SENTENCE DE RÉHABILITATION
perstitiosam, divinatricem, blaspheinam in Deum, sanctos et sanctas, et ipsius Dei in suis sacramentis contemptricem, iegis divinae, sacrae doctrinas ac sanctionum ecclesiasticarum praevaricatricem, seditiosam, crudeiem, apostatricem, schismaticam, in fide nostra multipliciter errantem, et per praemissa te in Deum et sanctam ecclesiam, modis praedictis temere deliquisse.Ac insuper quia, iicet débite et sufficienter tam per nos, quam pro parte nostra, per nonnulios scientificos et expertos doctores ac magistros salutem animas tuas zelantes, sa^pe et saepius admonita fueris, ut de praedictis te emendare, corrigere, nec non dispositioni, determinationi et emendationi sanctas matris ecclesiae submittere velles ; quod tamen noluisti nec curasti; quin imo expresse, induratoanimo, obstinate atque pertinaciter denegasti; ac etiam expresse et vicibus iteratis Domino nostro Papae, sacro generali concilio submittere recusasti. Hinc est quod te, tanquam pertinacem et obstinatam in praedictis delictis, excessibus et erroribusy ipso jure excommunicatam et haereticam declaramus; tuisque erroribus in publica praedicatione propulsatis, te, tanquam membrum satanae, ab ecclesia praecisum, lepra haeresis infectum, ne alia Ghristi membra pariter inficias, justitiaB saeculari relinquendam decernimus et relinquimus ; rogando eamdem potestatem, ut, citra mortem et membrorum mutilaiionem, circa te judicium suum moderare veiit, et, si in te vera pœnitentiaB signa apparuerint, tibi minislretur pœnitentiae sacramentum. » (Procès, t. I, p. 474.)
(Pagb 646. j
SENTENCE DE REHABILITATION
« Xn nomine sanctœ et individu» Trinitatis, Patris et Filii et Splritus Sancti, amen. iEtemae majestatis providentia Salvator Christus, Dominas, Deus et homo beatum Petrum et apostolicos successores ad suœ militantis Ecclesisd regimen instituit speculatores prœclpuos, qui, lace veritatis aperta^ justitiaB semitas incedere docerent, universos bonos amplexantes, relevantes oppresses, et déclinantes ad dévia, per Judicium rationis reducentes ad vias rectas. Hac autem auctoritate apostolica ftingentes in hac parte, nos Johannes, Re-
mensis, Ouillelmus, Parisiensis, Ricardus, Ciolistantteiisis, De! gratia archiepiscopus et eplscopl, ao Johannes Brehal de ordîne Fratrum Prœdicatorum, sacrœ theologlœ professor, hmreticœ pravitatis in regno Frandœ alter Inqoisitor; judices a sanctissimo domino nostro Papa moderne specialiter delegati;
« Viso processa coram nobis solemniter agitato, in vim suscepti per nos reverenter mandati apostolici nobis directi, pro parte bonestœ viduœ Ysabellis d'Arc, olim matiis, ac Pétri et Johannis dictorum d'Arc, firatrmn germanoram, nataralium et legitimorum, bonœ memoriœ Johann» d'Arc vnlgariter dictœ la Pucelle, defonctœ, suorumque parentiun nominibus, actorum, contra et adversus subinqoisitorem bœretic8d pravitatis in diœcesi Belvacensi constitutom, contra promotorem negotiorum criminalium episcopalis curlœ Belvacensis, nec non contra reverendum inChristo patrem, dominnm Guillelmum de Hellanda, episcopum Belvacensem, cœterosqae universos et singulos sua in bac parte interesse credentes et respective, tam conjunctim quam divisim, reos ;
a Visa in primis peremptoria evocatione et exsecatione ejusdem, ad ipsorum actorum simulque nostri promotorls ex offlcio nostro in bac causa per nos instituti, Jurati et creati, instantiam, per nos décréta adversus dictes reos, visuros rescriptum ipsum exsecutioni mandari, dicturos in adversus, responsurosque et processuros prout ratio suaderet;
« Visa petitione ipsorum actorum, factisque, rationlbos, conclusionibus eorum in scriptis redactis per formam articulorum condudentium, tendentium ad nullitatis, iniquitatis et doli declarationem cujusdam prœtensi processus in fldei materia, olim contra dictam defunctam in bac civitate per deftmctes dominum Petrum Caucbon, tune Belvacensem episcopum^ Jobannem Magistri, subinquisitorem prsdtensum in eadem diœcesi Belvacensi et Jobannem Bstiveto, promotorem, aut pro promotore ibidem se gerentem, facti et exsecutioni deman* dati ; saltem ad ejusdem cassationem, et adnullationem SLàjn^ rationum sententiarumque ac omnium Inde secutorum, et ad cdusdem defunctœ expurgationem, et fines alios ibidem expresses ;
« Visisque, sœpius perlectis et examinatis libris originaUbus, instrumentis, munimentis, et actis, notulis et protooollis processus antedicti, nobis in vim nostrarum compulsoriarom Ut-
SENTENCE DE RÉHABILITATION. 69i
