DE LA SIXIÈME LETTRE

Extraits du Code Hongrois, intitulé :

CORPUS JURIS HUNGARICI,

iBCJ

DECRETUM GENERALE J, BEGNI HDNGARIiB , PARTIUMQUE EIDEM

ANNEXARUM y TOMUS I ET II.

Budae^ 1822, typis et |sumptibus typographiae regias UnîTertitatis

Hungaricœ.

JURAMENTUM FERDINANDI I, REGIS HUNGARIiE,

QUOD TEIIPORE SU^ CORONATIONIS PRAST^ITIT.

(Ânno 1527.)

Nos Ferdinandus^ Dei gratia rex Hungariae^ Bohemiœ^ etc. , juramus per Deum vivum^ per ejus sanctissimam genitricem Virginem Mariam^ et omnes sanctos : quod nos ecclesias Dei^ dominos prselatos^ barones, nobiles^ civitates libéras, et omnes regnicolas in suis immunitatibus et libertaiihus, juribus, privilegiis^ ac in antiquis bonîs^ et appro^ bâtis consuetudinibtts conservabimus, omnibusque justitiam faciemus; serenissimi condam Andreœ régis décréta observabimus; fines regni nostri Bungariœ, et quœ ad illud quocunque jure aut titulo pertinent y non alienabimusy nec diminuemuSy sed quoad poterimus^ augebimus et extendemus^ omniaque alla faciemus^ qusecunque pro bono publico^ honore, ac incremento omnium statuum, ac totius regni nostri Hungarise juste facere poterimus. Sic nos Deus adjuvet^et omnes sancti. (Tomus î, pagina 340).

JURAMENTUM FERDINANDI V, REGIS HUNGARIiE.

(Anno 1830.)

Nos Ferdinandus, Dei gratia rex Hungariœ, etc., etc., juramus per Deum vivum, per ejus sanctissimam genitricem Virginem Mariam, ac omnes sanctos, quod ecclesias

Dei^ dominos praelatos^ barones^ magnâtes^ nobiles^ civitates libéras^ et omnes regnicolas in suisimmunitatibus ac libertatibus^ juribus, legibus^ privilegiis^ ac in antiquis bonis, et approbatis consuetudinibus conservabimus^ omnibusque justitiam faciemus ; serenissimi condam Andrese régis décréta (exclusa tamen, et semota articuli 31 ejusdem decreti clausula, incipiente^ Quod si vero nos, etc., usque ad verba : In perpetuum facultatem), observabimus, fines regni nostri Hungarise, et quae ad illudquocunquejure aut titulo pertinent, non alîenabimus, nec diminuemus, sed quoad poterimus augebimus, et extendemus ; omniaque ilia faciemus, quaecunque pro bono publico, honore et incremento omnium statuum, ac totius regni nostri Hungarise juste facere poterimus. Sic nos Deus adjuvet et omnes sancti, (Tomus II, pag. 518).

LEOPOLDI I DECRETUM QUARTUM,

ARTICULUS II.

Sacrse Csesarea», et regisa modemœ mejeatatis, serenissimomm masculorum hseredum primogeaiti, pro naturalibus et baereditariis regni Hungari», partiumque eidem aonexarum regibus declarantur.

1. §.... Masculorum hseredum primogenituin... ei^ semper, totiesque, quottesejusmodiinaugoratioinstauranda erit, prœmiitendam praBinsinnatorum articulorum diplomaticorum acceptationem seu regiani assecurationem, deponendumquesuperindejuramentum, inea, quœ a majoribus suis p^œstitum esset fm^ma^ diœtaliter intra hoc regnum Hungariœ,TÏie (sunt status et ordines), coronaturi. (Tomus H, pag. 65)»

SANGTIO PRAGBIATICA, sea

DECRETI IN COMITIIS REGNI AN NO i723 CONDITI,

Articnlotf ii.

De regia hereditaria Sacratissimae Csesareae et Hegiae Majestatis semis fœmineî Âugustœ Domus Ânstriacs in Sacra Regni Hungariae corona^ et partibu» eidem ab antiquo aimeiis contmôa successione.

