DIPLOME CONFÉRANT LA NOBLESSE A JEAN BOLOGNE
RVDOLPHVS SECVNDVS
DiVINA FAVENTE CLE^rENTlA ELECTUS ROilAXÛRUil IMPERATOR SEMPER AUGL'STUS AC GERSIA^■I.E;
Hungariœ, Ptohemiœ, Dalmatite, Croatix, Sciavoniœ, etc., rex; Archidux Austriie; Dux de Burgundiœ, Brabantias, Stiriœ, Cariiithiœ, CaniiolEe, etc.; Marchïo Moravlœ, etc., Dux Lucembargiœ ac superioris et inferions Silesiœ, Wirtembergœ, etc.
Teckœ Princeps Sveuiœ ; Cornes Habspurgï, Tyrolis, Ferretis, Kyburgi et Goritïa; ; LandtgravÎLis Alsatlse ; Marchio Sacri Romani Imperij, Burgondia^ ac superloris et inferioris Lusatia;; Dominas Marchiœ Sclavonicœ, Portas Naonis et Salinarum, etc.
FiDELi nobis dilecto Ioaxxi Bologn.-e gratiam nostram Cœsaream ac omne boiiam. esïi nos Divino nuiu ac providentia, in sublimi Sacri solij imperïalis fastigio collocatos vel ipsias DEi (iPT. jiAx., qao cuncta bona tanquam è perenni fonte manant, exemplo comprîmls decet muniticentix nostra; radios kmgè lateq. dilTundere, potiorem tamen rationem cxistimamus esse habcndam coram, qui prœter honestam generis originem tum morum integritate, oliisue egregijs virtutîbus prœditi, se promptis obsequijs commendatos ac prœ cœteris gratia et fauore nostro Cœsareo dïgnos reddunt. Id vero ve! eam prœcipuè ob causam vt non solùm illi, digua meritis suis premia adepti, in eo ipso rectè viuendi beneq. merendï studio magnis confirmentnr, sed et alij, ijs quasi stimulis incitati, ad quaiuis virlutis verœq. laudis et glori;^ conamina animum alacriter adjiciant. Etenim ipsa experientia docet, id non minus ad Maiestatis Imperatorix splendorem magis iUustrandum, quàm Rempubllcam iuuandam pertinere.
Vnde fit, quod nos bénigne perpendentes, spectatam in te, Iohannes Bologna, tum vitte morumq. probitatem clara cum generis origine conîunctam, tam vero diuersarum rerum scientiam, aliasq. insignes animi et ingenij bene compositi dotes, quœ quidem taies sunt vE conditionem tuam plurimum exornent atq. commendent ; ad quas prœterea accedit singulare quod dam de nobis sacroq. Romano Imperio et inclyta nostra Austria; Domo benemcrcndi studium quod diversis occasionibus luculenter ac ita comprobasti, vt synceram illam, quam semper prœ te tulisti, in nos fidei et observantise deuotîonem vndequaq. testatam reddideris, et apud nos eo nornine gratiam tibi haud vulgarem conciliaueris, quin etiam eo nos induxeris vt minime dubitemus te deinceps quoque non solum in eo, quo cœpisti, colendi ac demerendi nostri proposito constanter perseueraturum, sed et tuis omnibus pares ad eamdem curam suscipiendam stimulos adhibiturum esse : Equidens facere haud possumus, quin vicissim nostram in te propens! animi affectionem, eoq. tali munificentiœ: nostrœ Q'usareœ documento, quod virtutibus tais conueniat, tibiq. et posteritati tua: perpetao honori ac ornamento sît, cognitam atq. spectatam relinquamus.
Ac proinde, motu proprio, ex certa scientia, animo bene deliberato, sanoq. accedente consilio, et de Cœsareœ potestatis nostrœ plenitudine, te prœdictum Ioannem Bolognam ■
APPENDICES
omnesq. adeo liberos, heredes, posteras, ac descendentes tuos lei,'itimos, masculos paritcr et fœminas, ortos, œternaq. série orïturos, in numerum, cœtain, consortium, statum, gradum, et dignitatem nostrorum et Sacri imperij alioramq. Regnorum ac Dominiorum nostrorum hœreditariorum Nobilium assumimus, extollimus et aggregamus : Vosq. oranes et singulos iuxta qualitatem conditïonis humanœ Nobiles, ac tanquam de iiobili génère et farailia procréâtes dicimus ac nominamus, adeoq. ab universis et singulis, cuiscunq. status, gradus, ordinis, conditionis ac dignitatis existant pro veris Nobilibus haberi, dici, nominari, honorari ac reputari volumus. Decernentes quod ubiq. locorum et terranim tnm in jadicijs quàm extra, in rébus spiritualibus ac temporalibus, ecclesiasticis et prophanis quibLiscunq. necnon in omnibus ac singulis actibus et exercitijs, possitis ac valeatis ijsdem honoribus, officijs, juribus, libertatibus, gratijs, prœrogatiuis, immunitatibus, ac beneficijs, vtî, frui, potirl atq. gaudere, quiims allj nosiri ac Sacri Romani Imperij a'.ioramq. Regnorum et Provinciarum nostraram hccreditariarum nobiles, a quatuoranis paternis ac maternis geniti, vtuntur, fruuntur, potinntur et gaudent, quomodolibet consueludine bel de jure.
