‹ La vie et les travaux de Jean SturmChapitre 21 sur 26 · Neanisci, Avec l'épigraphe · texte numérisé non relu

Neanisci, Avec l'épigraphe

QuiddaSy et o libelle ^ quid promittU ?' '•" *» -^

Nugas ^ ted utiles , et mère néaniscot, '' "' * '^ ''^"V

Strasb., Josias Rihel, 1570, in-8o. Cette édition (contient cii^q d|a;-

logues, no 1-5; le sixième m'est inconnu. Les no?.7-io paprent e^ 1574: Ex Neaniscis Sturmianis Chrysogonus f dialogi guatuor. .Jo^jas Rihel, 1574, in-8o. Dédié aux frères Paul-Jaçques, et Gothardj S^^ remberg, el à Joseph Presing, barons autrichiens.

22. Scholœ in libros 4 Hermogenis de ratione inveniendi oralorid,, Strasb., Josias Rihel, ^570, in-8o. — Recueillies par Jean Cociniis-èt faisant suite à l'édition dudit traité d'Hermogènes (il en est de même des trois numéros suivants).

23. Scholœ in Partitiones rhetoricas Hermogenis. Strasb., Jos. Rihel, 1570, in- 8«.

24. Scholœ in libros duos Hermogenis de formis orationum. Strasb. Jos. Rihel, 1571, in-8o.

. '%^\ J^^hffi^ tnjii^rum JHeraiOgeaiS'd^.raiwwfl traeiandœ .yravHat,is oç|îy/M §irasl),, Jo^. Rijiei, 1571, îM*».. .

..iSÇ^ lEdma^i^nU pu^riU^ linguœ pars, prima, duos in parte» distrir f^^^ypr^;49h^là Arstentinensi. SiT9i%h^, J[06. Rihel, 1371, iû-rSo. Par» âi^«r^, U)., 1571, itt-So, Par* /erf»a. Ib., 1570, in-8o. Il paraît, d'après qet(QfderiMère <)at^, ^pie (es deux pcemières parties avaient aussi déjà paru en 1570.

^J.,VnQmtt^icon puérile Argentinense U. Strasb., Jos. Rihel, 1571, in-3«,,-rr Jç.n'en connais pas le premier.

,.^9^ Epistfila conealatoria ad Faèricios fratres. Dans les Epicedia in o^VuNji^ €{. Fabricii. Leipz. 1572, in-^®.

-,jU î.,.; •■■....: .. , ■ 1574.

29. De imitationê oratorià libri très , cumscholis eiusdem authoris, 'antea nunquam in lucem editi, Strasb., Bernard Jobin, ^1574, in-S». Préface de Valentin Erythraeus au comte Georges de Castell , Nariscorum gubernator. Strasb., 30 août 1574. — Selon Niceron, T. XXIX, p. 215, il y. a aupi yne édition de 1576, in-S^. — Erasmus, De optimo génère dicendi ; accedunt ïlami , Gamerarii , Sturmii libri de imitationê. Neustadt 1617, in-8o.

30. De statibuscçmsqrum civilium universa doctrina Hermogenis, grœci rhetoris, quarn ille IIçpl Aiaipsaewç inscripsit , explicata a J. Sturmiq .nunc primum in lucem édita. Strasb., Bernard Jobin , 1575, in-8o. Préface ae. Christophe Thrétius, Polonais, à Sigism. Gutleler et tièrré Voj^èiwéider, sénateurs à Cracovie, 24 mai 1575, Cracovie.

31 . Comm'ehiariï in Ciceronis Tusculanam primam ex scholis J. Sturmii'.'^ Publie par Jean Lobart , Prussien, licencié en droit. Strasb., Bern. Jobin, 1575, in-S^. Préface de Jean Lobart au chapitre de Saînt- Pîèrré-le-Jeune, Strasbourg, 14 mars 1575.