terarum a notariis et aliis traditis et ostensis; slgnisque et scripturis eorum in prœsentia nostra recognitis; longaque super els cum dictls notariis et offlciariis in dicto processu constitutis, et consiUariis ad dictum processum evocatis, quorum prœsentiam habere potuimus, communicatione, ipsorumque librorum et notarum abbreviatarum collatione et comparatione prœhabitis;
« Visis etiam informationibus prœparatoriis, tam per rêverendisslmum in COiristo patrem dominum Guillelmum, tituli saneti Martini-in-Montibus presbyterum cardinalem, sanctœ Sedis apostolicœ in regno Franciœ tune legatum, vocato secum, Inqnisitore, post visitationem eorumdem librorum et instrumentorum eidem prœsentatorum ; quam etiam per nos et commissarios nostros in biijusmodi processus exordio confectis ;
<c Inspectis etiam et consideratis variis tractatibus prœlatorum, doctorum et practicorum solemnium et probatissimorum, qui libris et instrumentis antedicti processus ad longum visitatis, dubia elucidanda duzerunt; et ex ejusdem reverendissimi patris ordinatJone et nostra edltis et compositis;
« Visisque articulis et interrogatoriis prœfatis, pro parte actorum et promotoris nobis prœsentatis, et, post plures evocationes ad probandum admissis ; attentisque testium depositionibus etattestationibus, tam super conversatione et egressu ejusdem defunctœ a loco originis, quam super examinatione ipsius in prœsentia plurimorum prœlatorum, doctorum et peritorum, et prœsertim reverendissimi patris Reginaldi, olim archlepiscopi Remensis, dicti tune episcopi Belvacensls metropolitani, Pictavis et alibi facta, diebus iteratis; quam super admiranda liberatione dvitatis Aurelianensis, progressuque ad civitatem Remensem et coronationem reglam ; quam circa circumstantias ipsius processus, qualitates, judidum et procedendi modum ;
« Visisque etiam aliis litteris, instrumentis et munimentis, ultra dictas litteras depositiones et attestationes, in termine ad producendum traditis et productis, prœclusioneque dicendi contra hujusmodi producta ; nostroque deinde promotore au* dite, qui, visis eisdem productis dictisque actoribus plenarie se adjunxit, ac pro et nomine offlcii nostri prœfata omnia Jam producta pro sua parte reproduxit, ad fines in scripturis dictorum actorum Jam expresses, sub certis protestatidnibus ;
aliisque requiestis et reservatlonibus, pro parte sua et dictorum actorum fàotis, et per nos admissis, una cuin quibusdammotivisjuris, sub brevibus scriptoris, valentibus anlimim nostrum advertere, per nos receptis ;
« Post qu8B, in Ghristi nomine in causa concluso, et die bodiema ad audiendum nostram sententiam assignata; irisis matureque revolutis et attentis omnibus et singulis superius expressis, una cum certls articulis, incipientibus <c Quaedam fœmina » quos post dictum primum processum Judicantes prœtenderunt eztractos fore ex confessionibus dictœ defunctœ, et ad quam plurimas solemnes personas, ad opinandum, transmiserunt ; et quos antedicti promotor et actores impugnarunt, tanquam iniquos, falsos et a dictis confessionibus aliènes, ac mendose confictos;
a Ut de Dei vultu nostrum prœsens prodeat Judicium, qui splrituum ponderator est, et solus revelationum suarum perfectus est cognitor et Judicator verissimus; qui ubi Tvlt spirat, et quandoque infirma eligit, ut fortia quœque confnndat, non deserens sperantes in se, sed adjutor eorum in opporkunitatibus et tribulatione ; liabita matura deliberatione, tam circa prœparatoria quam clrca declsionem causœ, cum peritis pariter et probatis ac timoratis viris; visisque solemnibus eorum determinationibus, tam in tractatibus, magna cum revolutione librorum editis, et composltionibus multorom ; visisque opinionibus, verbo pariter atque scripto, tam super forma quam super materia prœfati processus, traditis atque datis, quibus facta dictœ defunctœ magis admiratione quam condemnatione digna existimant; reprobatorium et determinatum contra eam datum judicium, et formœ et materiœ ratione plurlmum admirantes, et difflciUimum dicentes de talibus determinatum prœbere Judicium, beato Paulo de suis propriis revelatlonibus dlcente : « an eas in corpore vel in spiritu babuerlt, » se nescire et Dec super boc se referre :
a In prlmis dicimus atque, justitia cogente, deoemimus articulos ipsos incipientes u Quœdam fiemina » in processu praetenso et instrumento prœtensarum sententiarum contra dictam defunctam latarum descriptos, fore, fuisse et esse corrupte, dolose, calumniose, fraudulenteretmalitiose exipsispraetensis processu et confessione dictœ deftmctœ extractos; tadta veritate et expressa falsitate in pluribus punctls substantialibus, et ex quibus deliberantium et Judicantiiun animus poterat in