Tametsi gusB sacratissiroae Caesarese et regise Majestatis fidèles status et ordines regni Hangariœ^ partiumque eidem annexarum vividam et florentem^ optimeque constitutam setatem^vireset valetudines conspicientes^ divinseque benedictioni quam optime confiai^ eandem magniâ et gloriosis sexus masculini successoribus^ ad preces quoque fidelium suorum statttum eo fine ad Deum ter optimum fusas et incessanter fundendas^ largissime benedicendam et indesitienti masculorum ha^redum suorum ordine fidèles status regni cônsolandos fore^ vel maxime considèrent.

§1. Quia vero apprime etiam perspectum baberent : reges parHer et principes asquali alîomm hotninum mortalitaf is sorti subjectos essé ; mature proinde et cons&lto perpendentes, tôt et tanta cum praBdecessOrum suae sacratissimœ et regise majestatis dirorum olim Leopoldi Genitoris et Joseph! fratris^ gloriosissimorum Hungariœregum; tum vel maxime propria clementlssrmse r^nantîs susb s»cratissimae CaesaresB et regise majestatis^ pro incremento boni patrii publie!, prove fidelium civium suorum perenni sainte^ bello œque ac pace^ exantlata giorîonsgima aeta et facta; dum non modo haEnreditarium regnum hoc suum Hungariae^ partesque^ régna ef provincias eidem amtexas/ in statu per prsBattactos gloriosos prsedecessores suos positum consertarît ; sed oecasione etiam norisriœi ottMianici bellij contra fervent issîmos ejusdem impetus idem animose

tutata ; victricibus^ felicibusque annis^ in annexa eidem regna^ et provincias cum immortali nominis sui gloria^ statuumque et ordinum^ ac privatorum regni civium perenni securitate protenderit : ut successivis quibusvis temporibus ab omnibus externis et etiam domesticis confusionibus et periculis praeservari; imo in aima et continua tranquillitate ac sincera animorum unione adversus cmnem vim etiam externam felicissime perennare possit.

§ 2. Quosvis prseterea etiam internos motus^ et facile oriri solita^ ipsis statibus et ordinibus regni ab antiquo optime cognita interregni mala sollicite procavere cupientes ; § 3. Majorum suorum laudabilibus exemplis incitati ; § 4. Yolentesque erga sacratissimam Caesaream et regiam Majestatem Dominum eorum clementissimum gratos, et fidèles semet humillime exhibere;

§ 5. In defectu sexus masculini sacratissimœ Caesareœ et regise majestatis (quem defectum Deus clementissîme avertere dignetur), jus hsereditarium succedendi in Hungariae regnum et coronam^ ad eandemque partes pertinentes provincias et régna jam divino auxilio recuperata^ et recuperanda; etiam in sexum Augustœ Domus suœ Austriacœ fœmineum, primo loco quidem ab altefata modo régnante sacratissima CsBsarea et regia majestate ; § 6. Dein in bujus defectu a divo olim Josepho; § 7. His quoque deficientibus ex lumbis divi olim Leopoldi^ imperatorum et regum Hungariae descendentes , eorundemque legitimos^ rom. catholicos successores utriusque sexus Austriae archiduces, juxta stahilitum per sacratissimam Gaesaream ac regiam regnantem majestatem in aliis quoque mis regnis et provinciis haereditariis in et extra Germaniam sitis primogeniturœ ordinem, jure et ordine praemisso, indivisihiliter et inseparabiliter, invicem et insimul, ac una cum regno HungariaB et partibus regnis et provinciis eidem annexis^ baereditarie possidendis regendam et gubernandam transferunt.

§. 8. Et memoratam successionem acceptant.

§. 9. Taliter eandem successionem fœmineam, in Au-

gusta Domo Austriaca introductam et agnitam (extensis ad eam nunc pro tune articulis 2 et 3^ anni 1687^ et pariter annî 1715^ 2 et 3)^ juxta ordinem supradictum stabiiiunt.

