LE MOIS DES GKADUÉS
ie;-norantie causam prctendere possit aut valcat ; et juxta tenorem jam dicte facultatis nobis concesse, et declarationis per nos facte, processus judicare habeant. Quia sic fieri volumus, et ita nobis placet , non obstantibus quibuscumque in contrarium facientibus.
4. Ces lettres patentes sont suivies du document pontifical qu'elles supposent, et qui commence comme les deux bulles de prorogation.
Le Saint-Père veut donner au roi de France un nouveau droit; il le présente comme la conséquence du grand privilège accordé par le Concordat. Les élections ayant été supprimées, le roi très chrétien a reçu mission de pourvoir aux vacations des églises épiscopales et abbatiales. Ceux qu'il y nommera devront avoir les qualités requises, et les collateurs ordinaires seront tenus, le premier mois après la publication du Concordat, d'attribuer aux gradués simples, suivant les règles nouvelles, les bénéfices et offices auxquels ces derniers auront droit. Quel est ce mois ? C'est au roi que le souverain pontife confie le soin de le désigner. Voilà ce que dit en substance la première partie de la bulle :
[SEQUITUR TEXOR DICTARUM LITERARUM APOSTOLICARUM ^1)]
[Titulus XLVf]
Léo, episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Ghristo ûlio Francisco, Francorum reg-i christianissimo , salutem et apostolicam benedictionem.
Dudum siquidem inter alia , cura irritantis appositione decreti, statuimus et ordinavimus quod ex tune de cetero occurrentibusecclesiarum cathedralium etiam metropolitanarum ac monasteriorum in regno Francie , et Delphinatu , ac Comitatu Diensi et Valentinensi consistentium vacationibus, dilecti lilii ecclesiarum capitula et monasteriorum conventus, ad
(1) Arch. Nat., J, 941,n«>8.
326 LES DOCUMENTS COXCOUDATAIltES
electiones seu postulationes futurorum archiepiscoporum, episcoporum, ac abbatum ecclesiarum et monasteriorum vacantium pro tempore hujusinodi procedere non valerent : sed Majestas tua ad ecclesias et monasteria hujusmodi sic vacantia, infra certum tune expressi temporis spatium, nobis et pro tempore existent! Roniano pontifie! personas idoneas, certo tune expresso modo qualificalas, ad eandemnominalionem per nos et Romanum pontificem hujusmodi ecciesiis et monasteriis eisdem preficiendas, nominare valeret : prout in nostris inde confeclis litteris, in quibus inter alia, quod primo mense post earumdem litterarum acceptalionem et publicationem, ordinarii collatores dig'nitates, personatus, administrationes et officia ad eorum collationem, provisionem, nominationem, presentationem, seu quamvis aliam dispositionem spectantia, g-raduatis simplicibussub certis modo et forma tune expressis conferre, et de illis etiam providere deberent, cavetur, plenius continetur.
5. La seconde partie du document pontifical revient sur les considérations qui motivent la désignation d'un point de départ unique pour toute la France : éviter les procès et les préjudices qui résulteraient de la confusion des choses, et prévenir les doutes et les hésitations des parties et des juges. Le roi est expressément chargé, par l'autorité apostolique, de trancher la question, nonobstant toutes dispositions contraires. Evident hommage à la fermeté que de récents événements avaient mise en relief, mais à laquelle il n'est fait aucune allusion.
La bulle est datée du 15 juin 1518, avant que les parlements n'aient tous achevé leur oeuvre.
Cum autem, sicut accepimus, propter diversa tribunalia plurium parlamentorum in l'egno, Delphinatu, et Comitatu predictis coiisistentia, in quibus lilteras et in eis constitutas et expresses conslitutiones publicari et acceptari diversis temporibus propter locorum distantiam oportet, super primo mense, qui ordinariis collatoribus ad conferendum graduatis conceditur, quis sit, plures lites et dispendia partium super hoc exoriri contingere possit; nos litibus et dispendiis hujusmodi, pro nostri