Oresme, Tract. c. 3, p. XCVII

invenitur. Et circa istud notabile sunt tres propositiones.

(it propositio). — Prima propositioest: Àrs alkymie est simpliciter inulilis ad factendum materiam monete. Patet quia illud est inutile, per quod materia monete perdit suam vim, et hoc est per artem alkymie. Patet consequentia, et major et minor apparet quia sic materia monete fieret communis et non rara !.

(2 2). — Secunda propositio :

Ars alkymie merito a legislatore prohibetur. Probatur quia illa ars estprohibenda, per quam bonum commune tendit ad prejudicium ; sed hoc est per artem alkymie. Consequentia patet. Major et minor apparet, quia prejudicium policie est, quod malus habeat pecunias multas.

(3 2). — Tercia propositio potest concedi, quod natura prohibet artem alkymie *.

Patet quia naturahter alkemyste multi sunt pauperes facti, igitur.... Patet consequentia, quia natura multa ordinavit, que non debent fieri.

Sed tunc sunt dubia. Prirum est utrum institutio pecu-

rc Oresme, Zac IC. 2510 NC 2. Oresme: /bidem.

APPENDICES

nie et moncete sit necessaria in policia ? — Secundum est, utrum multitudo pecuniarum sint vere divitie ?

Ium Dubium. — Et arguitur de primo dubio quod non, quia si sic, hoc maxime esset propter hoc quod fieret com-

mutacio bonorum ; sed hoc non est, igitur... Patet conse-

quentia et major ex dictis, et minor apparet quia homo posset bladum pro vino, etc....

Item institutio talis est voluntaria, igitur, etc.

um Pro primo Netandum est, licetnecessarium capiatur mul-

illo

quod

notabile. —

tipliciter, tamen capitur hic pro illo sine quo non potest bene etordinate finis acquiri.

aum notab.—Secundo notandum est quod bene et ordinate, per mutationem bonorum naturalium, non fit finis monete.

Patet, quia mercatores habent ire ad diversas partes, ad quas non possunt semper portare secum bona naturalia.

Conclasio responsiva. — Ex his sequitur conclusio responsiva, quod institutio pecunie est necessaria %. Patet ex dictis.

Ad rationes. — Et ad ratio-

S1URESME 2 7r7UCL NC LD NX CLVE

APPENDICES

nes. Ad primam dicitur, negando minorem, quia difficile est quod mercatores portarent bona sua secum. Et ad secundam dicitur quod necessarium capitur alio modo, ut visum est.

aum Dubium.—Adsecundum dubium. Arquitur quod sic, quia dicimus hominem divitem habentem divitias esse felicem.Secundosic,illesunt vere divitie, sine quibus non potest haberi bene finis pecunie. Ideo dicit philosophus, quod in usura est fidejussor hominis ‘.

In oppositum. Oppositum arguitur : Ila non sunt vere divitie, pro quibus stat hominem perire fame ; sed hoc est per

igitur ?, etc. Patet consequen-

multitudinem pecunie,

ia, et major et minor apparet de quodam calibe qui petit quod quidquid tangeret fieret

aurum, quo habito perit fame.

sum notab. — Pro illo est

notandum, quod ille proprie dicitur dives, qui est sibi ipsi sufficiens ad vite sufficientiam.

Ex hoc sequitur correlative quod ad hoc quod sint vere

1. ATIStot.. PAC NDS ET Div. Thom. in Ethic., V. 9. Alb. in ERIC NE AUtUE

2,10resme, Tracts c. 1, p.XCIM:

divitie requiritur quod ordinentur ad necessitatem vitæ 3.

oum notab. — Secundum notandum est, quod titulus questionis potest intelligi dupliciter. Uno modo, multitudo, etc...

utrum sint vere divitie per se; alio modo, utrum sint vere divitie per accidens.

1è Concl. — Prima propositio, multitudo pecuniarum non sunt vere divitie per se, patet per rationem philosophi post oppositum #.

2 concl. — Secunda conclusio,multitudo pecuniarum sunt vere divitie per accidens, patet per rationem secundam, ante oppositum.

Ex istis sequitur correlarie quod solum divitie naturales sunt vere divitie de per se ; patet, quia sufficiunt ad vite necessitatem.

Ad rationes.— Ad rationes post oppositum.

dicitur, quod ille sunt vere di-

Ad primam

vitie, quia a multis sapienti-

bus et pradentibus appetuntur; sed sic non est de multitudine pecuniæ.

ous À rticulus, de mutatione monetae. — Ad secundam

4, Aristot., Politic., I, 3, $ 116,— Albert., in Politic. I, 7, litt. h.

dicendum est, Quantum ad secundum articulum, videndum est de mutatione pecuniarum, et quot modis fit, et in quibus casibus sit illicita et licita.

um notab. Circa maleriam monele sunt quinque.

— Et primo notandum est quod circa monetam sunt quinque consideranda, scilicet materia, pondus, figura, appellatio, et usus {.

Materia debet esse preciosa et rara, et quandoque solummodo a natura administratur, aliquando ab arte ; figura fit impressione imaginis; pondus, quod sit tanti ponderis et tanti; appellatio quia sic appellatur ; ipsa utuntur homines in regione tali et tali.

aum notab. Mutatio duplex monete (in materia). — Secundo notandum est, quod

usus, quod

circa materiam monete potest fieri duobus modis mutatio ?.

Uno modo totalis, quando totaliter mutatur, et hoc fit dupliciter, quandoque propter voluntatem principis, sine hoc quod civitas melius se habeat.

1, Oresme, Tract. 8, p. CII. — Les Politiques, I ce. 7, Glose Car les gens.

2 101esme mracl ic TS D ICI etc 10, p CV.

APPENDICES

Alio modo propter materialia pro]

nimis accrescentia, scilicet quia materia nimis communis est et vilis ; et talis mutatio

est licita. Secundo modo, quandoque est mutatio partialis,scilicet quando materia non est purum aurum,ethoc dupliciter, uno modo solum propter voluntatem principis, sine utilitate communitatis, et sic est illicita commutatio. Alio modo propter utilitatem reipublicae, sicut ad dandum stipendia militibus, et 1lla est licita 2.

gum notab. de ponderis.— Tercio notandum est quod etiam circa pondus potest fieri multiplex mutatio*,

mutatione

scilicet diminuendoetaugmentando ; illa mutatio quæ est ad diminutiones pretii et sine utuitate communitatis est illicita ; sed si materia manet eadem, et pondus diminuitur cum diminutione pretii, tunc mutatio licita est, et non alias, ut patet.

{um notab. de impressione imaginis.Quarto sciendum est, quod cirea impressionem imaginis”, de ejus mutatione circumscriptis aliis non est multum damnum vel commodum