‹ La Papauté: son origine au moyen âge et son développement jusqu'en 1870Chapitre 149 sur 179 · p. 184). — V. plus haut, p. 124-126, notes · texte numérisé non relu

p. 184). — V. plus haut, p. 124-126, notes

Ç^94« (p. 184). — Mansi, XII, 559 j Si quis in aliéna patria ancillam ^ttjLxerit in consortium, postea in propriam rêver sus ingenuam accej>e.rit ; et iterum contigeriu ut ad ipsam qua inantea fuerat patriam revertatur, et illa ancilla quam prius habuit, alii viro sociata fuerat ; liic talis potest aliam accipere, tamen non illa vivente ingenua, quam in patria propria habuit.

595. (p. 185). — Mansi» XII, 561, art. 11 : Si in vino quis, propterea Quod aquam non inveniebat, omnino penclitantem infantem baptizaiHt, nulla ex exinde adscribitur culpa.

586. (p. 185). — Lanfranc. de Eucharist. c. 3, opp. éd. Migne, p. 410: Conseniio autem s. JRom. et ap. sedi, et ore et corde proflteor de sacramentis Dominicœ mensœ eam fidem tenere quam dominus et venerab. papa Nicolaus et hœc s. synodus auctoritate evangelica et apostolica (enendam tradidit, mihique firmavit : scil. panem et vinum quae in altarh ponuntur, post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam verum corpus et sanguinem D. N. Jesu Christi esse, et sensualiter non solum sacramento, sed in veritate manibus sacerdotum tractari, frangi et ftdelium dentibus atteri, jurans...

597. (p. 185). — Harduin, Concil. IX, 434 sqq. Tandem expedire iudicavimus, ne ulla in futurum de ftdei, veritate apud ipso s Armenos hœsitatio esse valeat, atque idem per omnia sapiant cum sede ap., unioque ipsa stabilis et perpétua sine ullo scrupulo perseveret, ut sub quodam brevi compendio orthodoxes fidei veritatem, quam super prœmissis Rom. profitetur ecclesia, per hoc decretum, sacro approbante Florentino concilia, ipsis oratoribus ad hoc etiam consentientibus trader émus. — Enfin le décret s'intitule : Synodale decretum... Datum Florenttœ, in publica sessione synodali solenniter in ecclesia maiori celebrata. — Soit dit en passant : le décret, dans son exposé de TEucharistie, s'appuie sur utne falsification du Pseudo-Isidore et sur un autre témoignage papal apocryphe : v. Jaffé, 24, 203.

598. (p. 185). - Le décret se donnait comme «tel : Quinto ecclesiasticorum sacramentorum veritatem pro ipsorum Armenorum tam prxsentium quam futurorum facUiori doctrina, sub hac brevissima redigtmus formula. — Fidem redigere in symbolum était précédemment à Rome l'expression uisitée pour les définitions de foi des conciles œcuméniques, lib. dlum. éd. Sickel, p. 70 ; 95 ; Pelage II dans Mansi IX, 891 ; v. Friedrich, Zur Entstehung des lib. diurn. dans les Muncii. Sitzumgsber, 1890, p. 60.

B89. (p. 185). — Hœc omnia sacramenta tribus perficiuntur, videl. rébus. tanquam materia, verbis tanquam forma, et persona ministri confereniis sacramentum... quorum si oliquod desit, non perftcitur sacramefitum. — Il indiquée ensuite pour la confirmation ces trois points : Forma autem est : Signa te signo crucis, et confirmo te chrismate salutis, in nomine Patris... etc. Il n'y est point question de l'imposition des mains, qui est ainsi rabaissée au rang d'une cérémonie non essentielle.

600. (p. 185). — Forma huius sacramenti sunt verba absolutionis, quas sacerdos profert, cum dicit : Ego te absolvo, etc. Au li«u de cette forme indicative on employait précédemment la forme déprécative.

601. (p. 186). — Sextum sacramentum est ordinU, cuUis materia est Ulud, per cuius traditionem confertur ordo : sicut pfresbyteratus traditur per calicis cum vino et patenas cum pane porrectionem... Forma sacerdotii talis est : Accipe potestatem offerendi sacriflcium in ecclesia pro vivis et mortuis, in nomine Patris, etc. Et sic de aliorvm ordinum formis, prout in Pontiflcali Romano late continetur.

