TEXTI'IS GALLOIS ET ARMORICAINS
rOK.ME COMPOSÉ £>■ l'iIONNELP. DE SAINT KADOK, PAR RICHAIID AB RHYS, DE LASCAUVAX, DE l-loO A U80 ' .
V sanl dewis svn tvcdd
1 ddwyn i viw ddyii oi vedd ;
Mawr i ddeall au allii;
Au wrlhau 'n vab wrlliun vy,
Kyrcliu tau ny hu lanach
Au ddwyn ny Lais yn ddyn bach ;
Nyd oedd ar cdau yddi Un ol tan ni welad hi.
Or yd "vrrwvs \r adar
0 rad duw ne ir ty 'n war
' lolo manuscripts, p. 501.
iOi LA LEGliNDI'J GELTIOUI-:.
\ yiia rwii dwv irynor
I byon lUlydd lieb un ddor.
Mawr yw rif o chyfrifir
Mwy wyrlh cf na mor ria tliir ;
I karw union koronog
Ae dynnu llwith aidon ilog ;
Ef a wnaelh, ni fynnai wall, Wrth ddewrion wrthau arall;
Yn y gerrig yn y gorwedd, Âr dir glas i vordwy gwledd ;
Pan roed sopynniau redyn Ir tir gynt ar y tarw gwynn,
Ar dda byw ai'wydd i bod Ar gam ni wrai gymod.
Kattwg i wayn llwg un Uaw Au talodd dan gor Teilaw.
Nid ae o \ab Duw oi fodd,
Nid oedd ddysg ond a ddysgodd.
Ni chae Ryvain au chrevydd Yn lie i Pbab un well i ffydd ;
Tra gwr mwyn trwy gairau main Travael ty hwnt i Ryvain ;
Wrth dduw byth an nerth i bo Wrth unair ir aoth yno ;
I dy Grist un da i gred I doi angel au dinged.
l'IKCKS JUSTIFICATIVES. 505
Ksgolj lie mac vyn goliaclh 0 nef CI" kacl ati'ri kaelli.
If ociUl yr iddew mai»
Au gefn yiiy ddigovaiii ;
A gwacw ar viuuii y ^wr vry Ag ar iiwn gwir y\v liyiiiiy ;
Mab santés arglwyddes qw, Mab sant teg, a mab sanl yw.
Kadwed voiiaid, synncd s\r, Kallwa fawi-, willilawr vcrtlnr!
DIALOCLE ENTRE SAIM KADOK ET SON DISCIPLE RECl, LORS DU PASSAGE DU SAINT A l'ÎLE d'eCIINI*.
KEBI.
— l'a vyd a geir yn gwcilgi?
Pa vwyd yn ymborth ini, Yn gbanol y mor heli?
KATWG.
Val y gwnai y propliwyd Eli Duw a 10 gynghor ichwi Ar vorodd a daieri :
Goddevwch bob caiodi
• Myvyriun, vol. 111, j). ô et 4.
L\ LÉGENDE CELtlOUE.
Nid ellir lies o diogi ; Trech doetliincb iio gwcgi; Trech llavur no diricidi ; Dirwest, a chred, a gweddi; A orvydd ar bob cyvyngi.
Mil can haws gan Dduw roddi No clian ddyn diddiiii erchi.
0 chredir Llyvyr Generi, Yr hwn a wiria ini :
* Ni chavas ddyn ei eni, Heb gael gan Dduw ei borthi. »
Gwellwell Duw o'i addoli, Gwaethwaeth y diawl o'i berchi, Nag ovnwch a ddaw ; ichwi Vwy n'or vwyalch yn ghelli?
Nid ardd nid erddir iddi ; Nid llawenach neb no hi.
Archwn bawb i Dduw celi,
Arghvydd yr lioll arglwyddi,
Er lesu a'i buni weli,
Ein dwyn drwy bob cyvrwystri ;
A'i gael yn ganllaw ini
Ac ni bydd raid i neb ovni.
l'IÈCKS JUSTIFICATIVES. 307
V III
SE.NTEJiCES, PROVEKBES ET APIIORlSMES ATTRIBUES A SAINT KADÛK. I. — LES OBJETS nt LA HAINE DE KAUOK *.
