‹ Le code civil commenté à l'usage du clergé, dans ses rapports avec la théologie morale, le droit canon et l'économie politique (volume 4)Chapitre 16 sur 40 · TERTIA EDITIO · texte numérisé non relu

TERTIA EDITIO

IMPEDIMENTORUM MATRIMONII SYNOPSIS

(Tertia Editio).

Impedimentum matrimonii generatîm est illud omne quod obstat ne matrimonium licite, aut etiam validé contrahatur : si obstet yaliditat^' , dirimens ; si soliim liceitati , prohibens appellatur. Inde sectio prima , de impedinientis prohibentibus ; sectio secanda , de impedimentis dirimentibus ; sectio tertia, rfe dispensationibus matrimonii, sectio quarta, de revalid-atione matrimonii.

SECTIO PRIMA

De impedimentis prohibentibus

Octo sunt quœhodiè vigent : Vetitum Ecclesiœ, tempus, sponsalia, votum ; clandestinitas, omissio bannoruni, disparitas cultûs imper fecta et defectus parentum consensus.

1" Ecclesiœ vetitum. Hsec particularis prohibitio datur à Parocho, vel ab Episcopo, vel à Papa, qui ultimus decreto vetanti etiam irritantem clausulam potest utique adjungere , Gap. Tua, 4, Be sponsâ duorum. Heec prohibitio gravis est : et Episcopus et Papa possunt etiam eidem censuras adnectere ex cap. ult. De Matrimonio contracta contra interdictum Ecclesiœ. Vetari autem non potest matrimonium, nisi ex rationabili causa, ex gr. ob aliud impedimentum impediens, ob

ispicionem alicujus impedimenti dirimentis,donec hœc suspicio remo- ' atur, ob ignorantiam elementorum doctrinae christianae, etc. (1)

Il Ben. XIV de Syn. lib. 8, cap. 14, n» 1 et seq.

660 IMPEDIMENTORUM MATRIMONII

2"* Tempusquoàferiatum àicitnr, illud est in quo solemnes nuptise interdicuntur.

Hoc tempus olim diii perdurabat ; a Gonc. Trid. sess. 24, cap. 10, De réf. mat. coarctatum est, ità ut decuiTat tantiim a tempore sacri Adventûs usque ad Epiphaniam inclusive, et à die Ginerum usque ad octavapi Paschse inclusive; quo tempore fidèles prsesumuntur impensiiis operibus pietatis vacare. Prohibentur tantiim solemnitates nuptiarum, id est juxtà communiorem sententiam, benedictio solemnis quse fit unà cum Missâ pro sponso et sponsâ, prouti extat in Missali, solemnis et publica traductio sponsse in domum sponsi , convivia splendidiora , chorese, aliaque similia profanse laetitise signa; sed non interdicitur celebratio matrimonii.Notamus autem pluribus in locis in more positum esse, ut tempore Adventûs et Quadragesimaî , matrimonia non celebrentur omninô sine expressâ licentiâ Episcopi. Ità in Galhis. (1).

3° Sponsalia valida nec légitimé resoluta, impediunt quominùs, relictâ altéra pai'te, alteruter ex sponsis contrahat matrimonium cum tertiâ personâ. Ratio est quià per hoc matrimonium Isederetur obligatiojustitise légitimé contracta in sponsalibus, cap. Duobus , i. De sponsâ duorum (2).

4" Votum simplex castitatis , vel ingrediendi religionem approbatam, aut suscipiendi ordines in Ecclesiâ occidentali, vel non nubedi, vel virginitatis, matrimonium solummodô impedit. Nam matrimonium in casu procedit contra promissionem , qute cùm sit per se de bono meliori et possibili, a Deo acceptata pnesumitur ; quaré matrimonium hujusmodi censetur esse contra voluntatem Dei, ideôque illicitum. Quomodo votum simplex à solemni distinguatur, traditur in tit. De voto et voti redemptione. 34, lib. III , Décret.