§. 10. Per praealtactum fœniineum sexum Augustae Domus ejusdem^ praevîo modo declaratos ha^redes^ et successores utriusque sexus archiduces Austriae, acceptandam , ratihabendam et una cum praemissis aaque modo praevio per sacratissimam Gœsaream et regiam majestatem clementissime confirmatis diplomaticis , aliisque prœdeclaratis sta^ tuum et ordinum regni, partiumque, regnorum et provincial rum eidem annexarum libertatibus, et prœrogativis ad tenorem prœcitatorum articuloruniy futuris semper temporibm, occasione coronationis observandam déterminant.

§ 11. Et nonnisi post omnimodum prsedicti sexus defectum^ avitam et veterem, approbatamque et receptam consuetudinem, praerogativamque statuum et ordinum^ in electione et coronatione regum^ locum habituram, réservant intelligendam.

ARTICULUS m,

Jura^ prerogativiit, et libertates Statuum et Ordinum Regni^ Partiumquc

eidem amiexarum coufirmantur.

SacratissimaCœsarea etregia majestas universorum fidelium statuum et ordinum regni, partiumque eidem annexarum^ omnia tam diplomatica quam alia quœvis jura, libertates et privilégia^ immunitates et prœrogativaSy legesque conditas et approbata^ consuetudines (conformitate articulorum 1 et 2, modernse disetse in sensu articuloruml^ 2 et 3, anni 1715, formulaeque juramenti ibidem contenutae, întelligendorum), clementer confirmât et observabit.

§ 1. Pariterque successores légitime coronandi Hungariae et partium eidem annexarum reges, in iisdem praerogativis et praemissis immunitatibus et legibus^ status et ordines

regni, pariiumque eidem aanexarum, inviolabtliter cornervabuat,

§ â. Quas, et quaa prseterea sua majestas sacratissima^ /9«r SU08 cuju$cunq\Ae status y gradus et coaditionea^ observari faciet. (TomusII, paginis 118-119).

DIPLOMA REGIDM

seo

ARTICDLORUM IN COMITIIS REGNI ANNO 1790-91 CONDITORUM

ARTICULUS II.

Diploma Regium per Sacram Regiam Majestatem anie feticem ifiauptrationem, coronationewqm tmm Btatibus et Qrdinibus Regni datum, piibUcis Gonstitutionibus Regni inseritur.

Fidèles status et ordines inclyti regni Hungarise et partium annexarum^ ultro per suam majestatem regiam pro fausta sui coronatione ad diaetam convocati, peroptime recordantur, qualiter vigore articulorum 1,2 et 3, 1723, jus haereditariaB successionis in regno Hun^ariie, partibus, regnis et provinciis eidem annexis, in sexum fœmineum Augustœ Domus Auslriacae Iranslatum fuerit, quodve erga semper occanone cujuslibet inaugurationis ad prœscriptum legum suscipiendse, prœmittendam diplomaticorum articulorum ojcceptationem y juramentique deposittonem. Eum, quem juxta preestabilitum successionis ordinem, eadem successio respiciet, pro legitimo suo rege et domino habituros, et coronaturos se declaraverint.

Cum itaque sacra Gaasarea majestas, vialegitimse et immediatae successionis regimen regni hujus suscepisset, ejusmodi articulos acceptasset, et juramentum in ea, qua per augustam genitricemsuametreginam apostolicam Mariam Theresiam prœstitum fuerat^ forma deposuisset, ac disataliter faustlssime coronata fuisset, legesque regni ac jura, 11bertates et privilégia aatiqua se observatujam clementer

spopondisset^ vtsum est atatibus et ordinibus regni, articu*los diplcmaticoa^ seu ipsum iocrum diplonia, juramentique farmulam eomtitutùmibus inseri, inscribique facere^ cujus quidemHetior sequitur in hune modum :