^'^t, AàPhîlippum comitem Lippianum, de exercitationibus rhetoricùi'ïibèr àcademicus. Strasb., ic Wyribt, 1565, in-8o. Avec une lettre de Léonard Hertel à Sturm, Strasb., 15 avril 1565, et une de Stiirm à Michel Bosch , Northeim, 23 déc. 1574. — Dans le T. I des Institut, literatœ de Thorn.

33. Commentarii in artem poeticam Horatii, eonfectièx sehoUs J -

Sturmii, nunc primum editi operà et studio Joannis Lobarli. Strasb., Nie. Wyriot, 1576, iD-8<». Préface de Lobart à Mauh. Gering, prévôt, Michel Reinlein , doyen , et aux autres chanoines de l'église de Saint- Michel et Saint-Pierre, datée de Strasbourg , i8 mars 1576.

34. Deuniversà rations eloeutionis rhetoHcm littrUV, Strasb., Bern. Jobin, 1576, in-S» (avec nn portrait de Sturm). Préface de Sturm à réditeur Christophe Thréiias, 20 oct. 1575, Strasb.; et one de Thrétius à Stanislas Praëdbor de Goniespole , secrétaire du royaume de Pologne, 25 mai 1576, Gracovie.

35. ComolatoHa épistola ad virum clarUHmum D. Bernh, BotzheymiumJurisc. compatremf de morte filii Joan, Chrittophori Botzheymii triitissimo et improviso caiu perempti. Strasb., Nie. Wyriot, i577, in-4o. Suivi des discours funèbres , de vers , etc.

36. De Conradi Heresbachii vità et doctrine , et de œeumenieo eoncilioj adressé au docteur Nervius, 23 déc. 1577, Strasbourg. En tête de Gonr. Heresbach , Psalmorum Davidicorum titnplex et diludda explicatio , publié par Nervius, neveu de Heresbach. Bâle, Pierre Perna, i578,in-4o.

37. Consolatoria épistola ad virum nobUistimum Petrum Bilde, régis in Danià cdnsiliarium primarium , de morte nepotis ex êorore Nicolai Brocha Dani. Cui adjecta oralio funebris habita a M, Adamo Golbio, etc. Sampt der leichpredigt Herrn Joh. Liptitzen , etc. Strasb. , Nie. Wyriot, 1579, in-4o.

38. id reverendissimum et illustrisiimum Principem et D, Joannem Argentin. Episcopum gratulatio, Strasb., Nic. Wyriot, 1579, m-4o,

39. Antipappi très , contra D, J. Pappi charitatem et condemnatio^ nem ckristianam, S. 1. (paraît être de Genève), 1579, in-4o. — (Pappus, Responsio ad orationem J. Sturmii el Epitome responsionis. Dans les Antipappi , p. 46 et suiv., el 215 et suiv. — Lucas Osîander, Antisturmius unus, Tubing. 1579, in-4o. Traduit par Pierre Glaser : Antisturmius unus , das ist Widerlegung des ersten Sturms J, Sturmii den er an der christlichen Formula concordiœ verloren, Dresde 1580, in-4®.

— Hermannus Sturmianus , Contra L. Osiandri Àntisturmianum velitatio. S. 1., iS79, in-^o. Selon Flacci us , Theatrum pseudonymorum , p. 576, Fauteur serait Sturm lui-même ; il paraîtrait plutôt que c'est Herdésianus. — Pappus , Defensiones duœ. Adressées aux scolarques, 18 mars 1580. Tubingue 1580, in-4o.)

40. Quarti Antipappi très partes prior es : 1. Commonitio, 2. Àntiproœmium , 3. Ànthosiander, Pro exteris Ecclesiis et pro synode. Les deux premières parties sont adressées à Phil. de Kettenheim , Steltmeister, J. Gh. Lorcher, Altammeister, et Fréd. de Gottesheim , de la chambre des XIII, scolarques; la troisième à Osiander. Neustadt, Matth. Harnisch, 1580, in-4o. — La première partie , Commonitio, parut aussi en allemand : Commonitio , oder Erinnerungsschrifft J. Slurraii der hohen Schul zu Str. Rectoris , belangendt die auszîàndischen Kirchen und ein christlich Concilium, Einer christUchen burgerschafftt zu Strasb. zu gutem in teutsche Sprach gegeben. Avec une préface à Bern. Botzheim, datée du 9 févr. 1581. Neustadt an der Hardt, Mallh. Harnisch , 1581 , in-4o. — (Osiander, Antisturmius alter. Tubing. 1580, in-4o.)

