‹ La papautiChapitre 139 sur 178 · CHAPITRE II · texte numérisé non relu

CHAPITRE II

494. (p. 152). — Dans la Décrétale Moyses vir Dei, Labbé Concil., XIII, 1030.

495. (p. 152). — Deus novit, Labbé, XII, 537 ; Hard. VIII. 1178.

496. (p. 153). — V. l'acte d'acceptation dans R'och, Sanctio pragmatica Germanorum, p. 93.

497. (p. 153;. — Launoy, Opp. VI, 521 sqq a fait imprimer leurs consultations d'après les manuscrits de Paris.

498. (p. 154). — Teschenmacher. Annal. Cliviœ, Francof., 1721, p. 294, n° 2.

499. (p. 154). — Raynald. a. 1438, 5 ; Harduin, IX, 736 sq. Omnibus insuper et singulis... sub excommunicationis pœna prxcipimus et mandamus, ut si prœdicti in Basilea existentes civesque ipsi non obedientes fuerint contumaces, nullus post dictum terminum (30 dierii m) ad civitatem Basileensem accédât, sed ipsis denegent mercimonia et cuncta ad usum hominum necessaria. Mercatores quoque, qui causa dicti olim Basileensis concilii ibi convenerunt... sub eadem excommunicationis pœna inde omnino discedant. Si qui autem heec nostra mandata contempserint, elapso termino Basileensibus in contumacia existenlibus, aliqua pvtestate forsitan prxsumentes, cum scriptum sit : « Justi tulerunt spolia impioium ». possint taies hujusmodi bonis a quibuscumque Christi ftdelibus impune spoliait, bonaque ipsa prius capientium dominio cédant. — Quel édifiant tableau que celui d'un pape excitant les chrétiens au brigandage !

500. (p. 154). — Chmel, Geschichte Kaiser Friedrichs IV, Hamburg, 1839, II, 385. Les documents sont imprimés dans les matériaux de Chmel, II, 195 et suiv.

501. (p. 155). — Raynald, a. 1447 ; Mûller, Reichstags-Theatrum, 347 et suiv. ; Koch, Sanctio pragm., p. 181 sq. Concilium autem générale Constantiense, decretum : Frequens et alia ejus décréta, sicut cœteia alia concilia, catholicam militantem ecclesiam reprsesentantia, ipsorum potestatem, auctoritatcm, honorent et eminentiam, sicut et caeteri antecessores nostrb, a quorum vestigiis deviare nequaquam intendimus, suscipnnus, amplectimur et veneramur.

502. (p. 155). — /Eneae Sylvii hist. Frid. III, in Kollar, Analecta, II, 317. « Alius (Cœsar) fortasse vel générale concilium vel reformations décréta petivisset. Sed quod maius haberi concilium potest, quam tuae Sanctitatis tuique sancti Senatus praesentia... ubi tua Sanctitas est, ibi concilium, ibi reges, ibi mores, ibi décréta salubrisque leformatio. »

503. (p. 156). — Mneee Sylv. Epist. 371. Opp. éd. Basil., 1551, 840, Quamvis liberrima sit apost. seclis auctoritas nullisque debeat pactionum vinculis coerceri, ex niera tamen liber alilate nostra, ex zelo quem gerimus ad pacem, ex charitate qua te tuamque nalionem prosequimur, concordatis ipsis locum esse voluimus nec patiernur ea Umere violari, dum Rom. scdis gubernacula relinebimus.

504. (p. 156). — Dans ce sens par ex., le canoniste romain, assesseur de l'Inquisition Pirro Corrado (Praxite dispens. apost. de Co.ocord. quœst. 8). V. Barthel, opusc. jurid. Francof., 1756, II, 373.

505. [p. 156). — De translations Concil., éd. 1488 ; également in Roccaberti Biblioth. max., VI. 27 : Plus dico, quod etiam si per viam contractus dicta décréta Papa observare promisisset, non obligatur Papa ad observantiam promissorum... Est prœterea regulare, quod Papa non ligatur legibus positivis et si aliter faceret, quam promiserit, tenet actus... La censure romaine en autorisa la réimpression en 1697. Le célèbre canoniste Felino Sandei reproduisit plus tard la même théorie dans son Commentaire sur la Décrétale ad cap. XIII de judic. Les papes l'en récompensèrent en lui donnant des évêchés.

