V. plus haut, p

i/Aiiiii:su>N i)H i/auacon a clkmknt 43*i

quoi, (hms un inèino diocôso, ils ne pourront cumuler (|ue deux hénélices sans charge d'ànies et ne pourront obtenir qu'un seul ot'lice, une seule dijj^nité ; érection en ab])aye du prieuré de Monserrat, dans lecpiel le roi a l'ait élection de sépulture; concession au nouvel al)l)é, ainsi (|u'à celui de Poblet, du droit de revêtir les insij^-nes épiscopaux ; enfin annulation de toutes les procédures faites en cour de Rome depuis le temps de Grégoire XI au préjudice d'arai^i-onais cpii n'ont pas osé comparaître de peur de contrevenir iiux défenses du feu roi.

Supplicat Sanciitatem Vestram humilis et dévolus filius vesler Johannes, rex Aragonum, quatenus supplicationes infrascriptas bénigne admittere et pie dignemini exaudire, cum non ohstantihiis oportunis, clausis ac cxcecut[oriisj, ut in forma.

\. Sardima. — Primo etcnini, cum ipsc rex teneat al) Ecclesia Romana Sardinie et Corsice regnum in feudum sub certo iributo seii censu ^ [Semel in novitate esset recognoscendum '^] annuatim solvendo, et propter guerras que a multis citra lemporibus in dicto regno fuerunt, et sunt etiam de presenti, pretextu rebellionis judicum Arborée, et etiam propter magnas ac importabiles expensas quas hibuit pro sustentatione dicti regni subire, ipsum tributum sive censum ab aliquibus citra annis solvere cessaverit, quia rationibus supradictis non potuit : digrtetur Sanctitas ipsa dictum tributum seu censum preteriti temporis gratiose sibi remittere. Et, habita cousideratione cum quantis laboribus et sumptiblis ac suorum naturalium strage predecessores sui dictum regnum eripuerunt a manibus tirannorum, adquisiverunt et sustinuerunt, ac sustinet ipse rex pro sancta Romana Ecclesia, dignetur eadem Sanctitas feudum et tributum predicta et omne Jus alodiale et feudale Romane Ecclesie pertinens in toto regno predicto ipsi régi et successoribus suis perpetuo, de gratia speciali, concedere et donare, ita quod regnum ipsum sit extunc dicti régis et suorum perpetuo successorum liberum et francum alodium, et ab omni presentatione tributi seu census et alterius cujuslibet oneris quittum penitus et exemptum. [Consistoriale. Tempore scismafis non teneret alienatio. Et est pena.]

2. Patronatus. — Item, ut idem rex in capella et servicio suo ydoneos clericos habere melius valeat, dignetur Sanctitas ipsa eidem régi et successoribus suis in perpetuum concedere, in qualibet cathedrali ecclesia terrarum ipsius régis, jus patronatus unius dignitatis et unius officii et duorum

1. Les mois que j'imprime en italique sont soulignés dans le manuscrit.

2. Je place entre crochets les annotations qui se trouvent en marge dans le manuscrit.

434 ÉÇLAIRCISSEMEINT 11

canonicatuum cum prebendis et, in qualibet diocesi dominii ipsius régis, quatuor rectoriarum seu ecclesiarum curatarum ; quas dignitates, officia, canoiiicatus cum prebendis et ecclesias curatas semel tantum, per ipsum vel suos eligendos, dictus rex et successores sui, quociens vacaverint, possint conferre, vel ad ea personas ydoneas ordinariis presentare, qui ordinarii illis presentibus (sic) ydoneis habeant ea conferre. [Camerarius.]

3. CoNSANGuiNiTATES. — Iteiii, quod, ne propter quamcunque dispensationem infrascriptarum matrimoniis obtinendam opporteat adcuriam Romanam haberi recursum, et ut viarum periculis obvietur, dignetur Sanctitas vestra archiepiscopis Terracone et Cesarauguste, qui nunc sunt, et qui pro tempore fuerint, committere et plenariam tribuere potestatem quod super matrimoniis contrahendis infra suum dominium inter quasvis personas, que sint etiam ex utroque latere tercio vel remociori consanguinitatis vel affmitatis gradu conjuncte, possint, videlicet dictus archiepiscopus Cesarauguste in provincia sua, et dictus archiepiscopus Terracone in aliis omnibus terris régie diccionis, si eis videbitur, auctoritate apostolica dispensare.

4. Décime, — Item, dignetur Sanctitas ipsa eidem régi concedere décimas ecclesiarum et heneficiorum ecclesiasticorum dominii sui per et ad quindécim annos, ut cum ipsis et suorum subditorum auxiliis possit recuperare patririionium regni Arragonie pretextu dicti regni Sardinie et Corsice alienatum.

