‹ Le bibliographe moderne: courrier international des archives et des bibliothèquesChapitre 134 sur 152 · Innocent IV · texte numérisé non relu

Innocent IV

seu prioratus et membra vestra contra presentis indulti tenorem per quoscumque ferri vel haberi contigerit, irritos decernimus et inanes. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis et constitucionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignacionem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum. Datum Viterbii, VI idus novembris, pontiticatus nostri anno tercio.

Juin 1258

« Charte de Louis IX®, roy de France, portant donation du droit de giste en faveur de l'abbaye de Marmoustier, qu'il prend en sa sauvegarde, à la charge de payer soixante livres pour le giste du roy quand il y viendera. Du mois de juin 1258. »

Cet acte, aujourd’hui perdu, est ainsi analysé dans l’Inventaire des titres de Bonne-Nouvelle dressé en 1707-1716 ; il était coté KB D.

Anagn!, 6 juillet 1259

« Bref du pape Alexandre [IV] pour faire jouir les religieux de Saint. Martin-au- Val du droit de foire. Donné à Anagnie (sic), le 2e des nones de juillet, l'an Ve de son pontificat. »

Cet acte, aujourd’hui perdu, est ainsi analysé dans l’Inventaire des titres de Bonne-Nouvelle dressé en 1707-1716 ; il était côté K H E. Latran, 16 décembre 1260

Bulle du pape Alexandre IV adressée à l'évêque de Chartres. Celui-ci,

dans une requête au Souverain Pontife, avait rappelé que les évêques ses prédécesseurs, au moment de leur première entrée dans la cathédrale,

204 JACQUES SOYTER

après la consécration, élaient accoutumés à recevoir le droit de gête (procuratio) au prieuré de Saint-Martin-en- Val, dépendant immédiatement de l’abbaye de Marmoutier-lez-Tours, ordre de saint Benoît, où ils se rendaient escortés des chanoines, barons et nobles qui sont tenus d'accompagner les évêques de Chartres dans le cortège solennel. L'évêque avait, en outre, fait remarquer que ce prieuré élait complètement exempt de tout autre droit de gîte à fournir aux évêques de Chartres, bien que les autres prieurés bénédictins de son diocèse — et même ceux qui dépendaient de ladite abbaye de Marmoutier — fussent obligés d'acquitter annuellement ce droit de gîte à l’évêque de Chartres; qu'en plus ledit prieuré, ayant déclaré qu'il était fort accablé par ce droit de gîte, avait obtenu d'Alexandre IV lui-même de ne pas payer plus de 50 livres tournois pour cette procuratio exceptionnelle. Après examen de cette requête le Souverain Pontife, constatant qu'il y a abus, révoque la décharge du droit de gîte pour l'entrée solennelle des évêques de Chartres, droit auquel les religieux de Saint-Martin-au- Val seront soumis comme antérieurement à sa bulle du 11 juullet 1256 (cf. n° XVIII).

A. Original perdu.

B. Copie sur papier libre (xvie siècle), cotée K RB, avec cette mention : « sellé en laps de soye jaulne et rouge d’un seau de plomb ; à ung des coustez y a deux éphigies de face d'homme, sur lesquelles sont escriptz ces mots SPA. SPE, et de l’aultre cousté sont aussi escriptz ces mots ALEXANDER. PP. IIII. »

Alexander, episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Carnotensi, salutem et apostolicam benedictionem. Sedes Apostolica, que plerumque petentibus se liberalem exibet, illam gratiam eis intendit facere per quam jus alterius [minimel confundatur. Sane petitio tua nobis exhibita continebat quod episcopi Carnotenses, qui fuerunt pro tempore, in primo adveniu suo ad ecclesiam Carnotensem, post consecrationem suam, apud prioratum Sancti Martini in Valle Carnotensis, ad Majus Monasterium Turonense ordinis sancti Benedicti immediate spectantem, cum canonicis et aliis cum episcopis ipsis illuc accedantibus necnon baronibus et nobilibus qui sollempni deportationi Carnotensium episcoporum suum obsequium pres-