Quo vero perpetaum huius nobilitatis vestras cxtet tcstimoiiium, ac plenius in oculos liominum incurrat, eadem authoritate nostra Impérial], tibi supradicto Ioanni Bûlogn.î: et omnibus œquè liberïs, hœredibus, posteris, ac descendentibiis tuis legilimo ex matrimonio natis ac nascituris in infinitum utriusq. sexus infrascripta armorum insignia clementer dedimus, concessimus et clargiti sumus : Prout eadem virtute prœsentium damus, concedimus atq. elargimur scvtvm videlicet secundum latitudinem in daas partes squales diuisum. Quarum altéra inferior, sciticet cœrulea vel azurea, reprœsentet in modum trigoni, ternos globos aureos, sic quidem positos vt basis ac quilibet angulus superior vnum sibi vendicct. Altéra vero superior quippe scuti pars, rubea, referai Leonem croceum pariter vel aureum piibelenus conspicum ; qui ad dexteram conuersus anterioribus pedibiis sublatis globum itidem aureum tenere, cauda vero in dorsum longé reflexa, rictuq. hiante, et lingua inde rubea extensa, raptum pra:: se ferre videatur. Scuto incumbat gaica aperta seu ciathrata, Tornearia vulgo qua; dicitur, ornata serto, ex fascijs crocei vel aurei, ac cœrulei siue azurei colorum, extremitatibus eorundem rétro volitantïbus, phalerisq. seu lacinijs eorundcm colorum ab vtroq. latere mixtim circumfusis ac moltiter delluenlibus. E cuius cono exurgat pubetenus itidem Léo aureus, globum utroq. pede tenens, ac per omnia similis illi, qui in Clypeo ceniitur. Provt hx'c in medlo praisentis nostri Diplomatis coloribus suis ingeniosus depicta, ac visui obiecta apparent '.
VoLENTES Edictoq. hoc nostro, Cïesareo firmiter statucntes, quod tu prxfate Iomaxkes BoLOGXA, ac omnes item liberi, hœredes, posteri et descendentes tui legitimi, tam masculi quàm fa;;min£e, nati atq. nascituri in infinitum, iam descripta armorum insigna perpetuo posthac tempore, in omnibus ac singulis honestis et decentibus actibus, exercitijs atq. expeditionibus, tara scrio quàm ioco in hastiludijs seu hastatorum dimicationibus, pedestribus vel equestribus in bellis, duellis, singularibus certaminibus et quibuscunq. pugnis, eminus, cominus, in sentis, vexillis, tentorijs, sepulchris, monumentis, annulis, sigillis, clcnodijs, tapetibus, œdificijs et suppellectiiibus quibuscunq. tam in rébus spiritualibus quàm temporalib. et mixtis, omnibus in locis, pro rei necessitate, veslrœq. voluntatis arbitrio, aliorum, Nobilium armigerorum more, libère et absq. impediraento aiiquo habere, gestare ac déferre, ijsdemq. vti quouis modo possitis ac valeatis. Apti deniq. sitis et idonei ad ineundum atq. reclpiendum omnes gratias, libertates, exeraptiones , feuda, privilégia , vacationes à muneribus et oneribus quibuscunq., realibns, personalibus siue mixtis, adeoq. vtendum
I. Ici se trouvent les armoiries coloriées et dorées, assez médiocrement peintes au point de vue du. dessin, mais dont les couleurs ont conservé leur première vivacité.
APPENDICES
omnibus ac singulis juribus quibiis cttteri à nobïs et Sacro Romano imperio hulusmodi oraamentis insigniti atq. feiidorum capaces atq. participes vtuntur, fruuntur, potiuiitur, et gaudent, seu ad quœ admittuntur quomodolibet consuetudine vel de jure.