506. (p. 156). — Xicolarts, Ad ConeOrd. Geim. tit. 3, dub. 3, § 6. — C'était la doctrine courante de la curie, que les concordats n'avaient pour Rome aucune force obligatoire. Ainsi par ex., le Bénédictin Zallwein (Principia jur. eccles. III, 300) dit : « Passim docent assentatores Rom. Pontiftcis et Curiales Romani apud quos ipsum nomen Concordatorum pessime audit. » — Tous les canonistes allemands, naturellement à l'exception des Jésuites, ont par suite tenu pour nécessaire de démontrer, d'abord par le droit naturel, puis par l'ancien droit de l'Eglise, qu'un pape était obligé tout comme un autre, de tenir la parole que lui, ou ses prédécesseurs, avait donnée. Tels, Barthel, Schramm, Schrodt, Dïirr. Ant. Schmidt, Schlor, Oberhauser, Zallwein, etc.. Nonobstant, Benoît XIV lui-même déclara, le 14 décembre 1740. dans un Bref au Chapitre métropolitain de Liège, qu'il ne se considérait pas comme lié par le Concordat. — Compar. Endres, de

358 CHAPITRE 11, § 18, NOTES 494 A .".^ i-

libert. eccles. gérai., 1774, p. 60. Theod. a Palude (Honthaim), Flores sparsi, etc.. 1770, p. 452. Barthel, opusc. jurid. II, 373 et suiv.

507. (p. 156). — Pii Commentar.il, a Joh. Gobellino, Fraucof., 1614, p. 22 ; Rom., 1584, p. 41 : Mutati erant Theutonum animi... neque Imperatoris nomen neque Rom. prxsulis ferre poterant dicebanlque eos corrodere aurum velle, non bellum gerere... Iraperatori et papas maledicere, legatos eorum contemnere...

508 (p. 157). — Pii Comment., 1584, p. 166 ; Harduhi. IX. 1441.

509 (p. 157). — Schlœzers Briefwechsel, X, 269.

510. (p. 158). — Pez, Codex epistolar., III, 332 sqq. De misea'iis ecclesise et neccesitate conciliorum generalium. Pag. 335 : Sed proh dolor, omnia-per contrarium contigerunt. Nam ipse dictas hseresiarcha Eugenius pêne omnes lilteratos cujuscunque status sint, ad secum scntiendum sibi attraxlt et tantum effccit, ut contra décréta ecclesiœ congregatœ emant dignitates et bénéficia, sicut prius. — Pag. 337 : Utinam aliquis rex consentir et in regno suo congregari concilium dato salvo conductu, et aliquis episcopus eiusdem regni convocaret concilium, non obstante reclamatione, pyohibitione et anathematizatione Rom. curix quibuscurhque... eftc.

511. (p. 158). — Tractatus mislsus Marchioni Brandenburgensi a. 1443. Ms comme tomus 31 de la collection de Hardt à la Bibliothèque de Stuttgart. La remarque sur les Décrétâtes, à cette époque déjà, est en tout cas frappante. Mais précisément Nicolas de Cusa venait alors de reconnaître pour la première fois l'inauthenticité de quelques-unes des Décrétâtes du Pseudo-Isidore.

512. (p. 158). — La bulle Tanto nos, Hard. IX, 1337 : Litteras, processus, mandata et décréta qusecumque, necnon excommunicationum... et alias in eisdem litteris... quomodolibet contentas sententias, censuras... inflictas... per prxfatum Eugenium... contra diclum Rasileense concilium... declaramus, nullum effectuai penitus sortiri, sed perinde haberi debere, ac si nullatenus émanassent ; ca que otmnia et singula cum incle sccutis de registris ipsius Eugenii prsedecessoris et nostris et locis aliis quibuscumque aboleri et deleri mandantes, omnino tollimus, cassamus, irritamus et annullamus et pro infectis haberi volumus.

513. (p. 159). — Voyez la façon dont il s'excuse auprès d'Eugène IV, lorsqu'il se présente devant lui en qualité d'ambassadeur de l'empereur. Pii Comment., éd., 1584, p. 15 sq.

514. (p. 159). — Labbé, XIII, 1410 ; Hard., IX, 1468 : Cum his et generalis concilii auctoritatem et potestatem complectimur, quemadmodum et ssvo nostro Constantin, dum ibi fuit synodus universalis, declaratum definitumque est. Veneramur enim Constantiense concilium et cuncta quœ prœcesserunt...