41 . Antipappi quarti pars quarto. Pappus Elenchomenos primus. Pro exteris Ecclesiis et pro synodo. Neustadt, Matth. Harnisch, 1581, in-4o. — Traduit en allemand. Neustadt 1581, in-4'> ; dirigé contre les Defensiones duœ de Pappus. — Sturm s'était proposé de publier encore un Pappus Elenchomenos secundus^ dans lequel il voulait réfuter le reste des injures de son adversaire , après quoi il voulait cesser de répondre à des invectives et ne plus traiter que la question en ellemême {Epistola ad B, Botzhemium de conf, Aug, Argent.^ p. 14). — (Pappus, Defensionis quartœ partes très priores j pro Ecclesiis Âugustanœ confessionis et pro libro concordiœ. Tubing. 1581 , in-4o. Adressé aux scolarques et précédé d'une préface des pasteurs de Strasbourg.)

42. ConfessioAugustanaArgentinensis, Epistolarum eucharist, librii epistola 4^, ad clarissimum Jurecons, D, Bern, Botzemium. Neustadt, Matth. Harnisch, 1581, in-4o. — Réimpr. dans Gerdesius, Miscellanea Groning.j T. V, P. I. — Trad. en allemand comme préface à la traduction de la Commonitio j P. I du Antip, 4. — (Pappus, Bericht und Warnung an eine christliche Burgerschaft , belangendt der Kirchen

xu Stratburg Confeuion und die ehNêtliehe Formulam concordia, Tubing.i58!,iD-4o.)

43. Epiêtolarum eueharUtiearum libri êêcufidi êpistola êteunda : AmbroHaad. Jo.Pappum, Neustadt, Matth. Haraisdi , 1581, {0-4^ - Pappus s'étant servi dans sa Defensio quarto d'un passage d'Ambroise pour prouver Tubiquilé, Sturm donne à son traité le titre dMmôroiio.

44. Palinodia^ ad Lucam Hontmdrum. Neostadt, Matth. Harnisch, 158i, in-4o. Contre Y Antisiurm/us alter d'Osiander. Starm y annexe 33 Thèses et sententiœ de Hermannns Pacificus (Herdésianns) contre l'ubiquité. Sturm avait aussi annoncé un Osiander cateekumenus, devant former le cinquième Antipappus et instruire Osiander sur la Sainte-Cène (Fp/st, ad Botzhemium, p. 15; Antipappus IV^ P. 3, p. 219). J'ignore si cela a paru. — (Osiander, Epistola eueharistiea ad Sturmium vespertilionem. Stuttg., 27 avril i58i, Tubing. 1581, in-4<>. — Jacq. Ândreae, Responsio àrevisy in qua demonstratur, quàm harrendà et palpabili cœcitate fHentis Sturmius cum soeiis et consortibtù perçus^ sus sit, Dresde 1581 , in-4o. Dirigé contre les trois premières parties de V Antipappus IV, et précédé d'une lettre à Louis Gremp, 20 déc. i580, Dresde. — Trad. en allem., Dresde et Tubing. 1581, in-4o.)

45. Epistola apologetica contra Jacobum Andream alterum flayrum Mgyptium^ suœ theologiœ doctorem Tubingensem, Adressé à Louis Gremp, 27 janv. 1581, Strasb. Neustadt, Mattb. Harniscb, 1581, in-4o. * — Herrn J. Sturmii Epistola apologetica , oder Kurtze schriftliche Verantwortung wider J, A, Schmidlin , seiner Théologie Doetoren zu Tubingen, Neust. 1581, in-4o. — (Andreae, GrUndtlicher Berieht auf J. Sturmii kurtze schriftliche Verantwortung vom Buch der Concordien und demselben anhangenden Sachen. Tubing. 1581 , in-4o. Précédé d'une lettre au magistrat et à la commune de Strasb., 1*' jnin 1581, Tubingue.)

