‹ La France et le grand schisme d'Occident (volume 3)Chapitre 55 sur 332 · Cronicon Siculum, p. 63. Giornali NapolHani, c · texte numérisé non relu

Cronicon Siculum, p. 63. Giornali NapolHani, c

2. « Tumor gutturis. » Cette expression se trouve dans la lettre adressée, le 4 octobre 138i, par les Florentins au sire de Goucy. M. P. Durrieu, qui l'a publiée (La prise d'Arezzo, p. 177) d'après un registre des Archives de Toscane, a imprime : « humor gutturis ; » mais l'autre leçon est donnée, d'après le même registre, par M. G. Erler (op. cit., p. 66, note 1), et se retrouve aussi, comme j'ai pu le constater, dans une copie de cette lettre que renferme le ms. 940 de la Bibliothèque de Cambrai (n" 37, fol. 18 r°, texte publié par Kervyn de Lettenhove, Froissart, t. X, p. 546).

3. V. cette expression bien significative des Giornali Napoletani (c. 1051) : « Il re se ne ammalô, con tutti e molti signuri de' suoi, de una malatia, che scorticaro como serpi... »

4. Je retrouve, parmi les copies de Dupuy (Bibl. nat., ms. Dupuy 160, fol. 51 r") et parmi celles deGaignières (Bibl. nat., ms. français 20377, fol. 68 r° ; transcription moins complète), ce curieux document : « In nomine Domini ejusque matris Virginis gloriose et S. Nicholai benedicti, amen. Anno Domini M"'CGG°LXXX°IV'', die quinto X° septembris, octave indictionis, Bari, régnante serenissimo et invictissimo principe domino Ludovico, Dei gratia rege Jérusalem et Sicilie, ducatus Apulie, principatus Capue, duce Andegavie et Turonie, comilatuum Provincie, Forcalquerii, Cenomanie et Pedemontis comité, regnorum vero ejus anno secundo, infrascripta capitula firmata sunt per infrascriptos magnâtes et nobiles regni Sicilie fidèles dicti domini nostri régis, videlicet : — In primis dicti infrascripti magnâtes et nobiles dicti regni sub ipsorum fide promiserunt et super libre in sacristia ecclesie

la plupart napolitains, se rassemblent dans la sacristie de l'église Saint-Nicolas deBari. Ils jurent sur l'Evangile de demeurer fidèles à Louis d'Anjou, ainsi qu'à ses enfants, de ne jamais traiter avec la maison de Durazzo, Dans l'attente de la catastrophe qui doit les priver de leur chef, ils s'engagent à reconnaître provisoirement l'autorité de deux d'entre eux, les comtes de Potenza et de Conversano ; ils leurs donnent de pleins pouvoirs pour faire des levées d'impôts, pour recruter des troupes, promettent de se rendre à leur appel, de se prêter mutuellement assistance, de se cotiser pour le payement des dépenses nécessaires et d'observer exactement les articles jurés, sous peine de félonie. Prévoyant l'hypothèse où les héritiers de Louis se désintéresseraient de

dicti B. Nicolai, in civitate Bari, ad sancta Dei evangelia juraverunt vivere semper et mori sub fidelitate dicti domini nostri régis et heredum suorum, et specialiter esse unanimes circa dictam fidem ejusdemque voluntatis contra Carolum de Duracio etheredes suos, nec unquam cum dicto Carolo vel heredibus suis ad aliquam in communi vel singulari concordiam devenire. — Item promiserunt et juraverunt, prout supra, quod, si forsan aliqua essent ordinanda pro servanda et manutenenda fidelitate dicti domini nostri régis et heredum suorum, ac subscriptorum magnatum et nobilium statu, promiserunt ipsi magnâtes et nobiles stare determinutioni communi, sive majoris et sanioris partis ipsorum, prêter quam. cum dicto Carolo vel heredibus suis communiter vel particulariter non valeat deveniri ad concordiam aliquam vel tractatum. Item, si forte erit expediens, pro servanda fidelitate et statu predictis, tenere aliquam gentem armigeram vel fieri aliquas expensas, unusquisque, sine contradictione aliqua, solvet partem ei contingentera, juxta ordinationem et requisitionem infrascriptorum ordinatorum et communiter deputatorum ad hoc vel aliorum quos in futurum contingeretordinari. — Item ordinaverunt et elegerunt vires magnificos Ludovicum de Enghuineo, comitem Cupersani, et Hugonem de S. Severino, comitem Poteneie, qui videntur esse magis propinqui dicto domino nostro régi, et qui possunt magis convenire ad invicem, quibus dederunt plenam et totalem potestatem imponendi taxas, secundum quod eis videbitur, ac etiam gcntes armigeras conducendi, aliasque expensas faciendi quas pro dicta fidelitate et statu servandis cognoverint oporlunas ; et promiserunt habere ratum et firmum quicquid per electos predictos ordinatum fuerit ; et sol vent partem ipsorum unicuique contingentera juxta taxam fiendam per diclos ordinatos vel alios ab eis per provincias prdinandos. — Item promiserunt et juraverunt quod unusquisque ipsorum qui per dictos ordinatos vel ordinandos, viva voce, vel per litteras, sive nuncios, fuerit requisitus ut recpUigat taxam per eos factam, teneatur ipsam colligere tam a comitibus, baronibus et nobilibus, quam etiara ab universitatibus et aliis singularibus personis, per omnem viam et inodum expedientes ad hoc. — Item promiserunt et juraverunt quod, finito prcdicto tempore potestatis concesse supradictis ordinatis, si casus erit quod expédiât alios ordinare vel predictos forsitan confirmare, quod ad requisitionem supradictorum electorum unusquisque vocatus teneatur convenire in loco delerminato ad eligendumillum vel illos qui habebunt predictaexecutioni débite