Nos Leopoldus II, divina favente clementia, electus Ro-» manorum Imperator semper augustuô> GerinanifiB^ HungariiB^ etc.; Rex Apostolicuê,.., agnoscimus et memoriœ cornmendamuSj tenore prsesentium signifieantes quibus expedit universis : quod posteaquam ex inscrutabili Divini Numinis Judicio Serenissimum et potentiesitnum olim Principem Dominum Josepbum II'*'""... Dominum germanum fratrem nostrum^ felicis recordationis desideratissimum^ anno nunc labente^ menâe Februario de bac mortali vita et temporaneo regimine ad sempiternam immortalitatem et aetertise gloFidd coronaoi evocari et transferri contigiaset^ ac ex eo^ quod nuUam auperstitem ma&culam proiem post se reli« qaisset; Nos, quo aliunde exasse bseres, et immediatus successor in Regno HungarisB^ et Partibus eidem «dnexis, vigore articulonim 1°"' et ^^' disetse anno 17^ conclusse > legalem sucoessionem nostram declarantium et stabiiien'^ tium légitime successissemus, ac ad mentem legum regni pro felice eaque fausiissimis votis Deo ter optimo maximo auxiliante instauranda inauguratione nostra, fidelibus nostris universis inolyti nostri Regni Hungarise et Partium eidem adnexarum Siatibus et Ordinibus conventum > seu Disstam intra idem Regnum Hungaris», utpote in regiam liberamque civitatem nostram Budensem pro Dominica se* cunda post Pentecosten, seu die sexta menais Junii anni modo iabentis infrascripti indixissemus> et promulgasse^ muS; ac deinde pro fausta Nostri coronatione Posonium transtulissemus ; ad eandemque Nos etiam personaliter comparentes, eidem praefuissemus : fidèles Nostri universi Domini PraBlati^ Barones, Magnâtes et Nobiles, ceterique Status et ordinea mentionati nostri inclyti Regni Hangariœ, Partiamque eidem adnexarum ad pr»fataia diœtam pleno et frequentissimo numéro comparentes pisementionatammque diaetalium Constitotionum baud immemore^^ pro

eligentia earumdem debitam et homagîalem erga Nos^ qua legitimum et hsereditarium Regem y ac Dominum devotionem et fidem testât!^ desiderioque auspicandsB felicissimsB inaugurationis Nostrae ducti^ supplicaverunt Majestati nostrsB humillime et rogaverunt, ut innuentibus praecitatis constitutionibus omnino ante adhuc faustissimam corma" iionem nostram, nos infrascrtptos articulos, omniaqjae et singula in iisdem contenta, ratos^ gratos et accepta habentes» nostrumque consensum illis praebentes^ bénigne acceptare, et authoritale Nostra Regia approbare et confirmare^ ac tara Nos ipsi bénigne observare, quam per alios, quorum interest, firmiter observari facere dignaremur. Quorum quidem articulorum ténor sequitur in bunc modum.

Primo :Quod prœter ab antiquo deductam hsereditariam Regiam succemonem coronationemque^ in reliquo universas et singulas communes istius Regni Hungarise, partiumque eidem adnexarum libertates, immunitates , privilégia, Statuta, communiaque jura, leges et conmetvdines a divis^ quondam Hungarise Regibus, et gloriosissimse memoriae Prsedecessoribus Nostris hactenus concessas et confirmatas^ in futurumque concedendas et per Nos confirmandas (ad quas^ et quse dicti Status et Ordines formulam quoque juramenti ad initium decretorum Serenissimi olim Principis Domini Ferdinand! I"^ gloriosse reminiscentiae antecessoris Nostri positam^ extensam et reductam habent)^ exclusa tamen^ et semota articuli Decreti divi Andrese Régis IV de anno 12^2 clausula incipiente : aQuod si vero Nos... usque ad verba^ In perpetuum facultatem^ in omnibus suis punctis, articulis et clausulis, prout super eorumdem usu et intellectu (salva tamen semper quoad ea qusB per articulum S"^"" 1741^ excepta sunt^ ejusdem legis dispositione), regio et communi statuum consensu diaetaliter conventum fuerit^ firmiter et sancte observabimus, per aliosque omnes et singulos inviolabiliter observari faciemus.

Secundo. Sacram Regni coronam juxta veterem consuetudinem ipsorum regnicolarum^ legesque patrias^ per certas de eorum medio unanimiter sine discrimine religionis

ad hoc délectas et deputatas personas sœculares^ in hoc regno conservabimus.

Tertio. Hactenus recuperata et expost Deo ajuvante recuperanda quœvis hujus Begni, partiumque eidem annexarum tenuta et partes, admentemetiamjuramentalis formulée, praenotato Regno et eidem adnexis partibus de toto reincor-poraUmm.