Cas beth;iu Catwg Llyma 'n hwy 'n amlwg :
Y gwr na cliaro
V wlad ai luaco; Milwr ilawn dygnedd Ni cliais dangnevedd; Yiiad aiiiilinigar, Prydydd avlavar; Pencenedyl anghall ; Canllaw diddeal.
Gwerin anghyvraith Divrawd ac anraith.
Covnogi g^\•ydiau Attal gwybodau Gwrth ac amryson Rhwng cydvrodorion ; Gwr rh:iilh ariangar, Bardd yii yudaddgar; Maelwr heb goedydd, Cenedyl heb grevydd.
Cenad anfyddlon, Cybydd diJdigon.
Ty bel drigiannydd Tir heb ddiwyllyd.
Meusydd heb ydau, Gosgordd heb drevnau,
' Myvyrian, t. lU, p. 10.
Canllovi trawsedd, Rhwystro gwirionedd.
Aniharchu rhiaint Cvnhcii rlnvng ccraint; Gwlad heb ci gosgordd, Addisg diarfordd.
Dosparlh anhysbys, Llwybrawd annilys.
Teulu digynnedv l)adleuon goleddv.
Cynllwyn a bradau Fug y II gorseddau.
Araitb ddiymbwyll Aneglur giybwyll ; Gwr heb gelvyddyd, Meiwyr heb ryddyd .
Cyrch yii ddigynghor Bod beb egwyddor.
Geudyst yn ghyngaws ; Barnu 'n anhynaws ; Amharchu doelhion, Mawraw cyljyddion ; Chwcdlau diaddysg, Gymysg trachymysg; Gwybod heb awen, Pleidiwr anghyiiimen ; Dirmigu g^virion, Gwlad heb aibrawon, Arvcr o veddwdod, Gwr heb gydwybod.
M. — LES ODJETS DE L AMOUB DE KADOK.
Dieu^.
Nid bod ond Duw, Nid bvw ond Duw, Nid da ond Iluw, Nid doeth ond Duw, Nid gwybod ond Duw, Nid gallu ond Duw, Nid cariad ond Duw, Nid digon ond Duw, Nid dim ond Duw.
La Science '.
Nid bonedd ond gwybodaoth.
Nid golud ond gAvybodaeth, Nid (loethineb ond gwybodaelh.
Nid nrddas ond gwybodaoth, Nid anrbydedd ond gwybodaelh, Nid nerth ond gwybodaelh.
Nid hardducb ond gwybodaelh.
Nid clod ond gwybodaelh, Nid braint ond gwyliodaeth, Nid cadarn ond gwybodaelh.
Nid gorvod oud gwybodaelh.
' My\yiiaii, t. III, p. Co.
» Ibidan, (. m, 1'. 02.
La Poésie * .
Nid mab Uengar ond awengar.
Nid cerddgar ond awengar, Nid awengar ond goleugar, Nid goleugar ond gwirgar, Nid gwirgar ond cyviawn, Nid cyviawn ond dwyvawl, Nid dwjvawl heb lawenydd
MI. — CONSEILS DE KADOK A SON DISCIPLE ARON, FILS DE KENVARCH, ROI DU NORD*.
Tro y clust byddar at bob drygyaith ;
Tro dy gevyn ar bob drygwaith;
Tro y Uagad cauad at bob anverth ;
Tro 'tb olug ath galon at bob prydveith;
Tro dy law cgor at bob tylodi ;
Tro dy veddwl at bob baelioni;
Tro dy bwyll at gyngborau doetbion;
Tro t'h ddybewydd ar bob daioni ;
Tro Hh hoU awen ar ymragori ;
Tro dy ddoall i deall dy hunan;
Tro 'th hoU gynneddvau ar a vo dedwydd ;
Tro 'Ih galondid a"lh nertbodd oll ar Dduw ddowydd.
' Myvyrian, t. III, p. 50 et 16 passim.
' Ibidem, l. III, p. 58. — Pour les autres textes gallois traduits dans la Légende de ■-aint Kadok. voyez le même volume passim de la page 1 à la jiage 99; et, s'il m'e-t pe^mi^ de me citer nioi-mr-me, les Poèmes des Bardes bretons du sixième siècle, p. 26 et 248.
