p. 42). — Labbé, Concil. VI, 580 ; Mansi, XI, 181 sq
158. (p. 42). ~ Deusdedirtï, lib. 1, c. 119, p. 93 : « Agatho P. omnibus episcopis. Sic omnes ap. sedis sanctiones accipiendae sunt tanquam ipsius divini Pétri voce firmatae. » — La chose a passé ensuite, sous cette forme falsifiée, dans le Polyoaurpus du oard. Grégoire, dans le recueil d'Ivon (dans la Panormia), et," ce qui fut décisif, dans le décret de Gratien (Dist. 19, c. 2) (J. 2108). De même dans Bernold, de vitand. excomnmnicat. commun., Migne, 148, 1210. — Dieudonné n'a certainement pas inventé la sentence lui-même, mais Ta empruntée au pape
qael-conque qui a composé la form. 83 du lib. diurn. (confession du pape), Sickel, p. 92 : « canones et constituta pontiftcum nostrorum ut divina et celestia mandata custodire.* Friedrich, z. Entstehung des lib. diurn., p. 107.
159. (p. 42). — D'après les annotations des Pithou, dans leur édition de Grati<e]i, Anselme l'aurait reproduite deux fois. Dans Gratien elle se trouve, dist. 19, c. 6 : Augustin, de doctr. christ, lib. 2. c. 8 : In canonicis autern scripturis ecclesiarum catholicarum quamplurimum auctoHtatem sequatur, inter quas sane illœ sunt, quœ apostolicas sedes habere et epistolas accipere meruerunt. Tenebit igUur hune modwfii in scripturis canonicis, ut eas, quœ omnibus accipiuntur ecclesiis catholicis^ prœponat eis, quas quxdam non accipiunt. In eis vero, quœ non accipiuntur ab omnibus, prœponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritaXis ecclesias tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi {quamquam îioc inveniri non possit) œqualis tamen auctoritatis eas habendas puto. — GraitianaiS', Dis*., 19, c. 6 : In canonicis scripturis ecclesiarum catholicarum quamplwrim/um divinarum scfiilturarum solertissimus indagator auctoritatem sequatur, inter quus sane illae sint,quas apostolica sedes habere et ab ea alii meruerunt accipere epistolas. Tenebit igitur hune modum... — Les Correcteurs romains, et bien avant eux, Alphonse de Castro, avaient déjà signalé la falsification : le théologien espagnol la discute à fond dans son ouvrage : Adversus liaereses, Paris, 1565, I, 11.
160. (p. 42). — En effet, l'épigraphe du Canon porte chez Gratien : Inter canonicas scripturas décrétâtes epistolas annumerantur.
161. (p. 42). — Turrecremata, Summa de Ecclesia, lib. 2, c. 108. — Cajetanus, De primatu Rom. eccles., c. 14. — Au synode de Florence, parmi les preuves invoquées par les Latins pour la primauté romaine, figura le passage d'Augustin, dans la version de Gratien, comme si Augiustin avait mis les Décrétales des papes sur le même rang que les Ecritures. Harduin, IX, 969.
162 (p. 43). — Liber apologet. pro Synodo, opp. Sirmondi, I, 1621 ; Hartel, Ennodiusi, p. 295.
163, (p. 43). — Hinschius, Décret. Ps.-Isid., p. 665 sq.
164. (p. 43). — Registr. VIII, 21, p. 463 : Quodsi ad ap. sedem, in qua rite ordinati meritis b. Pétri ap. meliores efficiuntur, qui Deum timent coacti cum magno timoré veniunt ; ad regni solium cum quanto timoré ac tremore accedendum est : in que etiam boni et humUes, sicut in Saul et David cognoscitur, détériores fiunt. Nam quod de ap. sede piras- Mavimus, in decretis b. Symmachi p., licet experimento sciamus, sic continetur : Ille, scilicet b. Petrus, perennem meritorum dotem cum hœreditate innocentiœ misit ad posteros ; et, post pauca ; « Quis enim sanctum esse dubitet, quem apex tantae dignitatis attolit ; in quo, H desint bona adquisita per meritum, sufficiunt, quœ a loci decessore
prœstantur. Aut enim claros ad hxc fastigia erigit, aut eos qui eriguntur illustrât. » II, fô a, p. 175 (Dictatus) : Quod Rom. pontifex, si canonice fuerit ordinatus, meritis b. PetH indubitanter efflcitur sanctus, testante s. Ennodio Papiensi episcopo, ei multis s. patribus faventibus, sicut in decretis b. Symmachi p. continetur. — Ce privilège de sainteté des papes a naturellement pris place dans les livres de droit du moyen &ge, par ex. : dans Deusdedit, lib. 1, index, p. 8 : QtLod ipse indubitanter sanctus sit si canonice consecratus est, cap. 108, où alors p. 87 est introduit le synode du Ps.-SymmaQue. Bonizo decr. lib. 4, c. 111. XXV, Mai bibl. VII, 3, 48 : Quod in pfipa si desint bona per meritum, sufflciunt nuœ apud decessorem testantur.
165. (p. 43). — Avec cette réserve, il cherchait à se garantir contre l'objection qu'on pouvait lui adresser, k savoir que trop souvent déjà des êtres indignes comme Jean XII, Benoît IX et au^tres, avaient occupé le siège papal. — Sur les Exorcistes. Registr. VIII, 21, p. 459.
168. (p. 43). — Deusdedit, lib. 1, c. 231, p. 160 sq. — Cf. Gratien, dist. 40,c.6.Ex gestis s. Bonifatii mart. et archiep. legati Rom. Eccles... Si veto (papa) sue et frateme salutis neglegens, deprehenditur inutilis ei remissus in operibus suis, et insuper a bono taciturnus, quod magis offlcit sibi et omnibus, nihUominus innumerabiles populos catervaiim secum ducit primo mancipio gehennx, cum ipso plagis mulis in xternum vapulaturus ; cujus culpas istic redarguere prxsumit mortalium nullus, quia cunctos ipse judicaturus^ a nemine est judicandus, nisi forte deprehendatur a flde devius.