602. (p. 186). — Cf. Denzinger : Enchiridion symbol. et définit. Wlrceb., 1856, p. 201, etc. Il faut cependant faire remarquer que Denzinger, pour dissimuler en Quelque sorte le caractère entièrement dogmatique de ce célèbre décret, a laissé de côté la première partie conoernant la doctrine de la Trinité et de rincarnation, qui se trouve dans leis Annales de Raynald, année 1439, ainsi que les formules oui déterminent le caractère du décret.

608. (p. 186). — « Quid enim aUud esset quam vastam in Vrbe facere solitudinem ? Pontiflcatum ad nihilum rédiger e ?... Ridiculum est, quod gratis donare possis, idipsum venUere non passe. » Joh. B. Flavii de vita Th. de Vio Cajetani, en tête des Commentarii Cajetadii in S. Script. Lugd. 1639, t. I.

604. (p. 187). — Lindani Apologeticum, p. 20 : Reversus ex concUio Tridentino... de abusibv^ vero et lapsu disciplinas, ait, quibus totum ccclesiœ corpus est contaminatum, modo non agitur cum adversariis, et agnoscimus ipsi atque ingénue confitemur, gemimus et deploramus,^ in corpore Christi a planta pedis usqu£ verticem capitis non esse sanitatem, et corrupta esse omnia, praesertim in statu ecclesiasticOy ...omnia esse venalia... multamque propterea in capitibus ecclesix^ damnabilem esse hypocrisim. De his inquam cum adversariis non agimus. Sunt enim tam notoria hœc vitia, ut multum cœcHdat, qui ea non videt, et insanus sit, qui vel excusare conatur.

605. (p. 187). — Ceitte consultatiOD, publiée autrefois en français par Campomanes, se trouve maintenant en espagnol dans la nouvelle édition d'Enzinas (1855) dos informaciones dans l'Appendice, p. 34 sq : ...la administrazion ecclesiastica : la cual los malos ministros han convertido en negoziazion temppral, mercaderia, i trato prohibido por todas leyes, divinas, i humanas, i naturales.

606. (p. 187). — Ad Paulumi III Rer. concdliar. libri V, Lips. 1538, lib. 5, c. 3 f. XXXIV : ...Nec enim prima fronte videtur accedendum uni solique papœ, prœsertim in ftdei causa, quum satis periculosum videatur, fidem nostram unius homirds arbitrio committi, nec usque adeo super bum esse papam credimus, quod ipse solus et unus homo loti congregationi suum iudicium praeferat .perinde atque solus ipse spiriium s. habeat, maxime, quod maior urbe sit vrbis.

©07. (p. 188). — Commentaria in ep. ad Romanos, Venet., 1588, p. 606 : ...Quidquid ipse dixerit, tanquam Deum audire debemus,.. Ego, ut ingénue fatear, plus uni summo pontiftci crederem, in his Quœ fidei mysteria tangunt, quam mille Augustinis, Hieronymis, Gre- Qoriis... summus pontifex... errare non potest...

608. (p. 188). — Langen, Das Vatican. Dogma, IV, 58. V. ce qpe dit le cardinal Hosius, ep. 95, qui déplore qiue jusqu'à Pie V on n*ait pu trouver à Rome les œuvres des Pères : la veiitte en était interdite par les papes aux libraires. On laissait donc ainsi! aux hérétiques les armes poiir attaquer l'Eglise» ; on les enlevail à ceux qui voulaient la défendre. Jusqu'à ces dernières années, nombre de théologiens catholiques ne connaissaient guère d'autre livre que Thomas ou Sçot, et ne jugeaient pas même l'Écriture Sainte digne d'un examen attentif.

609. (p. 188). — Lib. Septim., c. 9 de hœret., V, 3. Buaiar. Rom. éd. Aug. Taurin., VI, 551, sqq : ...hac nostra in perptetuum valitura consiitutione... de ap. potestatis plenitudine sancimus, statuimuSy decernimus et definimus.