46. 7or/ra6 J. Sturmii ; Wahrhafftiger und bestendiger Gegenbericht an einen ersamen Rath und burgerschafft^ wider Jacob Andrée Schmidleins ungrilndtlichen Lesterbericht . Neustadl, Matth. Harnisch, 1581, in-4°. — Sturm y annonce (p. 42) la publication à^Epistolce philophi" lippicœ, pour la défense de Mélanchthon. Elles n'ont pas paru. — (Andreae, Abfertigung des VortrabsJ, Sturmii. Tubing. 1581,in-4o. Adressé au magistrat et à la commune de Strasb. — Jac. Rabus, Ad J, Sturmii Antipappos amica syzetesis. Ingolstadt 1580, in-4o. Ce traité, pot>Ué avec l'approbation de la faculté de théologie d'Ingolstadt, est dédié à Sébald Mûller de Zweiraden , chambellan du duc Guillaume de Bavière, 1«' sept. 1580. — Epistola terentiana ad Dom. /. Sturmium^ de An-

tipappiâ tuis : Hector Abusiger J, Slurmio , qui est Nestorius animus, mentem meliorem. S. 1., 1581 , \n-i°. — Epistola musarum ad Dom. J. Sturmium. S. I., 1580, in-4o. — Les écrits de LambertDaDeau contre Osiander et Pappus, v. chez Sénebier, Histoire littéraire de Genève^ T. I, p. 316 et suiv.; ceux de Frischlin, de Gerlach , etc., contre Daneau, chez Walch , Bibliotheca theologica, T. I et II, passim.)

47. Lingua latines resolvendœ ratio , tradita in celehri Reipublicœ Argentoratensis academià anno 1573, et nunc primùm in lueem edita^ perioh. Lobartom. Strasb., Nie. Wyriot, 1581, in-8o. Avec un portrait de Sturni et une préface de Lobart aux frères Jean et Nicolas, comtes d'Ostrorog. Strasb., 13 févr. 1581 . — Dans le T. I des Instit. literata de Thorn. — En partie, à la suite du Dialogus Ciceronianus d'Érasme, publié par Melch. Adam. Neustadt 1617, in-8o. - Edid. J. Joch. léna 1704.

48. Epistolm duœ de obitu egregii et nobilis adoîescentis Hermanni à Kotxay Argentinœ defuncti. S. I. (Strasb.), 1581, in-4o. La première de ces lettres est du 28 déc. 1581, de Northeim , à Joachim d'Alvensleben et à André de Meiendorf; la seconde, du même jour, à Christophe de Dorstadt.

49. De belle adversus Turecu perpetuo administrando , ad Rudolphum II Imp.j commentarii sive sermones très (achevé en 1584). Ex reeognitione Nie. Reusneri JG. léna 1598, in-8o. Dédié par Reusner à Tarehiduc Matthias et aux députés réunis à la diète deRatisbonne ; léna, le 4 déc. 1597. Précédé de deux prologues de Sturm : 1. Prologus sagatus, à Temp. Rodolphe, Strasb., 5 juill. 1577; 2. Prologus loricatus, aux électeurs et princes de Teropire, Strasb., I»"" janv. 1578. — De bello adversus Turcea libellus epitomicus ex tribus commentariis delibatus. léna ^598, in-8o. Publié par Reusner et dédié à Temp. Ro^ dolphe, léna, !«' déc. 1597. Précédé des lettres de noblesse accordées par Charles Y à Sturm et suivi de : Leges imperatoriœ sive de tribus summis Imperatoris virtutibus gnomœ générales , par Jean Sambucus , adressés à Temp. Rodolphe. — Epistola J. Sturmii de turcico bello perpetuo administrando ; publiées par Reusner. S. 1. (léna), 1598, in-8o.

