Après la mort de Vitel- IV, 53 et suiv
58 DE LA PRECELLENCE
d'avantage les cueurs de ce peuple. Et ladessus ayant faict appeler à l'audience publique les députez des Triefvois et de Langres, leur tint le langage suivant : par lequel il remonstre les maux et calamitez qui ont accoustumé de s'ensuyvre aux peuples de leurs révoltes et soulevemens : quand persuadez des mutins ils taschent de se rebeller et soustraire de l'obéissance de leurs légitimes princes : et changer de gouvernement, sous l'espérance d'une meilleure condition, et d'un plus supportable fardeau.
Neque ego unquam facundiam exercui,etpopuli Romani virtutem armis aflhmavi : sed quia apud vos verba plurimùm valent, bonaque ac mala non sua natura, sed vocibus seditiosorum aestimantur, statui pauca disserere quœ profligato bello utilius sit vobis audisse, quàm nobis dixisse. Terrain vestram cœterorumque Gallorum in.. sunt duces imperatoresque Romani nulla cupidine, sed majoribus vestris invocantibus, quos discordiœ usque ad cxifium fatigabant, el acciti auxilio Germani sociis pariter atque hostibus servitutem imposuerant. Quoi prœliis adversus Cimbros Teuton osque, quantis exercitum nosli-orum laboribus, quovo eventu Germanica bella tractaverimus, salis clarum. Nec ideo Rhenum insedimus ut Iialiam tueremur, sed ne (juis alius Ariovistus regno Galtiarum potiretur. An vos chariores Civili Batavisque ei Transrhenanis gentibus creditis, quàm majoribus eorum patres avique vestri fuerunt? Eadem semper causa Germanis transcendendi in Gallias, libido atque avaritia, et mutandœ sedis amor, ut, relictis paludibus el solitudinibus suis, fœcundissimnm hoc solum irosque ipsos pi sidèrent. Cœterum libertas el speciosa nomma prœtexuntur : nec quisquam alienum servitium el dominationem sibi concupivit, ul non eadem ista vocabula usurparet
Régna bellaque per Gallias semper fuere, donec in nostruiii jus concederetis. Nos, quanquam loties lacessiti, jure victoriae id solum vobis addidimus, quo pacem tueremur : nam neque quies gentium sine armis, neque arma sine stipendiis, neque stipendia sine tributis haberi queunt. Caetera in communi sita sunt : ipsi plerumque legionibus nostris praesidetis, ipsi bas aliasque provincias regitis : nihil separatum clausumve : el laudatorum principum usas ex aequo, quamvis procul agentibus : saevi proximis ingruunt. Quomodo sterilitatem aut nimios imbres el caetera naturae mala, ita luxum vel avaritiam dominantium tolerate. Vitia erunt donec homines : sed neque haec continua, et meliorum interrentu pensantur : nisi forte, Tutore et Classico regnantibus, moderatius imperium speratis : aut minoribus quam nunc tributis, parabuntur exercitus, quibus Germani Britannique arceantur. Nam pulsis (quod dii prohibeant) Romanis, quid aliud quam bella omnium inter se gentium existent? Octingentorum annorum fortuna disciplinaque compages haec coaluit, quae convelli sine exitio convellentium non potest. Sed vobis maximum discrimen, pênes quos aurum et opes, praecipuœ bellorum causae. Proinde pacem et urbem, quam victi victoresque eodem jure obtinemus, amate, colite Moneant vos utriusque fortunœ documenta, ne contumaciam cuin pernicie, quam obsequium cum lecuritate, malitis â.
Yoicy comment la précédente harangue Latine a esté traduicte par un Florentin, nommé Giorgio Dati 2, avec le reste des livres de Tacitus, qui sont parvenus jusques à nostre temps.