610. (p. 189). — ...Nos considérantes rem huiusmodi adeo gravem et periculosam esse, ut pontifex Rom., qui Dei et Domini nostri /. C. vices gerit in terris, et super gentes et régna plenitudinem obtinet potestatis, omnesque iudicat, a nemine in hoc sœculo iudicandus, possit, si deprehendatur a fide devius, redargui... ne pseudoprophetae aut alii etiam sœcularem iurisdictionem hab entes... R^^marquons en passant, que Paul IV, relativement à la question, alors très débattue, de savoir si un pape, qui est devenu « devius a fide », pouvait être déposé, la tranche dans le sens « ut possit redargui ».

611. (p. 189). — Comitatibus quoque, Baroniis, Marchionatibus, Ducatibus, JRegnis et Imperio penitus et in totum perpetuo piivati et ad Ula de cetero inhabiles et incapaces... nec ullo unquam tempore ad eorum pristinum siatum... restitui, reponi, reintegrari aut rehabilitari possint, quinimo sœcularis relinquxintur arbitrio potestatis animadversione débita puniendi, nisi apparentibus in eis verœ pœnitentiœ fructibus, ex ipsius sedis benignitate et clementia in aliquo monasterio aut alio regulari loco ad peragendum perpetuam in pane doloris et aqua mœstitiœ pœnitentiam retrudendi fuerint. Quodque pro talibus ab omnibus... haberi, tractari et reputari et ut taies evitari, omnique humanitatis solatio destitui debeant. — et tam ipsi, quam laid, etiam, ut prœmittitur, qualiftcati et dignitatibus prœdictis praediU quibuscunque Kegnis, Ducatibus, Dominas, Feudis et bonis temporalibus per eos possessis privati existant eo ipso, Regnaque, Ducatus, Dominia, Feuda et bona huiusmodi publicentur, et publica sint efflcianturque juris et proprietatis eorum, qui Ula primo occu-

paverint, si in sinceritate fidei et unitate S. R. Ecclesiœ ac sub nasira et successorum Bom. pontiflcum canonice intrantium obedientiafuerlnt,

612. (p. 189). — ...nullamqiLe talibus... in spiritualibus vel temporalibus administrandi facultatem tribuisse aut tribuere censeatur, sed omnia et singula ver eos qu(Anodolibet dicta, facta, gesta et administrata ac Inde secuta quœcumque viribui careant et nullam prorsus firmitatem nec ius alicui tTibuant... V» dans le Bullar. Rom. VII, 501 la confirmation de cette buUe par Pie V : renovamtu et etiam confirmamus illamque inviolabiliter et ad unguem observari volumus et mandamus,

618- (P- 1^)- — La publication de la bulle de Paul IV eut lieu à l'époque où il s'agissait de la succession à la dignité impériale de Charles-Quint : le pape refusait de reconnaître l'élection du roi Ferdinaed à la couronne impériale. Buchholz, Ferdinand I, VII, 406417. — Cette bulle demande à être appréciée dans l'esprit des papes du xvr siècle, et alors elle revêt le caractère d'infaillibilité. Nous avons déjà vu (n. 572) que Léon X déclarai/t tous les canons et toutes les conâtituitions des papes comme documente infaillibles, de même Paul IV. considérait sa Bulle, même sans la formule officielle de la définition, comme dogmatique : en terminant, il dit expressément : Que celui qui contredit en quelque manière cette bulle : ipso jure et facto anathematis mucrone percussus sit, et contra eum tanquam vere schismaticum et haereticum inquiri et tanquam talis puniH ejusque memoria damnari possit. Grégoire XIII en 1584 revendiquait même pour sa décision, ordonnant que les vœux simples des Jésuites soient assimilés aux vœux solennels, le caractère de l'infaillibilité ex cathedra : il repousse solennellement l'objection : quin etiam nos supradicta, motu simili et ex certa scientia de ap. sedis (= cathedra) potestatis plenitudine decernentes ac prœcipientes, privato sensu loqtLutos fxdsse, ac tanquam privatos doctores errare potuisse, immo vere et de facto, ob falsam supradictorum infoimationem, errasse ideoque prœceptum nostrum nullam ad obligandum vim habere^. Bullar. Rom. VIII, 461 sq. Grégoire XIV en 1591 confirma à nouveau cette bulle, 1. c, IX, 437, 441.

Page 1