CHAPITRE II
371 . (p. 109). — Syn. Reispac. 799, c. 15, Hefele, III, 730.
372. (p. 109). — Causa 26, qu. 5, c. 12. — Ce canon a passé dans le décret de Gratien comme canon d'Ancyre par suite d'une méprise de Buirkard : celui-ci l'avait emprunté à Regino, mais en interprétant faussement la formule de renvoi « unde supra », comme si ce passage émanait aussi des canons d'Ancyre. V. sur ce point Berardi, Gratiani, canones, I. 40 ; Regino éd. Wasserschleben. p. 354. Regino avait com-
posé son 371' chapitre avec les passages de l'écrit pseudo-augustinien « de spiritu et anima », en y ajoutant quelques commentaires personnels.
373. (p. 110). — Polycrat. lib. 1, c. 9-13, London, 1848. III, 45 sqq.
374. (p. 110). — La fable de Théophile se vouant à Satan (...diabolo homagium fecit et per diabolum ad quod volebat, promotus erat) parut d'une telle importance que Martinus Polonus et Léon d'Orvieto l'ont insérée dans leurs Compendiums de l'histoire des papes et des empereurs. A partir de la fin du xnT siècle les accusations se multiplièrent contre les personnes (comme par ex : l'évèque de Coventry en 1301) qui avaient rendu hommage au diable. — Sommer, de Theophili cum diab. fcedere, Berol. 1844. Dœllinger, Akad. Vortrâge, I, 74.
375. (p. 110). — Çiv. Dei 15, 23 : multi se expertos vel ab expertis uudisse confirmant, Silvanos et Faunos, quod vulgus incubos vocat, improbos sœpe extilisse mulieribus, et earum expetisse atque peregisse concubitum. JJnde hoc negave impudentia videtur. Sed angeli Dei sancti nullo modo sic labi ante diluvium potuerunt. Unde per filios Dei intelliguntur filii Seth, qui boni erant : filias autem hominum noininat scriptura eas quœ natœ erant de stirpe Cain. Neque mirandum est, quod de eis gigantes nasci potuerunt ; neque enim omnes gigantes fuerunt, sed multo plures ante diluvium quam post.
376. (p. 110). — Summa P. I. çpi. 51. art. 3 ad 6 (éd. Parm. II, 178 : Romse. 1889. V, 19) : Ad sextum dicendum est, sicut Augustinus dicit, 15 de civit. Dei (cap. 23, parum a princ.) : multi... (v. la note précédente). Si tamen ex coitu dœmonum aliqui interdum nascuntur, hoc non est per semen ab eis decisum aut a corporibus assumptis alicuius hominis ad hoc acceptum, utpote quod idem deemon qui est succubus ad rirum, fiât incubus ad mulierem ; sicut et aliarum rerum semina assumunt ad aliquarum rerum generationem (ut August. dicit, 3 de Trinit., cap. 8 et 9), ut sic Me qui nascitur, non sit filius dsemonis, sed illius hominis cujus est semen acceptum.
377. (p. 111). — Mansi. Concil. XXIII, 323 et Ripoll. Bullar. Ord. Praed. I, 52. Potth. 9229', 9230. La Bulle a été à tort rapportée aux Stedinger, ainsi que Schumacher (die Stedinger, p. 225 sqq) l'a démontré.
378. (p. 111). — C'est ce que rapporte l'archevêque Siegfried de Mayence, dans la lettre au pape (Albericus, ad a. 1233, éd. Leibnit., Accession, hist., II, 544). Le Jésuite Spee. dans sa Cautio criminalis. rliib. 23. n. 5, avait déjà justement observé que c'étaient les inquisiteurs institués par le pape qui avaient introduit en Allemagne la folie de la sorcellerie : Yrrcri incipio, imo sœpe ante sum veritus, ne prsedicti inquisitores omnem hanc sagarum multitudinevi primum in Germaniam imporlarint torturis suis tam indiscretis. imo, inquam verissime, discretis et divisis.
379. (p. 111). — Preuves de l'histoire de Nîmes par Ménard, Paris, 17Ç0, I, 211.
380. (]>. 111). — Elle se trouve dans Binsfeld, tract, de confess. malefio. Trevir. 1596, p. 759 sqq. ; également dans le Directoriunr II, qu. 43, 9 : infligendas pœnas omnes et singulas, prœter bonorum confiscationem dumtaxat, quas de jure merentur lixretici.
381 . (p. 111). — Pour apprécier l'action des papes dans ce domaine, v. le Directorium d'Eymerich, Pars II ; ou bien, le recueil des Litterse ap. diversorum summorum pontiflcum pro offlcio S. Inquisitionis, p. 1-144, comme appendice à l'ed. Director. de 1595.
382. (p. 111). — Sa consultation se trouve dans Ziletti, Consil. sélect., 1577, I, 8 : Mulier striga, de qua agitur, sive latine lamia, débet tradi ultimo supplicio et igné cremari. Fatetur enim Christo et baptismati renunciasse, ergo débet morijuxta dlctum D. N. J. C. apud Jounn. c. 15 : Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arcscet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Et lex evangelica prsevalet omnibus aliis legibus, et débet servari etiam in foro contetUioso.
383. (p. 112). — Director. Inquis, II, qusest. 42 et 43, p. 335 sq.