tare lenentur, a priore et conventu ! ipsius prioralus consueverunt procurationem recipere a tempore cujus memoria non existit. Qui a procuratione alia exhibenda Carnotensibus episcopis qui fuerunt pro tempore penitus extiterunt immunes, quamquam priores et monachi aliorum prioratuum ejusdem ordinis Carnotensis diocesis, etiam illi qui dicto monasterio sunt subjecti, procurationem Carnotensi episcopo exhibeant$ annuatim; porro prior el conventus ipsius prioratus Sancti Martini asserentes quod ipsi ex procuratione hujusmodi nimirum gravabantur, sibi obtinuerunt indulgeri a nobis ut in procuratione ipsa ultra quinquaginta libras Turonensium expendere minime teneantur; sicque predicti prior et conventus, pretextu indulti hujusmodi, te redeuntem a consecratione tua cum canonicis Carnotensibus, baronibus et aliis qui tecum ad eumdem prioraltum Sancti Martini accesserant, exhiberet, prout consueverint predecessores tui 5 qui fuerunt pro tempore, denegarunt,in tuum et Carnotensis ecclesie non modicum prejudicium et gravamen. Quare nobis humiliter supplicasti ut, cum quilibet aliorum prioratuum ejusdem diocesis dicti ordinis procurationem annuam exhibeat 6 episcopo Carnotensi, a qua dicti prior et conventus predicti prioratus Sancti Martini penitus sunt immunes, prout superius est expressum, providere tibi et eidem ecclesie super hoc paterna sollicitudine curaremus, quia vero, si expressum fuisset nobis quod singuli prioralus predicte diocesis ejusdem ordinis singulas procurationes solverint Carnotensi episcopo annuatim, cum ab hujusmodi onere annuo dicti prior et conventus ejusdem prioratus Sancti Martini omnino immunes existant, ipsis hujusmodi non concessissemus indultum. Tuis supplicationibus inclinati, ut tu el successores tui episcopi Carnotenses, qui pro tempore fuerunt, possitis in predicto prioratu Sancti Martini hujusmodi procurationem ab

. Conventui.

. #æibenda. Cette graphie n'est pas.incorracte et pouvait étre celle de À exibean:.

exibere.

. tuos.

. eibeat.

D à © D w ti WW w

ipsius priore et conventu{ tuis predecessoribus redeuntibus a consecratione sua exhiberi? consuetam exigere ac percipere; indulto non obstante predicio quod penitus revocamus et decernimus nullum existere, firmilatis auctoritate presentium indulgemus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc altemplare presumpserit, indignalionem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum. Datum Laterani, XVII kalendas januarii, pontificatus nostri anno sexto.

Latran, 5 janvier 1261

Bulle du pape Alexandre IV adressée à l’évêque de Beauvais pour lui

mander d'obliger le prieur et les religieux de Saïnt-Martin-au-Val à

rembourser à l'évêque de Chartres les frais du droit de gîte (procuratio) qui lui était dü le jour de son entrée solennelle et de sa consécrat tion, nonobstant la décharge & ce droit que le Souverain Pontife avaiautrefois accordée à cet établissement (cf. n° XVIII et XXII).

A. Original perdu.

B. Copie sur papier libre (x vi® siècle), cotée K R C, avec cette mention finale : « Et scellé d’un seel de plomb pendant en laps de fil blanc ».

Alexander, episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Belvacensi, salutem et apostolicam à benedictionem. Petitio venerabilis fratrie nostri episcopi Carnotensis nobis exhibita continebat quod episcopi Carnotenses qui fuerunt pro tempore, in primo adventu suo ad ecclesiam Carnotensem, post consecralionem suam, apud prioratum Sancti Martini in Valle Carnotensis, ad Majus Monasterium Turonense ordinis Sancti Benedicti immediale spectantem, cum canonicis et aliis cum episcopis ipsis illuc accedentibus necnon baronibus et nobilibus