SEK.MEM' DES HARONS NAPOLITAINS 81

l'entreprise, ils jurent de ne reconnaître comme seigneur ou gardien qu'un prince de leur choix.

Quatre journées se passent. Pénétrons dans la cour du château de Bari. Une chambre s'ouvre sur la mer, à côté de la chapelle : c'est là qu'a été dressé le lit du moribonde A cette heure matinale^, les seules personnes présentes, avec le notaire et le médecin, sont Robert de Dreux, prince de la maison de France, le chambellan Jean de Ghambrilhac, Pierre de Mûries et un écuver d'écurie. En vue de cette mer Adriatique qu'il se représente, depuis cinq ans, comme baignant ses futurs états, Louis d'Anjou dicte un dernier codicille (il est encore inédit), où éclate dans toute sa véhémence la passion de la conquête, et où l'espoir de voir poursuivre l'œuvre qu'il laisse interrompue efface,

demandare. — Item proiiiiseruntet juraveruntqnod, si, quod absit. diclits dominas nosier rexmoriretur, velquoquomodo noilet se de regno ulterius impedire, et non haberet heredes, vel etiam heredes sui nollent se de regno impedire, nuUum invoeare vel querere in dominum, sive eonservatorem, vel protectorem eorum.nisi illum quem communiter elegerint. — Item, quod, tam ad requisitionem predictorum electorum sive aliorum eligendorum, quam eciain ad requisitionem unius alterius de infrascriptis vel de alils nobilibus etmagnntibus dirti regni concurrentibus, vel quos in futurum coiitinget concurrere ad fidelitatem predictam, et qui volent esse cum infrascriptis ad servandum fideliter capitula predieta et infrascripta, unusquisque teneatur prèstare auxilium aller alteri cum personis eorum ac cum vassallis eorum et gentibus, victualibus et aliis, prout possibilius eis fuerit. — Item voluerunt et ordinaverunt quod unusquisque, tam de infrascriptis quam de abscnlibus, et aliis quos ad hoc concurrere continget, ponet subscriplionem et sigillum proprium, et quod non venient contra predieta per ebs promissa vel alia ordinanda communiter, et quod, si aliquis vel aliqui contrafaceret vel contrafacerent, possitseu possint appellari per unumquemque de aliis qui ad dictam confederalionem sive coligationem fuerint, de fide rupta, et debeat in terris et locis aliorum pingi pro proditore — Nomina vero magnatum et nobilium qui présentes fuerunt in dicta concordia et coUigatione hee sunt, videlicct : dux Venusii ; cornes Cupersani ; comes Potencie; dominus Johannes de S. Paulo ; comes Montis Caveosi ; dominus Raymundus de Ursinis de Baucio ; dominus Nicolaus Spitiellus, cancellarius regni ; magnus Comestabulus ; comes Matere ; Loysius de S. Severino ; Corradus de Moule Agano ; Ricardus de Petravalida ; dominus iN'icolaus de Alanio ; dominus Petrillus, ejus frater : dominus Malhias de Burgencia; dominus Ludovicus de Porta ; dominus Antonius Grapinus ; Antonius de Rillano. » Suivent les signatures ; l'acte était pourvu de onze sceaux pendants. C'est la pièce que citait D. Godefroy [Histoire de Charles VI, p. 552) comme ayant été expédiée à « Saint-Nicolas-du-Part. »

1. « Jacens in grabato, in Castro suo regio civitatis Bari, in caméra turris, anle capellam, versus mai-e. »

Page 1