5. Remissio. — Item, dignetur Sanctitas ipsa eidem regigratiose remittere et penitus relaxare quicquid per illustrissimum dominum Petrum, regem Aragonie, ejus genitorem, memorie recolende, et eum ac officiales ipsorum c fructibus et jurihus Caniere apostolice beneficiorum vacantium et absencium personarum ecclesiasticarum in ejus dominio habitum extitit et receptum, nec non concedere et donare omnes et singulas peccunie quantitates Camere antedicte, tam ratione habitorum (?) beneficiorum ecclesiasticorum. durante indifîerencia dicti sui genitoris, ex commanda[mento] ejusdem,aut pretextu bullarum Bartholomei antipape, per quoslibet possessores, quam alias, usque in diem obitus ipsius sui genitoris, intra ejus regnum [et] dominium pertinentes ; et abinde etiam omnino absolvere animam ejusdem sui genitoris. Item, si forte contra dictos officiales vel commissarios, clericos vel laicos, propterca conceperit eadem Sanctitas odium vel rancorem, illos dignetur ad gratiam suam admittere.

6. Cardinales. — Item, dignetur Sanctitas ipsa duos prelatos seu clericos ydoneos, quos ipse rex de dominio suo ad hoc duxerit eligendos et nominandos Sanctitaii eidem, ad statum seu dignitatcm cardinalalus, quam primum facultas ad id se obtulerit, promovere.

7. PniMOGENiTus. — Item, cum dictus rex, jure hereditario predecessoribus suis et sibi concesso per nobilem dominam Margaritam de Loria, comitissam Terracone, quod teneat et possideat locum et baroniam de Alcoy, in rcgno Valeiilic situata, hoc vinculo seu conditiono quod dictam baroniam in alium quam in primogenitum Aragonie transferre seu alieuare

i/aI)1I1:SIO.N DI: LAllAdUN A CLK.MKNT 4ti«J

non possit, alias (juani (s/c) dicta baronia Ecolosio Honiano, ipso facto et iwortatur et ptMiitns adipiiraliir : (li^^nelur Sanclilas prodicla dictani condiliontMn scni vincnluni aniovcrc oniiiiiio, et diclo re^i graliose concedere qiiod lociun el haroiiiain prcdiclas in incliluni iiifaMlcMn Mai'liinnn, ducem Montisalhi, IVatrein suuni carissiniuni, el snos perpelno succcssores pro lihilo vohmlatis alienare eliani et Iransferre, nnllo proplerea jnre Homane Keclesie ad(piisito, et ol)stante minime vinculo sui)radiclo nec aliia (juihiiscun(/Ui\ [ Vidcifiir forma.]

8. Institut! pku oudinauios, — Item, cnin, durante indiiïerencia dicti domini <,'-enitoris ipsius re<j;is, (piam pluiime recloi-ie, j)repositure, canonieatus, officia, capellanie et alia i)lurima ])eneficia ecclesiaslica vacaverint in terris suis (pie per episcopos, capitula, abhates et alios ordinarios auctoritate ordinaria collata fuerint, (pHM{ue bénéficia ipsi electi possident de presenti, ut ii^ilur inler i[)sius reg-is snbditos questionum et discordiarum materie conquiescant, cpie alias exinde insurgèrent, et ex quibus bandosilates et guerre et alia dampna infinita et scandala gravia resultarent, prout jam experiencia docuil, nam super istis neces diverse perpetrate jamque fuerunt : di^nielur Sanctitas ipsa illis (pii dicta ])eneficia obtinent, j)rout ea nunc possident, confirmare, seu de novo ipsis de dictis ])eneficiis nunc providere, etiam si vacaverint in curia, vel alias fuerint disposilioni Sedis Apostolice reservata, el non obstante quod de illis j)er Sedcm Aposlolicam sit provisum, nec aliis o])stantil)us quibuscun({ne, cum alias scandalis et malis predictis nullo possit remedio commodo obviari. [Oporlet speci/icare et scire de ydoneitale personarum, et potcstate collatorum, et de gener,ilibus rese/'vafionihus nntiquis.]

1). IxTEUDicTLM. — Itcm, cuni alias auctoritate apostolica concessum fueril ipsi régi quod, lempore generalis inlerdicti, excommunicalis etinterdictis exclusis, possit cum suis familiis, jaunis aportis, audire divina : dignetur Sanclilas ipsa eandem licenciani impcrliri illuslri Yolande, consorli sue, ac primogenito ipsius régis, et perpétua omnibus regibus et primogenitis Aragonie ne eorum consortibus, ut in forma.

10. CoNTUA EXTHANEOS. — Itcm, cum, quorumdam clericorum ambitio in tantum excreverit quod, non considérantes quod utroque jure, canonico scilicet et civili, quilibet in terra sua beneficiandus existit, quamvis de terris ipsius régis oriundi non existant, nec forte, quod deteriusest, ydioma ipsius terre inlelligant aut sciant proferre, per imporlunilatem vel alias conati fuerint hactenus multa bénéficia ecclesiaslica in dicti régis terra el dominio impetrare, vel verius usurpare ; et cum non resideant in eisdem, paralur ipsis maleria per seculum evagandi; bénéficia fraudantur suo serviciodebito; edificata corruunl; hospilalilas sublrahitur ; terra sua depauperatur pecunia, et clerici de terra propria, in qua, sicut alibi, secundum fragilitatem humanam, in scienlia el moribus reperiunlur ydonei, in suo jure fraudantur. Cum ipsis eque sufficienlibus, pocius fjuam extraneis, dicta bénéficia debeanlur, idcirco dictus rcx, cujus intcntionis existit predictis

