NT EE

debitam vendicabit, nec non super eo quod idem comes asserebat homines dictorum abbatis et conventus non debere ire per resortum ad alia molendina quam ipsius comitis bladaria et draperia, et super quibusdam aliis questionibus, demum super hiis inter partes predictas ordinatum extitit in hunc modum, videlicet quod Petrus Dorle miles tunc temporis senescallus Filgeriarum et Abbas predictus super premissis et explectis hinc et inde factis pro utraque parte communiter inquirerent veritatem, quam inquestam factam voluerunt el consenserunt partes predicte ad dictum comitem deferri, ut ea inspecta inspectisque litteris immunitatis et privilegii ® dictorum religiosorum dictus comes juxta inquestam predictam et litteras antedictas expediret prefatis abbali et conventui que eisdem videret dictus comes esse expedienda, et sibi reservaret que sibi videret probabiliter reservanda, prout in litteris super hoc confectis plenius continetur. Dicta vero inquesta per prefatos Petrum et Abbatem facta ad dictum comitem delata, quia predictus comes expeditioni et ordinationi predictis personaliter vacare non poterat, voluerunt et consenserunt Abbas et conventus predicti nomine suo et monasterii sui, ut super premissis dictus comes dictum suum seu ordinationem suam per venerabilem virum magistrum Guillelmum Gabel tunc temporis prepositum in Eclesia Pictavensi proferri faceret seu etiam promulgari, qui quidem Guillelmus ex potestate a predicüis partibus sibi data, super articulis de quibus inter partes predictas erat questio, dictum suum protulit et per suam sententiam declaravit : Contradicta facta et facienda in curia ipsorum religiosorum ab hominibus burgi de Rilleio

et aliis hominibus suis et quibuscumque aliis debere ad

curiam Filgeriarum apportari declaranda per ipsam curiam et esse terminanda et ipsum comitem habere resor-

(b) Nous avons rectifié le texte de R qui porte : inspectis in litteris immunitas et privilegium, ce qui Trend la phrase incompréhensible.

tum in temporalitale abbatis et conventus predictorum. [la quod 1psi religiosi per se vel per allocatos suos tenentur requirere Curiam hominum suorum predictorum adjornatorum et adjornandorum per gentes ipsius comitis ad curiam supradictam si velint curiam ipsorum hominum rehabere. Declaravit insuper homines ipsorum abbaltis et conventus non debere ire per resortum ad alia molendina quam ad molendina ipsius Comilis, bladaria el draperia ad molendinum bladi et folendum pannos, quotienscumque ad molendina dictorum abbatis et conventus non poterunt molere vel folare. Declaravit etiam dictum Comitem esse potiorem in possessione alte justitie burgi de Rilleio, salvo dictis Comiti et religiosis jure super proprietate alte justitie supra dicte. Expedivit autem dictis religiosis bassam justitiam dicli burgi prout in instrumento publico super hoc confecto plenius continetur cuius tenor inferius annotatur. — Prolatis vero dicto et ordinatione predictis per prepositum memoratum, dictus Abbas, nomine suo et conventus et monastern sui, Supra dicta pronuntiatione seu ordinatione querimoniam deferens per prefatam sententiam asserebat se et suum monasterium contra Justitiam preservatum. Propterque dictus comes et Abbas el conventus predicti, nomine suo et monasterii sui, pro bona pacis voluerunt et consenseruntet ad invicem ordinaverunt quod nos Abbas et Clemens, dum tamen in nos dictum compromissum vollemus suscipere, dictam ordinationem inquestam predictas et omnia alia premissa tengentia inspiceramus audiremus et alle et basse de plano sine strepitu advocatorum discuteremus corrigeremus et emendaremus que corrigenda videremus, seu etiam emendanda possemus eliam statuere et ordinare, prout nobis videretur expediens pensalis et auditis rationibus hinc et inde pena quingentarum librarum apposita commitenda et solvenda a parte non parente seu parere nolente parti parenti seu parere volenti prout hec et alia in litteris super

k FA

hoc confectis plenius continentur, quarum tenor inferius annotatur. Tandem ad majorem firmitatem..…......…. (c).rei geste, Dominus Guido de Marchia miles patruus et curator predicti eomitis auctoritatem suam, nec non Reverendus Pater Episcopus Redonensis decretum et auctoritatem el consensum in premissis interponerent, auclorizantes et decernentes ut quicquid super premissis questionibus nos Abbas et Clemens predicti proferemus seu ordinaremus robur firmitalis chtineat in futurum, nos itaque Abbas et Clemens predicti in nos onus predicli compromissi suscipientes ad dictarum partium instantiam et pro bono pacis dligenter inspectis inquesta per prefatos Petrum et Abbatem facta nec non litteris et priveligiis ex parte dictorum religiosorum nobis exhibitis, auditis etiam rationibus et allegationibus propositis hinc et inde, ex potestate nobis dala a partibus antedictis dictam ordinationem seu sententiam predictam pro bono pacis et concordia tractatu simul habito communi consensu modificamus et determinamus in modum qui sequitur :