Quarto. Quod in casu, quem Deus procul avertere velit, defectus utriusque sexus archiducum Austriae, praeprimîs quidem ab altefato nostro avo Garolo YI^ dein in hujus defectu a divo olim Josepho 1% his quoque deficientibus^ ex lumbis divi olim Leopoldi I*"' Imperatorum et Regum HungarisB descendentium ^ juxta etiam dictamen prsecitatorum primi et secundi articulorum praefatse diaetse anni 1723, prœrogativa regiœ electionis, coronationisque smietBi' torum Statuum et Ordinum, inpristinum vigorem statumque redibit^ et pênes hoc Regnum Hungariae, et praedictas partes, ejusdemque antiquam consuetudinem illibate remanebit.

Quinto. Ut prsBmissum est, toties, quoties ejus inodi inauguratio Regia intra ambitum ssepefati Regni Hungariœ, successivis temporibus duetaliter instauranda erit, toties hseredes et successores Nostri futuri neo-coronandi haereditarii Reges, PRjaiiTTENDAM habebunt prœsentis diplomaticœ assecurationis acceptationem, deponendumque superinde juramentum.

Nos itaque praedicta universorum Statuum et Ordinum Regni Hungariae et Partium eidem adnexarum instantia bénigne admissa, pro benigna animi nostri propensione, ipsisque bénigne gratificandi voluntate prseinsertos univer- SOS articules, ac omnia et singula in iisdem contenta, rata, grata et accepta habentes, eisdemque nostrum consensum benevolum pariter et assensum prasbuimus, et illos, ac quaevis in eis contenta clementer acceptavimus, approbavimus, ratiJBcavimus et confirmavimus; promittentes, et assecurantes Status et Ordines in verbo Nostro Regio quod praemissa omnia tam Nos ipsi observabimus, quam per

alios fidèles subditos nosiros^ cujuscumque statut et con* ditionîs existant^ observari faciemus^ et vigore hujus diplo* matis Nostri acceptamus, approbamus, ratificamus, confirmamus atque promittimus^ in cujus ûdem et testimonium litteras bas inanu propria subscribimus^ et sigilli Nostri Regii appensione muniri fecimus. Datum in arce Nostra Regia Posoniensi^ die décima quarta mensis Novembris 1790, regnorum Nostrorum i\ — Leopoldus. (Tomus II, paginis 200, 201).

COMITIGRUM ANNI 1790-91

ARTICULUS ni.

De inauguratione et coronatione Regia^ cum singola regimlms mutatioue

tntra semestrum peragenda.

Penitus e medio tollendum omne dubium quod et tenore quonindam verborum acceptati a sacratissima Regia Majestate^ et extradali diplomatis inauguralis de coronatione per haereditarîos Hungarise Reges suscipienda contra fundamentales regni leges obmotum est, futurtsve temporibus obmoveri posset, clementer annuit Gaesarea Regia Apostollca Majestas, ut inauguratio coronatioque Regia cum singula regiminis mufatione intra sex mensium a die obitus defuncti régis computandum spatium, ritu legali inomisse suscipiatur, salvis tamen intermedio tempore omnibus juribus haereditariis Régis, quse ad publicara, constitution ique conformem regni administrationem pertinent, salvis non minus eidem Régi debitis homagialis fidei obligationibus, prioilegiorum nikilominus collatione inposterum quoqtie pênes soiiAM LEGITIME CORONATAM vegiam Majestatem permansura.

COMinORUM ANNI 1790-94

ABTlCyLUS X*

De independentia Regni Bungariœ Partiumque eidem adnexamm.

Erga demissam Statuum et Ordinum regni propositionem^ Sua quoque Majestas sacratissima bénigne agnoseere dignata est^ quod lieet successio sexus fœminei Augostœ Domus Austriacse per articulos i et S 1733^ in Regno Hungarise partibusque eidem adnexis stabilita, eumdem quem in reliquis Regnis et ditionibus haereditariis in et extra Germaniam sitis^ juxta stabilitum succesionis ordinem inseparabiliter ac indivisibiliter possidendis^ Principem concernât : Hungaria nihilominus cum partibus adnexis sit fiegnum Itberum et relate ad totam legalem regiminis for^ mam (hue intellectis quibusvis dicasteriîs) independensy id est, nulli altero regno aut populo obnoxium, sed propriam kabens consistentiam et constitutionem, proinde a légitime coronato hœreditario Rege suo, adeoque etiam a sua-Majestate sacratissima, successoribusque ejus Hungariae Regibus pn>> priis legibus et consuetudinibus, non vero ad normam aliarum provinciaruniy dictantibus id articulis 3, 1715, item 8 et H, 1741, regendum et gubemandum.