N° IV
DIALOGUE ENTRE SAINT KADOK ET I.E BARDE MEP.ZIN ; CHANT POPULAIRE EN LANGUE BRETONNE.
8ANT KADOK.
Kemenn a rann enn hnn Doue !
Lavar d'i-inc pelra oud-de?
ÎI*«ZTN
Enn amzer ma oann 'barz ar bed.
Me oa gand ann hoU en:ret;
Diouc'htu ma 'z-eenn 'oarz ar zall, E klevet ann lioll o iouc'hal.
Diouc'htu ma kane va delen, Koueze, diouz ar gwez, aour mclen.
Roueou ar vro am c'hare, Roueou ail lioll am douje ;
Ann dudigou paour lavare :
— « Kan, Marzin, kan, e peb mare. »
Laret a re ar Vretoned :
« Kan, Marzin, ann traou da zonet. »
Breman er choajou e vevann, Den na ra stad ouz in hreman;
Bleizi ha nioc'h gwez, kreiz ma lient, Tre ma'z-ann biou, a skrign ho denf.
312 LA LÉGKiNDE CELTIQUE.
Kollet 00 gan-in va dclon ; l'illet eo gwez anii aour nielen;
Roucoii Breiz a zo iiiaro, Roueou ail a wask ar vro ;
Na lavar kcn ar Vretoned :
« Kan, Marzin, ann traou da zonel. »
Hi a ra ouz-in Marxin-fol,
A daoliou mein am c hasonl hoU.
SANT KADOK.
Paouikez diod, distroit endro, Ouz Doue zo *vid hoc'h maro.
Ilennez en do truez ouz-hoc'h ; Da neb a fiz enn ha ro peoch.
MARZIN.
Enn lian fiziz, c'hoaz e fiziann, Out-han trucz a c'houiennann.
SA>"T KADOK.
Dre-z-oim oc'h euz truez ganl-han, Enn Tad, e'r Mab, e'r Spered Clan!
MARZIX.
Me a losko cur iouc'haden D'am Roue, gwir Zone ba Den !
Me gano be vadelozcu,
A oad da oad dreist ann oajou !
SANT KAflO .
Paourkoz Marzin, Donc r'ho klevo !
Eled Doue r'hoc'b andjrougo!
nïMNE A SAIM KADOK, ATTRIBUÉE AUX TRENTE BRETONS VAINQUEURS A Mt-Vote.
Ar niiz incurz, gand he vorzoliou, A zeu (la skei wai' lioii noriou ; Ar gwez a bieg gaiid glao a-huill, Aiin ilocii a strakl gaiiil ar grizil.
Hogen ne ked lie vorzoliou llehken a sko war lion noriou, N'od eo ked ar grizil lichkeii A lak da strakal ann doeii ;
N'ed eo ket hebken ar grizil; Ne ked ar glao a zarc'h a-buill ; fiwasoc'h eged aval ha gl.io Ar zaozon fall ann hini eo !
Otrou sant Kado, hor paeron, Roit-hu d'eoiiip-ni norz ha kalon, Ma c'honeimp, hiriou ann dciz, War enebourien euz a Vreiz.
Mar deomp-ni d'ar ger war hor c"liiz Ni a roi d hoc'h-hu eur gouriz Hag eur jupen aour hag eur c'hlenv Hag eur vantel c"hlaz liou ann env ;
Ma laro ann dud o sellet,
Olrou saut Kado benniget :
« Kouls or baroz liag enn douar
a Sant Kado n'en deuz ked he bar! »
Kar d"ar Yretoncd na vije, E Ker Joslin neb na ioue 0 welet hor re tont endro Bleun Lalan ouz ho zokhouarno;
Na vije kar d'ar Vretoned, Na d'ar zent a Vreiz keneubed Neb na veule ket sant Kado Paeron brezelourien ar vro;
Neb n'estlamme, neb na ioue, Neb na veule, neb na gane :
« Kouls er baroz hag enn douar « Sant Kado n'en deuz ked he bar! »
