. — En faut-il d*autres preuves encore? L'UniversitédeParisréunitenunesortede « breviarium » quelques-uns de ses statuts généraux et des règles spéciales à chaque Faculté, qu*on lisait de temps en temps dans les écoles ^ Cette collection fut composée en 1370. Dans les articles concernant la Faculté de décret, nous retrouverons de nouvelles et indéniables démonstrations de l'enseignement du Droit civil à ï^aris à cette époque' :

Art. I. — € Gum sit nimis absurdum ut quis cum vanitate et imperitia iBid bonorem ascendat peritiœ literaUs, Nos Decanus et GoUegium Facul-

i. Cf. D^AcHSRY, Spiciiegium, III, p. 735 : Statatt Académie Pahsieosii.

2. Jàid., p. 796 : Statuta facta anno D. millesimo trecentesimo septnagesUno, viceaima tertia die Jaoaarii, qn» debent qaolibet anDo legi, cum aliis quB ident legi. «

tatis Deere torum Parisiensis, maturft délibéra tioneprœhabi ta pro statuendOv ut moris est, tribus edictis solemniter evocatis, considérantes quod, cum pro eo quod non impediti m legibus audiendis pariter non admittuntur ad lecturam, nisi in certis temporibus îeges audiverint, plurimi qui leges non audierunt, habentes hic audiendi et studendi oportunitatem ab huiusmodi Facultate distrahuntur et quandoque penitus revocentur : statuimus et ordinamus etiam revocando et supplendo ad alia staliUa quod de ccBtero, in formis iaferius declaratis, quilibet ad lecturam et licentiam admittatur, etiamsi nec leges audiverit, nec in ipsis audiendis habuerit aliquod impedimentum^. »

Art. II. — « Item, quod nullus m forma Legistarum admittatur^ nisi in Studio generali, vel in studiis generalibus in tribus annis per 24 menses. In quibus tribus annis, vel ordinariè, vel extraordinarie audiverit Decretum et lectionem matutinaiem, saltem per vigenti menses... Liceniiati tamen in Jure Civili necessario non examinabuntur. Cœterum . volumus quod, cum auditione vel lectura Ganonum, vel lectura alterius scientiœ concurrat, ut utraque auditio computetur... »

Art. III. — € ... Statuimus et ordinamus quod Religiosi et alii sxciUares impediti vel non impediti in legibus audiendis qui. per predictum teniAus liuiusmodi Leges non audierint, non admittantur ad lecturam Juris Cifionici, nisi, etc... »

Ce qu'il importerait surtout d'établir, c'est que la Faculté de Paris ait quelquefois conféré les grades en droit civil. Deux témoignages émanés de recteurs de l'Université, pourront fournir un argument qui n'est pas à dédaigner, a. En 1381, Mathieu Reynaud, recteur, attestait que Richard de Motte, maître es arts, était reçu licencié, in utroqtte jure, b. Roland Ramier, recteur en 1410, s'adressait dans une pièce publique à tous les gradués, in lUroque, appartenant par le titre de leurs serments officiels à l'Université de Paris : « Nos, Rolandus Ramerius, Rector Universitatis Magis- « trorum et scholarium Parisiis studentium, requirimus per iu- < ramentum,et sub omni pœnà, omnes Magistros dictœ Universi- « tatis, ac omnes et singulos in Jure Canonico et civili licentiatos a dictœ Universitatis iuratos, cuiuscumque status fuerint, quatc tenus cras de mane, horâ tertiâ compareant in congregatione a generali dictse Universitatis, in SanctoBernardo*. »

En 1408, l'Université de Paris, après la déclaration de neutralité entre les papautés rivales , qui maintinrent alors le schisme dans l'Église, ayant à fixer les conditions nécessaires pour l'obtention des bénéfices, exige indififéremment le grade de licencié,

1. Ce doit être à partir de ce règlement que l*étade du Droit civil a réellement commencé à diminuer dans l'École de Paris. Cet affaiblissement était surtout la conséquence des exemptions accordées par Innocent VI aux religieux de Saint-Jean de Latran.

2. On était donc reçu aux grades soit « in forma legistarum », soit « in forma Canonistarum. »

3. Bibliothèque de Bouchel, t. III, au mot « Universitas ». Cf. le Registre du Conseil du Parlement, commençant en 1407, finissant en octobre 1414, folio 139, au samedi 22 novembre 1410.

çoit en théologie, soit en Droit canon ou en Droit civU ^ G*est la règle admise depuis par la Pragmaiique Sanction ' de Bourges (7 juillet 1438).

Le premier Mémorial de la Faculté de décret, qui conunence en 1414, nous rapporte' la promotion au doctorat de Paul de BiUâ ou de Villâ, c licenciatus in legibus », qui fut depuis doyen de la Faculté.

Le même livre des doyens nous donne les noms S!Étieûne de la Caille, € Baccalarius in utroçtue jure » (1416); de Pierre Courtin, a licenciatus in legibus » (1420), et de Jean Le Maître, c in viroque jure Baccalarius » (1446)*.

L'église de Saint-Denis du Pas, située derrière Notre-Dame de Paris, renfermait autrefois les cendres d'un suppôt de la Faculté, Oesffais Mellot,moTten 1448, chanoine de la cathédrale et licencié es lois*, et une chapelle de saint Magloire, recouvrant le corps de Jehan de Mawuiy, aussi licencié en droit civU et archidiacre de Paris.

Dans le catalogue des livres de sa bibliothèque, que la Faculté fit dresser pour son usage, on compte un nombre relativement grand d'ouvrages de droit romain, ou traitant de matières connexes, étant donné le peu de numéros qu'elle aval ta classer. Nous y rencontrons : « CoUationes Justiniani in tribus libris Godicis; Liber c codicis Justiniani ; Digestum vêtus; Digestum novum; Inforcia- « tum; Tullius de ofûciis; Orationes TuUii; Parvum volumen c optimum continens institutam, decem coUationes et très libros <t codicis; Gasus Longi super codice*. »

En 14&1, nous trouvons parmi les étudiants, deux candidats qui se font graduer en droit civil \

Les docteurs-régents étaient alors pour la plupart membres du Parlement*, et par conséquent devaient être gradués en droit

1. « Vel in ibeologia, jure canonico, cirili, aat medicina licentiatos. » Chronique de CharUs VJ, I. XXIX, éd. BeUagaet, p. 47.

2. Pragm.Sanct.^ par. « Insuper » de CoUationibos. — Elle prescrit de cooférer le tiers des prébendes aux gradués : « Doctoribus seu licentiatis in altero Jurium. »

ISAMBIRT, t. IV, p. 25.

Page 1