malis de cetera obviare, Sanctitati eidem supplicat quatenus de prelaiuris, dignitatibus et benefîciis ecclcsiasticis in dominio suo vacaritihus vol de cetero vacaturis, etiam si iii curia vacare noscantur, aut alias fuerint dispositioni Sedis Apostolice reservata, clericis de dominio ipsius régis, [de]quibus est verisimile quod in eisdem personaliter residebunt, providere dignetur; hoc subjungendo quod, si Sanctitas ipsa, per importunittatem aut alias, de premissis prelaturis, dignitatibus et bencficiis extraneis provideret, ordinarii non tencantur admittere, imo ex hinc ipaos omnino expellere haheant ; sin autem quodeadem Sanctitas contra ordinarios ipsos velillos admittentes excommunicationis sententiam fulminet.

11. CoNTKA CARDINALES. — Itcm, cuui bcneficia cura ta residenciam personalem requirant — nam ex rectorum absencia beneficiis ipsis seu eorum ecclesiis plura incommoda subsecuntur — , dignetur eadem Sanctitas dicto régi concedere quod in terris sui dominii cardinales nullum possint curatum beneficium ohlinere : nam et ita per dominum Innocencium et postea per dominum Urbanum, bone memorie summos pontifices, fuit laudabiliter observatum. [Déclara.]

12. Contra cardinales. — Item, dignetur Sanctitas ipsa eidem régi concedere ne cardinalis seu cardinales quicumque possint in una cathedrali ecclesia sui dominii nisi dignitatem unicam vel unam administrationem seu oiTicium obtinere, que tamen dignitas post pontificalem major non sit, nec electiva ; quique in una diocesi possint nequaquam nisi duo bénéficia sine cura tantummodo obtinere, nec etiam valeant intra dictum suum dominium prioratum aut beneficium aliquod collegiatum [obtinere].

13. Abbatl\. — Item, cum, ex rationabilibus causis, desideret admodum rex predictus prioratum monasterii B. Marie de Monteserrato, abbatie monasterii Runpulli (s/c ^) immédiate subjectum, quod sua conditione notabile ac vassallis et redditibus opulentum dignoscitur, in abbatiam erigi, a dicta ahhatia monasterii Runpulli [sic) totaliter segreguatani : dignetur Sanctitas ipsa exemptionem et crectionem hujusmodi facere, commode et lionori expedientes non parum dicti monasterii Montisserrati, ad quod ipse rex devocione afficitur singulari, et in quo ipse suam sepulturam eligit, et pontificalia insignia concedere abbati ejusdem, ac providere quod bénéficiât! clerici inibi convertantur in monachos juxta numerum in quo existunt. [Declarelur.^^

14. Mitra. — Ilcm, cum monasterium Populeti, ordinis Cisterciensis, per progenitores ipsius régis fundatum sit, valde insigne et amplis facultatibus ac viris scientificis predotatum, in quo multa corpora regum Aragonie conquiescunt : dignetur Sanctitas ipsa abbati monasterii ejusdem episcopalia insignia bénigne concedere.

15. LrrES. — Item, cum ^divcrsa liligia seu questiones in curia Romana 1. Pour : lîivipulH. Il s'agit de la célèbre abbaye de RipoU.

LADIliSlON I)i: i/aHA(.ON A CLKMENT Ï'M

fuorint tliula, et oonlra ahstMitcs, iii conliiinaciain ooniindcin, pci- odicla vol alias pioc'i'ssuin cxlili'ril, (|iii, scilali sou vooali duranlo iiuliforoncia dioti jj;t'nitt)i is ipsiiis ro^is c[ domini natiii-alis ipsoruin, non aiisi ruoriml ooinparerc, viiliilo ojiis maiulali pordioioiioin porsonaruin et J)oiioiinn oliain continoutis, ol in ooiilumaoiani oonmidoni judioia dala ot scnlonlio i)romulj;ato oxtiUMiiil ; ol sit ooiisoiium i-alioiii ((uod impoditiis jure parorc non |)oLost aul dol)ot \ tMO (•(Uihunax dici, ol alia phira pericula et soandala ox liino sul)so(|ui possonl : snp[)licat Sanolilati cidom idem rox Johannes (juod omnia diola judioia, sontonlias aUjuo prooossusdi<>nolur totalilor revooare et auullaro,ol ad statuni in ({uo erant tomi)oi'e domini pape Greg-orii XI, l'oliois recorda lionis, reducere })leno modo.

(lonlrnriiuilur i cl 7.

Consistorialcff siiiit /, î, 6', //, 12.

Non videntiir concossihihs sociimla pars j)rimi, item articuli 2, S.

Modcrnndi vident nr /, 2, 4, o, 6*, .9.

Contiiil en du fi est rex super 7 .

Consulendus clerus super 2, 4, 5.

Speci/ica exaniinatione indigent 6', 7, o in pnrfe; item simpliciter 8, 13.

Sine bulla 8, iO, //, 12; et facile cuni huila moderata 4, 7, 9,13, 44, l'o.