qui solempni deportationi Carnotensium episcoporum suum obsequium prestare tenentur, a priore et conventu ipsius { prioralus consueverunt procurationem recipere a lempore cujus memoria non exislit; qui a procuratione alia exhibenda 3? Carnotensibus episcopis qui fuerunt pro lempore penitus exliterunt immunes, quamquam priores et monachi aliorum prioratuum ejusdem ordinis Carnotensis diocesis, eliam ïilli qui dicto monaslerio sunt subjecti, procurationem Carnotensi episcopo exhibeant ÿ annuatim ; verum prior et conventus ipsius prioratus Sancti Martini, asserentes quod ipsi ex procuratione hujus modi nimium gravabantur, sibi obtinuerunt indulgeri a nobis ut in procuratione ipsa ultra quinquaginta libras Turonensium expendere minime teneantur ; predicti vero prior et conventus, pretextu indulti hujusmodi, eumdem episcopum redeuntem a consecratione sua cum canonicis Carnotensibus, baronibus el aliis qui cum eo ad predictum prioratum Sancti Martini accesserant, exhiberef, prout consueverunt predecessores sui$ qui fuerunt pro tempore, denegarunt, in ipsius episcopi et Carnotensis ecclesie non modicum prejudicium et gravamen ; sicque oportuit predicitum episcopum canonicos, barones et alios qui cum eo ad predictum prioratum Sancti Martini venerant de proprio exhibere ac in procuratione hujusmodi subire magna onera expensarum. Porro, prediclo episcopo supplicante nobis ut, cum quilibet aliorum prioratuum ejusdem ordinis dicte diocesis procurationem annuam exhibeat * episcopo Carnotensi, a qua dicti prior et conventus predicti prioratus Sancti Martini penitus sunt immunes, prout superius esl expressum, providere sibi et eidem ecclesie super hoc paterna sollicitudine curaremus, nos attendentes quod, si expressum fuisset nobis quod singuli prioratus predicte diocesis ejusdem ordinis singulas procurationes solvunt Carnotensi episcopo annuatim, cum ab hujusmodi

ipsts.

. cœibenda.

exibeant.

. exibere.

suos. :

. évibeat. CO

DR PNG ES to (0 07 ty

208 JACQUES S0YTER

onere annuo dicti prior et conventus ejusdem prioratus Sancti Martini omnino immunes existant, ipsis hujusmodi non concessissemus indultum. Ut idem episcopus et successores sui episcopi Carnotenses qui pro tempore fuerint possint in dicto prioratu Sancti Martini hujusmodi procurationem ab ipsius priore et conventu suis predecessoribus redeuntibus a consecralione sua exhiberi consuelam exigere ac percipere, indulto non obstante predicto quod penitus revocavimus ac decrevimus pullius existere firmitatis, sibi per nostras litteras duximus indulgendum. Quare predictus episcopus a nobis humiliter petiit ut hujusmodi expensas!{ quas subiil in exhibendos? canonicos, barones et alios predictos, a prefatis priore et conventu dicti prioratus Sancti Martini sibi faceremus refundi. Quocirca Fraternitati tue per apostolica scripta mandamus quatinus, si est ila, memoratos priorem et conventum ut idem episcopo de predictis expensis plenam satisfactionem impendant monitione premissa per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, compellas, non obstlante si eis a Sede Apostolica sit indultum quod interdici, suspendi vel excommunicari non possint per litteras apostolicas que de indulto hujusmodi plenam etexpressam non fecerint mentionem, sine qualibet alia indulgentia dicte Sedis de qua cujusque tenore oporteat in nostris litteris plenam et expressam mentionem fieri et per quam effectus presencium impediri valeat vel differri. Datum Laterani, nonis januariis, pontificatus nostri anno septimo.

« Bref du pape Clément IIIIe qui commet l'official du Mans pour juger le différend entre l'archidiacre de Chartres et le prieur de Saint-Martim au sujet des visiles des paroisses de La Croix-du-Perche dt de Chassani. En 1267.

Double et scellé on plomb. »

Page 1