515. (p. 160). — Acta Sanctor. Bolland., 30 avril, p. 891. 152 : Sacra vvrgo conqvesta est. quod in Rom. cùria, ubi deberet paradisus esse cselicarum virtulum. invenîebat fœtorem infemalium vitiorum. Quae dum pontifex percepisset, quœsivit a me (se. interprète), quantum tempus esset, quod ad curiam pervenisset : et cum intellexisset. quod essent admodum pauci dies, respondit : Quomodo infra paucos dies potuisti curise Rom. mores intestigare ? Tune illa. inclinationem corporis et abiectionem commutons in quamdam . subito quodammodo maiestatem, ut etiam corporels oculis tune percepi. et erigens in altum, in hxc verba prorupit ; Ad fwnorem omnipotentis Dei audeo dicere, quod plus percepi fœtoiem peccatorum. quae in Rom. curia committuntur, existens in cititate mea unde sum nota, quarn percipiant ipsi qui ea commiseruni et committunt quotidie. Ad lixc pontifex subticuit.

516. (p. 160). — C'est ainsi qu'on nommait les clercs qui s'acheminaient vers Rome pour y attraper une prébende en intriguant, en l'achetant ou en mendiant. Wimpheling les a décrite en détail.

517. (p. 160i. — Epp. lib. VI, 8. p. 353. éd. Londini. 1642 : Utinam Christus tandem experrectus, liberet populum suum tant mulUplici tyrannide, qux ni prospectum fuerit. eo videtur evasura. ut tolerabUius sit futurum. vel Turcarum pati tyfannidem, postrid. Cal. April,

518. (p. 160). — De septem statibns, en 1450, dans Walch. Monimenta. II, 2, 41 sq. Vnde mihi vix credibile videtur, posse ecclesiam generalem reformari, nisi curia Rom. fuerit ante reformata... quod tamen, quarn difficile sit, cursus temporum prœsenttum manifestât, cum nulla gens... tantam resistentiam facial reformations... sicut natio Italica...

519. (p. 16J - Pétri Uorlandi chronicon. Cartusiense. Colon. 1608. p. 394-399 : Et tune vidit (frater Dionysius) in Spiritu totam ecclesiam triumphantem flexis poplitibus divinam precibus celle flectere maiestatem, telle succensam Dei iram mitigare... ex hoc Dionysius... clamavit in spiritu... mi Domine Deus, dabimus operam errata corrigere et actus nostros in ?nelius mentesque formate. Summus pontifex. cardinales, episcopi. prœlati omnes cum suis subditis, conrcrsis~ ad te cordibus, se corrigent emendabuntque. Cui Deus : Dico tibi : etiam si in meo nomine juraverint et dixerint : Vivit Dominus, hoc ipsum falso jurarunt.

520. (p. 161). — Dans Hottinger. hist, eccl. Saec, XV. p. 413.

521 . (p. 161). — Responsa et replicœ Wimphelingii ad iEneam Sylvium. dans Freher, Scr. rer. Germ. éd. Struv., II, 686-98. — iEneas Sylvius. alors cardinal, avait soutenu cette thèse dans son écrit : JEn. Sylv. Apologia ad Martin. Mayer, appendice au Pii Comment, a Gobell., 1584. p. 711 sqq : Inexstimabilia sunt enim quœ bona ex ea (sede • ij, recepistis, qux non solum inter homines bene conversandi nor-

mam vobis prœbuit, sed etiam qua possetis in cœlum et ad ipsum Deum ascendere scalam ostendit. Omitlamus temporalia terrenaque bona ; sint Ma vobis undecunque velifis... A Roma vobis spiritualia jura sacrique canones adveneiunt, et grava/ri videmini, exactiones pati, quas vocant annatas, nec tolerare potestis aliquod hue aurum ex Germania deferri ? quibus haud inconcinne cum Paulo dicat vobis Rom. prsesul : An grave putatis, quod temporalia vestra metamus, si vobis spiritualia seminamus. — En 1516 encore, Wimpheiing crut nécessaire de défendre son pays et Martin Meyer (le chancelier de Mayence, qui soutenait la cause de l'Allemagne) contre le pape siennois.

522. (p. 162). — Pii Comment., p. 25 ; éd. 1584, p. 44 : ...inter principes aliquando amicitiam inveniri, inter plebem et regem odium immortale : papam imperatoris, et imper atorem papse auxilio indigere : stultum esse Mi nocere, cuius expectes opem ; cum pontificatus novus inilur, tune Rom. prxsulis gratiam beneficiis emerendam.

523. (p. 162). — V. sur ce point le Consilium delectorum cardinalium. — Append. à-Guil. Durandus, p. 109.

5 24. (p. 162). — Sous Innocent VIII, le vicaire du pape ayant voulu interdire cet usage, le Saint-Père l'obligea aussitôt à retirer son édit : « Propter quod talis effecta est vita sacerdotum et curialium, ut vix reperiatur qui concubinam non retineat vel saltem mèretricem. » C'est ce que nous rapporte le greffier de la ville de Rome, Infessura dans son Diarium (dans Eccardi corp. hist. II, 1997).

Page 1