Dicimus (® enim, ordinamus, proferimus ac etiam declaramus super alta justitia dicti burgi de Rülleio et locorum (® et rerum aliarum in lilteris seu priveligus suis et fondationis sue © eisdem religiosis concessis contentorum ut quandocumque ® in prefalto burgo et locis prediclis contigeretl Ÿ delictum seu maleficium perpetrari ab homi-

(6e) Ce qui suit est la sentence arbilrale proprement dite. Elle est reproduite par P, p. 58 de Dicimus..…. à ..extitit observatum et par Hévin (Consultations sur la Coutume, page 9) du même endroit à ….relaxare non possint inclus. À ce sujet, Hévin dit : « Le Cartulaire de l’abbaye de Rillé ordre de Saint-Augustin près Fougères fondée par les barons de Fougères porte un compromis daté : die mercurii post dominicam qua cantatur oculi mei anno 1280, entre Hugues le Brun comte de la Marche et d'Angoulesme lors Seigneur de Fougères d’une part et l'Abbé et le couvent de Saint-Pierre de Fougères, touchant l’exercice de la haute justice au bourg de Rillé ensuite duquel est la sentence arbitrale du (sic) 1286 par lequel les arbitres prononcent : Dicimus, etc... »

(g) P omet et locorum; H omet de et locorum... à contentorum inclus.

h) R, suis.

H, quotiescumque.

( (4) (ji) H, continget.

Er" | 2

nibus dicti burgi, quod de jure ® vel approbata consuetudine membri mulilationem, vel ultimum supplicium, bannitionem W, relegationem sive exilium inducat (”), cause cognitio et examinatio nec non et sententia per curiam predicti () abbatis fieri debeat, executionem vero dicto Comiti seu ( eius allocatis per sententiam ® reservamus. Ita quod lata sententia per curiam abbatis sers (a) eius allocati personam es. seu condemnatam ( per eiusdem abbatis curiam ® adducant et adducere debeant in futurum ad pontem castri Filgeriarum et allocatis dicti Comitis tradere, et per eosdem allocatos sententia lata per curiam abbatis predicti®, nulla alia cognitione prehabita %, executioni debite demandetur. Ita videlicet quod dictus Comes vel eius allocati condemnatum ad mortem per curiam Abbatis predicti dimittere seu penam malefactori imponendam relaxare non possint ®), nisi Abbatis super hoc accedent consensu, quo quidem casu si de voluntate dicti Abbatis penam que de jure vel consuetudine per abbatis sententiam deberet infligi, dictus Comes vel eius allocati relaxerent et exinde ahquod lucrum seu emolumentum perciperetur seu percipi posset, medietatem lucri seu emolumenti ad dictum Comitem et aliam medietatem ad dictum Abbalem volumus pertinere. Contradicta vero facta et facienda in Curia ipsorum religiosorum dicimus debere ad curiam Filgeriarum apportari declaranda et esse terminanda per curiam Comilis antedicti secundum usus et con-

(x) H, more.

(1) H, bannum.

(m) H, seu exilium inducet.

n) H omet et examinatio.

0) H, dicti.

ol) H, vel.

p) H omet per sententiam.

q) H omet predicti.

Tr) H, seu reum damnatum.

s) H, curiales,.

Lt) H omet predicti,

) H, interposita; P, perhabita.

Le texte reproduit par H s'arrête tct.

sueludines Britannie approbatos. Dicimus eliam et ordinamus homines burgi de Rilleio et aliorum dictorum locorum privilegialorum per cilationem seu adjornationem faciam per allocatos Filgeriarum ad instantiam alicuius alterius non debere vocari citari seu adjornari preter quam in casum resorti seu contradicti, et citatos seu adjornatos aliter ad respondendum non teneri, et Abbatem non teneri per se vel allocatos suos curiam requirere de hominibus suis in dicta curia aliter quam in casu resorti citatis seu eliam adjornatis, prefata sententia a dieto preposito Pictaviensi (®) Jata in suo statu et firmitate in omnibus aliis et singulis articulis in sua firmitate totaliter remanente, addito in articulo de resorto molendinorum quod illud observetur prout de consuetudine hactenus extitit observatum (.

Tenores autem dictarum litterarum de quibus supra sit menlio et quarumdam aliarum ad premissa facientium in his presentibus inseri fecimus ad majorem certitudinem et ad eternam memoriam premissarum quarum unius tenor talis est :

Universis (% (1) presentes litteras inspecturis humilis Abbas Beati Petri de Filgeriis Redonensis diocesis et eiusdem loci conventus humilis salutem et pacem. Noveritis quod cum questio esse inter nos ex una parte et Hugonem Bruni Comitem Marchie et Engolisme Dominum Filgeriarum ex allera super justitia alla burgi de Rüilleio existentis apud Filgerias et obedientia et resorto, que asseril idem Comes habere in tola temporalitate nostra sub dominio (@ ipsius existentis, de quibus usus est, ut asserit, idem Comes fam ipse quam predecessores sui pacifice et quiete, et quibusdam

(w) P, Pictavii.