5° Clandestinitas seu celebratio matrimonii absque parochi prsesentiâ in locis in quibus decretum Gonc. Trid. non est promulgatum. In locis enim ubi facta est promulgatio , constituit impedimentum dirimens. Gonc. Trid. sess. 24, De Reform.^ matr. c. 1.

6" Omissio bannorum ti'ium prsemittendorum matrimonio. Gonc, Trid. ibid.

(1) Peye de Imped. et dispens. matr. cap. 25, n** 552 et seq.

(2) Feije l. c. u" 556, inter alios auctores exponit, quomodO Parochus et Ordinarius in causa sponsalium sese gérera debeant.

Bannum est vox germanica , significans edictum , seu publicam proclamationem : igitur banna hic sunt publicse denuntiationes futuri matrimonii inter taies personas , ut impedimenta , si quse sint, detegantur.

Banna, quoad substantiam, vel ipsis primsevis Ecclesiae sœculis, fiierunt prohabiliter in usu ; etenim matrimonia Ghristianoram occulta semper fuerunt prohibita. Sed mos denuntiandi secundum fornam hodiernam primo invaluit in Galliâ, incerto quidem tempore, sed antè decimum tertium sœculum. Goncilium Lateranense IV, anno 1215 celebratum, morem istum particularem convertit in prseceptum universale, et Gonc. Trid., illud renovans, prsecepit, sess. 24, de Réf. Matrim. cap. 1, ut « in posterum, antequam matrimonium contrahatur, ter a > proprio contrahentium parocho, tribus continuis diebus festivis de » praecepto in Ecclesiâ, inter Missarum solemnia, publiée denuntictur » inter quos matrimonium sit contrahendum. »

Hinc sequitur bas denuntiationes faciendas esse (a) a proprio conrahentium parocho, ità ut, si sint duplicis parochise , ab utroque parocho debeant fieri. Si quis tamen a panco tempore habitaret in unà parochiâ, et ibi vellet contrahere matrimonium, videtur quôd convenientiiis proclamationes fièrent a parocho loci in quo pi'iîis morabatur quàm a parocho loci in quo nunc habitat ; aliàs non o&tinctur finis legis, qui est detegere impedimenta matrimonii : quandô autem lltiera adversatur menti legislatoris, est deserenda. Gaeteriim quisque sequatur leges suâe diœceseos.

(b) Ter tribus continuis diebus festivis de prœcepto. Dies festivi, quo nomine venit etiam dies dominica, intelliguntur continui, quandô inter eos non intercedit alius festus dies, licet intercédât dies ferialis. Imô in aliquibus diœcesibus, si très dies festi se immédiate seqoantur, nuUo alio interjecto, non debent intrà istud triduum fieri omnes denuntiationes ; sed oportet intrà primam et secundam, vel inter secundam et tertiam, diem unam saltem intercedere, ne brevitate temporis impedimentum revelare ncqueant, qui illud cognoscunt. ItàRituale Parisiense.

(c) In ecclesiâ inter Missarum solemnia, quih tune frequentior est populus ; undè faciliiis detegi potest si quœ sint impedimenta. Non videretur tamen culpandus saltem graviter Parochus, qui extra ecclesiam, aut die feriali in sslemni concione, vel ubi adest magnus populi concursus, proclamationes faceret ; quià in hoc non deviaret in fine legis.

7" Disparita^ cultûs imper fecta , qualis est inter catholicum et non catholicum baptizatam.

Gertum est hsec matrimonia quse dicuntur mixta^ esse generatim

662 IMPEDIMENTORUM MATRIMONII

prohibita jure naturse, si adest periculum perversionis partis fidelis et liberorum ; jure divino, ad Tit. III, 10, et Epist. 2 Joan. 10, ubi jubetur devitari hsereticus ; et j ure ecclesiastico , can. 13, Gonc. Ghalced. , 31., et apud Gratianum, causa 28, q. 1, Ratio est tùm flagitiosa in divinis communicatio , tùm periculum perversionis partis fidelis et filiorum.