GOMITIORUM ANNI 1790-»i

ARTTCULUS XI.

De metU Regni mm abalienandis et differentiis ratiooe earum exortis^

componendis, et avulsis restiiuendis,

Sacratissima Sua Majestas erga propositionem Statuum et Ordinum ad partes JRegii sut officii pertinere declaravit.

ut metœ Regni Hungariœ, Partiumque adnexarum nunquam abalienentur, differentiae vero ratione metarum cum vicinis quibuslîbet^ seu nunc vigentes^ seu via non lege praescripta terminatae^ seu exoriturae, per diœtaliter ad id denominandos commissarios, finitis comitiis in concursu commissariorum^ per Suam Majestatem denominandorum ^ statim revideantur; partibusque débite auditis, omni studio componantur, et avulsa quantum ad alias Svm Majestatis bitiones rje- REDiTARUs appUcata forent, nonobstante eo^ quod ejusmodi tenuta provinciarum illarum contributionis catastrum ingressa essent^ regia authoritate restituantur,

COMITIORUM ANNI 1790-91

ARTICULUS XII.

De législative et executivœ potestatis exerdtio,

Leges ferendi , abrogandi, interpretandi potestatem in Regno hoc Hungariœ^ partibusque adnexis^ salva art. 8^ 1741, dispositione : Légitime coronato Principi et Statibus et Ordinibus regni ad comitia légitime confluentibus, cornmunem esse, nec extra illa exerceri posse^ Sua Maj estas sacratissima ultro ac sponte agnoscit, ac se jus hoc statuum illibatum conservaturam, atque prout illud a divis suis Majoribus acceperat, ita etiam ad Augustos suos Successores inviolatum transmissuram bénigne declaravit, Status et Ordines securos reddens, nunquam per edicta, seu sic dictas patentâtes quœ alioquin in nullis unquam judiciis regni acceptari possunt, regnum, et partes adnexas gubemandas fore, expeditione patentalium ad illum dumtaxat casum reservata, ubi in rébus, legi ahoquin conformibus, publicatio debito cum effectu bac unica ratione obtineri valeret. Proinde.

Forma judiciorum lege stabilita aut stabilienda, authoritate regia non immutabitur, nec legitiniarum sententia-

rum executiones mandatis impediantur aut per alios impediri admittantur^ nec sententiœ légitimas fororum judiciariorum alterabuntur, imo nec in revisionem Begiam, nec ullius Dicasterii politici pertrahentur, sed secundum conditas hucusque, aut in futurum condendas legeSy receptam regni consuetU" dinem, jvdicia perjudices absqtie discrimine religionis deligendos celebrabuntur, executiva autem potestas nonnisi in sensu legum per Regiam Majestatem exercebitur.

COMITIORUM ANNI 1790-91

ARTICULUS Xlir.

De periodica diœiarum celebratione.

Singulo triennio, aut publica regni utilitate^ et necessitate exigente etiam citius, ad exigentiam sancitarum superinde Regni legum, sîgnanter 1655, art. 4, 1715; art. 14, 4723; art. 7, hic loci renovatorum, per Majestatem Regiam generalis Regni Diœta indicetur, ad quam Status et Ordines citra omne ponendum impedimentum comparituri didBtaliaque negotia legaiî cum libertate pertractaturî sunt. Ut autem pertractatis débite propositionibus regiis, cuncta justa gravamina universorum Statuum et Ordinum Regni in qualibet diseta effective, et inomisse toliantur, iegesque in singula diseta condendse exacte effectuentur, et etfectuari procurentur, Majestas Regia futuris quibusvis temporibus, vi muneris Sui Regii curatura est*