(x) Le texte reproduit par T s'arrête ici.

(y) R reproduit une seconde fois cette charte, fo 18 vo, Voir plus loin charte VII, page 107 de notre édition.

(z) Charte VII, verum.

(a) Le copiste de R n’a pas pu lire. Mais on peut y Suppléer au moyen du texte de la charte VII qui porte dominio.

(1) 2 avril 1281,

SNS

als tandem inter ®) nos et dictum Comitem, ordinatum extitit in hunc modum; videlicet quod senescallus ipsius Comitis Filgeriarum Petrus Dorle miles et nos Frater Thomas, abbas dicti monasterii qui nunc sumus, inquiramus super premissis pro utraque parte communiter verilatem, et de explectis hinc inde factis inspicientes nichilominus lilteras nostras et monasterii (© nostri que faciunt ad premissa. Et hec debent esse facta circa (® Pascha, et ad dictum Comitem apportari una cum transcriptis ltterarum nostrarum sic prefacta ( apud Filgerias, in quo loco debent partes convenire originalibus ibidem inspectis circa festum Arrogationum proximum ® venturum ad locum in quo contigerit ®) dictum comitem adesse. Et que videbit © dictus Comes expedienda a nobis abbati et conventui juxta inquestam predictam per Ÿ litteras nostra antedictas, expediet nobis reservans nichilominus idem Comes sibi que per inquestam et litteras %,. nostras efficaces videbit reservanda, nec enim litteras nostras approbare intendit si tempore debito im contrarium usus sit. Si vero aliqua proferret sive ordinaret contra ea que aparerent Imquisita et contra litteras nostra efficaces 0, quod non est intentionis sue inde posset dubilauo vel questio rationabiliter suboriri debet, dubitatio vel questio antedicta referri ad examen venerabilis viri Magistri Henrici de Verdelay ® vel Domini Abbatis de

(db) Ch. VII, sicut.

(4) Ch. VII, contra.

(e) R, perfecta.

(1) Ch. VII, citra.

(g) Ch. VII, proximo.

(h) Ch. VII, contingerit.

(i) La phrase de la charte VII est: Et que videbit dictus Comes expediendum nobis abbati et conventui juxta inquestum per litteras nostras antedictas expediet nobis abbati et conventui juxta inquestam predictam et litteras nostras antedictas expediet nobis, reservans ulterius idem Comes si que per inquestam et litteras nostras efficaces videbit reservandas, nec enim.…

(ji) R, et.

(x) R, vestras.

(1) Ch. VII, efficatas.

(m) R, Verdelix.

Sancto Dionisio ut ad judicium alterius eorumdem et per inquestam predictam et secundum explecta reperta in 1psa predicta dubitatio sedetur vel etiam terminetur, et hoc debet fieri intra festum (® Nativitatis Domini proximum venturum. Actum est etiam quod interdictum latum () in terris Filgeriarum suspendatur usque ad crastinum Nativitatis Domini proximum, et quod cessetur ® a denonciatione latarum sententiarum de facto in quascumque gentes dicti comitis occasione contentionis predicte. Debent etiam dictus Comes vel gentes sue recredere bona nostra exstantia M), nisi aliqua essent in castro Filgeriarum, scilicet palea et fenum de quibus reddetur nobis justa estimatio, et de consumplis Justam estimationem reddent nobis idem nobilis vel gentes sue, et debemus nos Abbas dare litteras nostras predicto comiti aut gentibus ipsius de reddendo bona predicla in statu in quo erant die crastina Nativitatis Domini ultimo preterita. Si predicta ordinatio non procederet quoquomodo et jus utriusque partis tam in appellationibus quam in als processibus quibuscumque debet esse salvum. Actum est eliam quod utraque pars utetur hiis que sine questione et pacifice antea utebantur, et si aliqua questin vel dubitatio oriatur super usu aliquo, vel exercitio Juris alicuius ponetur in manu communi, donec ordinatio predicta fuerit terminata, ut superius est expressum. Premissa promisimus nos servaturos et fideliter impleturos sub pena quingentarum librarum turonensium, et idem Comes ad idem similiter sub pena consimili se astrinxit, et litteras suas nobis dedit super his, et nos istas suis gentibus loco sui dedimus sigillis nostris sigillatas in testimonium verilalis.

(n) R, inter crastinum.

(0) R, ratum

(2) Dans la ch. VII la phrase est: et quod cessetur a denuntiatione latarum sententiarum de (illisible) inquesta que gentes dicti comitis occasione contentionis predicte.

(Tr) R, extancta. Ch. VII, extansia; lire exstantia.

(s) R, causam au lieu de tam in.