‹ La France et le grand schisme d'OccidentChapitre 246 sur 304 · V. plus haut, p. 208 et · texte numérisé non relu

V. plus haut, p. 208 et

2. Le 13 juillet, Wenceslas de Luxembourg se trouve à Me aux, le 17, à Paris ; dès le 1" août, il eBt de retour à Luxembourg {Publications de C Institut de Luxembourg, U XXIV, p. 179 et 183).

3. Mémoire du cardinal d'Embrun (Baluze, t. II, c. 857), qui invoque à l'appui de «on récit les souvenirs du duc de Bourgogne, alors présent à Paris. Philippe le Hardi, effectivement, ne quitta pas Charles V du 15 juin au 22 juillet 1380 ( E. Petit, itinéraires..., p. 148).

4. Baluze, t. I, c. 542, 1107, 1108 ; Gayet, t. I, p. j., p. 92 ; Rinaldi, t. VII, p. 331, 370; Cronieon Siculum, p. 32; Scheuffgen, Beitrâge..., p. 6, 8.

5. Rinaldi, t. VII, p. 370. Relations du médecin d'Orsini (Btbl. nat., ms. latin 11745, fol. 69 v°, et Baluze, t. I, c. 1100), de Thomas d'Acerno (Muratori, t. III, pars ii, c. 729), de l'évêque deFaënza (Baluze, 1. 1, c. 1099). Cf. Diario cTanonimo Fiorentino, p. 400.

6. J'ai retrouvé£dans le ms. 940 de Cambrai (n° 95, fol. 39 V, et n° 99, fol. 43 r*) deux lettres, assez différentes de forme, adressées en même temps par Charles V aux cardinaux de Florence et de Milan. Bien qu'elles portent toutes deux cette double adresse, on peut supposer qu'elles étaient destinées à être remises, l'une à Pierre Gorsini, l'autre à Simon Brossano. J'ai déjà reproduit un passage important de Tune d'elles (p. 294, note 4). Je crois devoir transcrire l'autre in extenso : « Karolus quint us, rex Francie, eardinalibus Portuensi et Mediolansnsi super facto EecUsie. — Cardinales Portuensis et Mediolanensis, amici precarissîmi, introspectis litterîs quas ultimate nobis vestra dilectio destinavit, in eis vidimus (fore eautum) vos intepide laborasBe ut, juxta desideria vestri cordis, reformari posset unitas Ecclesie universe, que dolenda discidii acerbitate concutitur. Inferente salutari obstaculum libamento (sic) hujusmodique appetitu pe lien te, vos ad loca varia contu-

La Franc* «I U Grand Schisme 91

pour les -exhorter à se rendre auprès de lui, à se rapprocher au moins de la France, en transportant leur résidence, par exemple, dans le Piémont. Tel était son désir de les avoir à portée de sa voix qu'il offrait de leur rembourser leurs frais de déplacement et promettait de pourvoir à leurs besoins. Qu'en cela il eût le dessein de les soustraire à l'influence du pape et du peuple italiens, afin de les amener à reconnaître expressément Clément VII, je serais d'autant plus disposé à le croire que le pape d'Avignon, de son côté, poursuivait le même but par le même moyen. Il les traitait comme les autres cardinaux

listis, procurantes ut per viam consilii gênerai 19 eliceretur veritas hujus rei, cum ▼obis modus alias non occurreret per quem ipse morbus intestinuin nocumentum inferens animabus valeat, nisi faciente divino imperio, aboleri. Deindeque, post cardinal! s de Ursinis, qui noviter ab bac luce dévote migra rat, interitum, quem ipsa ▼estra scriptio displicibili nobiB adjectione predixit, continuo operaraini in subjecta materia diligenter, nos exhortando ut velimus intendere circa islud. Sane interna lumine per lustrantes fidei constantiam in qua vos contuemur solide radicatos, et optatum quem fertis ncdum ad inaniendum bujusmodi errorem scismatis, quin potius ut penitus extirpetur, ob hoc ezpensarum et laborum diversa onera nequaquam formidando subire, rependimus vestrum u trique de premissorum intimacione plausibili digna mérita gratiarum. Poculum et enim amaritudinis haurimus e mortis casu predicto, presertim dum revolvimus quod una vobiseum in predicto negocio zelo aincerrimo vacabat continue et ab hujus negocii primordiôjara vacarat. Et quam via vestram minime lateat nocionem, ut remur, quonam anima operam dedimus in materia supra tac ta, quam vere nos tri s duximus negotiis preponendam, et cum quanti s sollicitudinibus sedare curavimus tantum scisma, cum ad id nostrum animum frequens cura pulsaret : attamen, ne animarum perniciei, que ex premissis titubacionibus suboritur, providen" peramplius differretur, et ut supersederet dubitacionis cujuspiam laberintum, viam quam nobis nunc, ut premittitur, intimastis, per carissimum consanguineum nostrum ducem Brabancie consanguineo nostro régi Boemie et nonnullis prelatis et principibu* foventibus parte m Intrusi, in Francafordio ultime congregatis, in quantum nobis incombebat, persuadendo, offerri fecima*, commise perperam dirtgi cupientes. Ipsorum tamen discrecionis radiolus in vesperam exorbitationis evanuit, ita quod nostris obsecundare moniti** calliditate detestabili renuerunt, asserentes factum bujusmodi disputacionibus clericorum seu discussioni cuicumque se non velle subicere seu submittere quoquomodo. Verum cum util ita s publica suadeat ut in hoc actu principum et prelatorum et aliorum ortodoxorum salubre velle jungatur, et eorum consciencia sit secura, ne provisio débita, quam in facto hujusmodi apponendam in brevi Dei nutu et ex circu inspecta providencia vestra attente cognoscimus et speramus, in mediis conatibus déserta longuoscat, pensantes quod omnia sunt faciliora presentibus, plurimum optaremus quatcnus ad nostram presentiara, vel alicubi prope nos, quamtocius vos transferre, ut possemus insimul convenir*, aut saltem in parttbus Pedemontium ad aliquem locum nostro Dalphinatui propinquum personaliter declinare velletis. Ibi siquidem una cum aliquibus ex cardinalibus, fratri-

Page 1