QuAPROPTER omnibus et singulis Eiectoribus, alijsq. Principibus, ecclesiasticis ac sœcularibus, Archiepiscopis, Episcopis, Ducibus, Marchionibus, Comitibus, Baronibus, Militibus, Nobiiibus, Clientibus, Capitaneïs, Vicedominis, Advocatïs, Prœfectis, Procuratoribas, Officialibus, Questoribus, Ciuium Magistris, Judicibus, Consulibus, Regum Heroaldis et Gaduceatoribus, ac omnibus deniq, nostris et Sacri Romani Imperij, aliorumq. Regnorum et ditionum nostrarum hœreditariarum subditis ac fidelibus dilectis cuiuscunq. status, gradus, ordinis, conditionis, dignitatis aut prœeminentiEe existant, serio mandamus vt te sœpe nominatum Ioannem Bolognam, omnesqu. libères, hseredes, posteros ac descendentes tuos, légitime natos, atq. geterna série nascituros, masculos et fœminas, preescriptis nobilitatis et armorum insignibus, omnibusq. ac singulis priuilcgijs, gratijs, libertatibus, jmmunitatibus, exemptionibus, jndultis, honoribus, dignitatibus et juribus, eo, quo in superioribus habeniur modo, pacifîce, quiete et sine omni prorsus impedimento aut contraditione vti, frui, potiri et gauderc sinant. atq. ab aliis id pariter fieri curent. Si quis autem prœsens Edictum ac Diploma nostrum transgredi, vel ausu quopiam temcrario violare conatus fuerit, is, prœter grauissimam nostram et Sacri Imperij indignationem, quinquaginta marchorum auri puri mulctam, pro dimidia Fisco seu œrario nostro Imperiali, reliqua vero parte iniuriam passi, aut passorum vsibus irremissibiliter applicandam se nouerit ipso facto incursurum.
Harum testimonio literarum manu propria subscriptarum ac sigilli nostri Cœsarei appensione munitorum. Datum in Arce nostra Regia Pragœ, die vigesima sexta mensis AugListi, anno Domini Millésime Quingentesimo Octuagesimo octavo, Regnorum nostrorum Romani decimo tertio, Hungarii decimo sexta et Bobemici itidem tertio. Rudolphus,
.lacobus Curtius a Penfftenau.
Nobilitatio cum armorum insignijs pro Joanne Bologna, statuario.
Ce diplôme est sur parchemin de centimètres 2 millimètres de hauteur sur 70 centimètres 7 millimètres de largeur. Au bas, renfermé dans une boîte en bois, est appendu le sceau impérial en cire rouge, du diamètre de 12 centimètres 4 millimètres. 11 est encadré dans un bord de cire jaune, lequel étant compris dans les dimensions, donne à ce sceau 16 centimètres 6 millimètres de diamètre. H pend par double queue de fil d'or à torsade de soie noire. Ce sceau portant l'empreinte de Taigle à double tète, est d'une belle conservation et d'une grande finesse de relief. Autour on lit en caractères romains : Rvdolphvs secvkdvs Dei gratias electvs romanorvm imperator. Semper Avgi'stvs ; Germauiœ Viigariœ, Bohemiœ, Dalmatiœ, Croatiœ (Seconde ligne) Sclai'oiiiœ, etc. Rex. archidux Aiistyiœ, diix Burgundiœ, StiricB, Carinthiœ. Carniolce et Wta-lumbergœ, etc.. Cornes Tyrolis, etc.
Sur l'extérieur du pli du parchemin, partie latérale, à droite sur l'ourlet : Bologna.
Sur le pli inférieur à côté des queues du sceau :
Ad mandatum sacrœ Cœs.
M'" proprimn
ACENCK.
APPENDICE F (p. 45)
MAISON DE JEAN BOLOGNE
ENTRE LA VIA DELLE CARETTE ET CELLE DEl PII.ASTKI
Sous le cortiîe couvert qui servait à déposer les ouvrages terminés, sont deux portes moyennes dont Tune, celle de droite, menait dans le logis d'habitation, celle de gauche dans l'atelier, aujourd'hui écurie. On y ht ces inscriptions encore bien conservées.
Au-dessus de la porte à droite, en regardant vers la rue :
Qui Gio Boiogna targlii ouori e preghi Dal grau diica Ferrando hawiili, alpadre Grau Cosino alià la degna statua équestre.
Au-dessus de la porte à gauche :
Dé toschi ai priiui U-iupi Ire gran duci eretio Di brouyi e manni gran colossi, al fine Qui Gio Dologiia slan^a hebbe e riposo
Au-dessL5s de la porte extérieure principale, qui de la rue donne entrée dans la maison, est le buste de Ferdinand l''"' sur une console sculptée.
Après avoir appartenu à Plctro Tacca, élève de Jean Bologne, elle devint le local de l'Académie de dessin sous les Médicis. Léopold ayant transporté cette Académie sur la place de Saint-Marc, la maison fut vendue à la famille Qiiaratisi dans la deuxième moitié du xvui" siècle. Puis, en 18)7, elle devint la propriété de M. Leonardo Bellini.
Sur la grande façade du jardin est une loggia ou terrasse dans la corniche de laquelle on lit sur le bandeau de l'architrave :
Johannis Bolognœ Be^gœ.