Hsec tamen matrimonia sunt valida, quià nullo jure irritantur ; imô quiim in quibusdam circumstantiis prohibitio legis naturalis et divinse cessare possit, dispensatio à lege ecclesiasticâ conceditur a R. Pontifice, gravi de causa, sub sequentibus conditionibus seu cautionibus : (a) Pars acatholica subjuramento promittere débet se liberam relicturam esse partem catholicam in exercitio religionis suse. (b) Utraque pai'S subjuramento promittere débet se utriusquesexûsprolem educaturamin religione catbolicâ. (c) Pars catholica sub juramento promittere débet se juxtà principia charitatis cbristianœ pro suis viribus curaturam alterius conversionem. A longo tempore non insistitur in juramento ad firmandam tertiam conditionem ; imô, ex Instructione Gard. Antonelli diei 15 nov. 1858 ad omnes Patriarchas, Archipiscopos et Episcopos, in nuUà conditione exigitur juramentum, sed sufficit séria promissio. Imô in quibusdam regionibus, ut in Hungarià, ad majora mala vitanda declaratur tolerari posse, quod pro temporum conditione, licèt omittantur cautiones , idèoque pars catholica graviter peccet, Parochus tamen mère passive assistât consensui.

Ità ex Gonst. Pii VI, Exequendo, 23 Jul. 1782, ex Brevi Pii Vil , Yix nova, die 17 Feb. 1809, ad Episcopos Gallise, ex Litteris Greg. XVI, die 20 Apr. 1841, ad Episcopos Hungariae. (1).

Parochus non débet assistere matrimonio , obtentâ etiam dispensatione super religione mixtâ, quandô intendunt sponsi posteà se sistere coràm ministro acatholico ; ità ex S. Gongr. Inq. die 21 apr. 1847, nisi tamen agat ille tanquam merè civilis magistratus, scilicet ad procurandam prolis civilem legitimitatem. Ità Bened XIV, de Syn. L. 6, c. 7, et decretum S. G.O. 17 febr. 1864.

Servatis etiam praedictis conditionibus, hsec matrimonia fieri debent omissis publicationibus , nullâ adhibitâ benedictione, ritu aut veste sacra extra Ecclesiam et sacristiam. Ità S. R et U. Inquis. 25 Nov. 1838. Nihilominùs si ex hoc gi'aviora damna et mala timeantur, ritus consuetus, judicio Episcopi, adhiberi potest in Ecclesiâ, exclusâ tamen semper Missœ celebratione. Gf. Instruc. 15 Nov., 1858, jam citatam.

(1) Planchard, Nom. Revue Théologique. T. XV, pag. 500-531, 57;?-601.

8° Defectus parentum consensus. Gonc. Trid. 1. c. anathemate damnât illos qui falsô affirmant matrimonia à filiisfamilias sine consensu p ,rentum contracta irrita esse, et parentes ea rata vel irrita facere posse. Si parentes jure inviti sint propter familiœ dedecus, vel aliud grûve damnum, filii graviter peccant, niatrimonium ineuntes contra illorum voluntatem : si verô injuste consensum récusent, probabiliiis nullatenus peccant (1). Practicè, si parentes injuste consensum recu-

(1) Sur les mariages des enfants de famille, contractés sans la volonté de leurs parents, la cardinal de Lorraine ajouta qu'il fallait également les déclarer nuls, comme le décret le prescrivait ; que la raison et la lumière naturelle nous apprennent que le devoir d'un père est de donner une épouse à son ûls ; que les paroles prêtées si souvent au personnage du père , dans les comédies antiques, ne sont que l'expression d'un sentiment universel , parce qu'il est naturel ; que d'ailleurs , nous avons , dans l'Écriture sainte , des exemples qui prouvent constamment que les filles ont été mariées par leurs pères ; que s'il arrivait que ces pères refusassent leur consentement et voulussent que leurs filles entrassent dans un cloître, ou épousassent un homme qu'elles n'aimeraient point, c'était è l'évêque à y pourvoir. Enfin, il proposa le changement du mot parentum, et dit qu'il fallait mettre plutôt patrum , parce que cette autorité de marier ses enfants n'est que dans le père ; ce qui est conforme au droit naturel et civil et aux lois des empereurs chrétiens Théodose , Valentinien , Justinien , qui ont défendu les mariages auxquels les pères s'opposent ; et d'ailleurs, les évêques ni les conseils n'ont point été contraires à ces lois. On pouvait donc décider ainsi, et il était convenable de le faire.