Les principaux traités pédagogiques de Sturm ont été réunis et publiés :

En 1586, par les professeurs du Gymnase de Thorn, sur la demande

de Heori Stroband, sénateur et scolarqae de cetteyille; ils ffbn&eiitle T. I des Inêtiiutiones Uteratœ^ sive de diteendi atque docendi ratUme, Thorn 1586, iD-4», 3 vol.;

Ed i730, par Fréd. André Hallbauer, prof, à léna: J. Stîinnil de institutione tcolatticà opuscula omnia. léna 1730, in-8^.

Selon Rambach (trad. aliem. de Niceron , T. IX, p. 98), il y en a une collection publiée par Gesner avant ceUe de Halibauer.

2. AUTEURS PUBLIÉS PAR STURM ET OUVRAGES AUXQUELS IL A AJOUTE DES PRÉFACES.

1. Galeni Opéra {in lat, translata per Theodoricum Gerardom)^ Bâle, André Cratander, 1531, in-ibl. Dédié à Jean de Hangest, évéque de Noyon.

2. Phil. Melanchtbonis Dta/tfc/tca. Strasb., 1538, in-8o. — Préface de Sturm à son père Guill. Stunn, !«' févr. 1538 (aussi dans les Pro-

legomena) .

3. Eometi InCerpres {Scholia grœca in Botnerum). Strasb., Wend. Rihel, 1539, in-S^. Publié par Jacques Bédrot; avec une préfkce de Sturm ad grœcœ linguœ studioios (dans les Prolegomena) .

4. Giceronis Epistolarum lihri IV j a J. Sturmio puerili edueationi confecti {Epistolœ minores), Slrasb., 1539, in-8o. Préface de Sturm à son frère Jacques, 30 janv. 1539 (dans les Prolegomena). — 1572. Strasb., Josias Rihel, in-8o.

5. Jod. yfiWichu Erotematum dicUeetieee Ubri UL Strasb*, Grato Mylius, 1540, In-S^. Préface de Sturm au scolarque Cbarieft MÎQ^, 13 févr. 1540 (dans les Frolff^omewa). - • v,n. }....

6. Giceronis Orationum volumina tria , post postremam Naugerianam et Victorianam correctionem j emendata ah Sturmio. Strasb., Wend. Rihel, 1540, 3 vol. in-S». Le premier vol. avec une préf. à Guillaume , duc de Juliers ; le second , à Hermann , archevêque de Cologne; le troisième, à Michel, comte de Wertheim (dans les Prolegomena). — 15A4. Strasb., 3 vol. in-S» (Strobel> Histoire du Gymnase y p. i25). — 1558. Strasb., Josias Rihel (Baile, art. Sturm, note A).— i563. Strasb., Jos. Rihel, in-8o. — 1578. Strasb., Jos. Rihel, in-8o.

7. Cicero, De Senectute, avec la traduction grecque de Théodore Gaza. Strasb. 1540, in-8o (Niceron, T. XXIX, p. 282).

8. In hoc volumine continentur : Bhetoricorum ad Herennium; de Inventione; de Oratore ; dé claris oratoribus ; orator ; topica; oratoriœ partitiones. Post Naugeréanam et Victorianam correctionem emendati a J. Sturmio. Strasb. 1540, in ^o. Avec une préface de Sturm à Adamus Carolus , conseiller royal (dans les Prolegomena), et la préface d*Alde Manuce à son édition des livres de arte rhetoricà. — 1564. Strasb., Josias Rihel, in-8o. --1568. Bâle, in-80 (Strobel,o.c., p.126).

— 1570. Strasb., in-S» (ib.).

9. Aristotelis Eihica. Strasb., Wend. Rihel, 1540, in-80. Avec* une préface de Sturm (dans les Prolegomena) et une de Louis Vives. — 1545. Strasb., Wend. Rihel, in-80.

Page 1