Cette maison est située via a Pinti, n" 6jij, à Florence, entre la via dcUe Carrette et celle dei Pilastri.
Sur la façade extérieure, au-dessus du premier étage, on aperçoit encore les armoiries de Jean Bologne, en pierre sculptée. Le dessus de la porte d'entrée est surmonté du buste de Ferdinand grand-duc de Toscane, soutenu par une console élégamment décorée. Mais nous ignorons si ce buste est l'œuvre de Jean Bologne, ou s'il fut placé là plus tard, lorsque Tacca devint propriétaire de cette maison. La demeure de notre artiste a conservé l'aspect qu'elle avait au temps où il l'habitait. Les chambranles des portes et fenêtres sont en serena^ suivant le mode général des constructions à Florence. U n'y a de moderne que l'étage élevé au-dessus de la portion de la maison qui composait les ateliers, séparés du corps de logis principal. Ces ateliers se trouvaient à l'endroit où l'on voit une porte cochère, et une petite à
176 APPENDICES
côté : l'atelier où l'en retouchait les bronzes, où l'on exécutait les statues de marbre recevait le jour par les trois fenêtres grillées de la façade, dont une plus basse. Il était voûté eu arc de cloître, et se trouve maintenant converti en écurie. De cet atelier on communiquait avec un coriile couvert et voûté, soutenu par des colonnes donnant directement sur la rue par la grande et petite porte attenante qui se voient sur la façade. C'est par cette grande porte que sont sortis les bronzes colossaux des statues équestres que fondit ce sculpteur et tous ses beaux ouvrages. Le coriile dut être !e lieu où l'on rangeait les ouvrages terminés et en même temps une succursale des ateliers. Les inscriptions que nous avons rapportées, qui surmontent la porte qui mène à l'atcHer et celle qui conduit au logis, constatent l'usage du coriile et rappellent les grands travaux auxquels Jean Bologne se livra dans ces lieux, rendus aujourd'hui à des usages vulgaires. L'atelier de fonderie où se trouvaient les fourneaux donnait sur la cour qui fait suite au coriile^ et n'était séparé de l'atelier de sculpture que par un maître mur.
APPENDICE G fp. 47)
GIOVANNI BOLOGNA A GIROLAMO DI SER JACOPO (Arch. med. Carte^gio di Ferdinando T; i.hi 181)
Di Vcnczin, 27 octobre IS^Î-
Molto mag" S" mio oss"°.
A di <j estant arivai in Venetia sane e di bono volia, per Idio gratia, insiema con li mie duo Giovano toute alcgra, et io pieu che pieu, et soubito che il s^' Cavalier Goncionis prezideiit di S. A. S., intezô la mia vcnouta, soubito mandô per me, et per suo cortezia me trova aloglato in casa suo; insieme à volsouto le mie duo Giovano. trattato et queresatta (Carezzato) con tant amorevolesa che pieu non potria dire, che sentirô la minouta a dirli a bocha per non esser longe. In quelo ponto il sig. Cavalier mo deio duo suo lettera ona di XI et laltra di XXVllI settembrio, el quali mi sono estato di grandissime contento per me, per intendere che S. A. S. si ricordo di noi.
De pieù V. S. me fa sapere che la nostro opéra di botega pasa bene, anzi benissimo; el segondo intendo del nostro Gio. Toudesch, soubito al mio arîva a Fiorensa meterema la statua del gran Cosimo a Cavallo.
Se la mia ariva in Venetia a estato alquando tarda, la causa a estato che a piovouto di molto giorno, arivato che fosimo a Milano. La nostra pertense di Venetia per Fiorenze sarà in cerchè à 1 3 del presento; la casson (cagione) che ce molto ch; veder ; et teniami gran obliga al sig. Cavalier, da poi tante amorevolese recivema in casa suo. Di pieu ci mena psr la cita a vcdere le cose bella ; che veramente Io trova afFectionatissimo a li servizio di S. A. S.
In soma che la mia penna non et bastante a dirli il gran contento me è estatafatta in queita viagia, et sanità del corpo. Idio et suo A. S. Ringratiandolo del tout, bagiandene le mani.
Di Venetia à di 7 otlob. rj3.
Aff"'" per scrvirli.
GlOV. BOLONGNA.
f MM,
J-^ j -^T^ jyiiPi/ry-mj^t^'fru^Cf'tt^ Truc- ^^lui aixiyia'n^
O-^ïXf 7a-'tA^ f^''^^"' ^y^^cwy^ eP^-H^hPi c^i-'iZjij'^^ànaÂer''
7ne
(^"-^/m -j-yQy^n^ j^n^' tm'^T^" ^n^^Cm^â
7 <JV'
APPENDICE H ^p. ^9)
PLhVES DE JEAN BOLOGNE