L'évoque d'Orvieto rejeta l'autre partie du décret touchant les enfants de famille. Il dit qu'il y avait deux choses à considérer : la puissance paternelle et le respect filial. Dans les premiers temps, la puissance paternelle avait suffi pour rendre nuls ces mariages, parce qu'elle ôtait aux enfants la disposition de leurs biens et de leurs corps ; mais cela n'avait plus lieu sous la loi évangélique, parce que la puissance du père ne s'étend pas aux choses spirituelles, par exemple, les sacrements ; on en peut dire autant du maître par rapport à son esclave ; ainsi il est libre aux enfants et aux esclaves de contracter mariage maltjré leurs parents et leurs maîtres, comme on le voit dans le chap. premier, de Conjug., serv., et dans le chap., Licet catuam, de Raptoribu». Et parce qu'on avait dit que ce n'était pas là le sens du texte, tel qu'on le lisait dans la Décrétale, 11 le rapporta tel qu'il était conçu dans le second volume des conciles , au chap. xiv des Décrétales d'Alexandre III , où tout est longuement exposé. D'un autre côté , la déférence que la nature impose aux enfants pour leur père , rend sans doute répréhensibles à quelque égard les mariages où n'intervient pas le consentement de ce dernier, mais ne les annule pas pour cela ; ce qui est évidemment vrai pour le flls émancipé qui doit toujours à son père le respect filial, et qui néanmoins peut se marier sans sa permission , comme U résulte de la loi Filius emancipalux, g de Ritu nuptiar.m, Jointe à la loi Yidua, sous le môme titre. Et cela se confirmait encore par l'exemple d'EsaQ et de Tobie. Il cita en finissant ces paroles de Charles V, dans le décret d'Âugsbourg, de l'année 1548: « La puissance paternelle n'ayant point d'effet sur l'union que contractent les époux, il ne faut point écouter ceux qui veulent l'annulation des mariages contractés par les enfants de famille sans le consentement de leurs parents. Nous ne voulons en rien diminuer le respect que les enfants doivent è leur père, mais nous ne voulons pas que les pères mésusenl de le.ir autorité pour empt^rher ou rompre les mariages. Mais parce que nous Jugeons conlorme à la bienséance que les enfants nn contractent point d'union sans l'avis et l'assentiment de leurs parents, c'est aux pasteurs à les avertir souvent de ce devoir. • aUMr» du ConeUe dt Trtnte, par PaUaTlcinl, T. m, L. 22, Ch. lY.

664 IMPEDIMENTORUM MATRIMONII

sant , parochi quidem est tentare, ut amicè negotium componatur , sed filii non possunt impediri , quominùs matrimonium ineant. At obstante lege civili, ut in Galliâ, vix admitti possunt sine parentum consensu.

SEGTIO SEGUNDA De Impedimentis dirinienllbas

Quatuordecim sunt. 1° Alla sunt qu^e consensum ipsum afficiunt ; quatuor numerantur, error^ conditio, metus et raptus.

2° Alia sunt quse personas ipsas respiciunt ; sive sint absoluta, id est, reddant aliquem inhabilem ad contrahendum cum quâlibet personâ, qualia sunt ex jure naturali œtas (i)^ impotentia et ligamen^ ex jure autem positive ordo etvotum; sive sint tantùm relativa, id est, reddant inhabilem tantummodô, cum quibusdam personis, qualia èunt cognatio, affinitas, honestas, quae fundantur in quâdam propinquitate personarum ; tandem cultûs disparitas.

3" Aliud demiim est quod respicit formam contractus, estque clandestinitas.

Page 1