XX VII

Par jugement de l'Echiquier siégeant à Caen sous la présidence de Guillaume Fils-Raoul et conformément à un requenoissant, la propriété de la terre de Sap-Méle a été adjugée à Guillaume de Bouquetot exerçant les droits de sa femme. La charte ci-dessous transcrite constate qu’en exécution de cette décision Henri de Ferrières a restitué la terre de Sap-Méle à Guillaume de Bouquetot.

Universis Sancte Matris Ecclesie filiis ad quos presens carta pervenerit, Henricus de Ferrariis salutem. Notum sit vobis quod Ego H(enricus) de Ferrariis reddidi Willelmo de Boketot qui habet in uxorem Johannam filiam Hugonis Pantof heredem de Sameele omne tenementum de Sameele integre cum omnibus pertinentiis suis in boscho et plano, in elemosinis et in omnibus aliis rebus, ad precem domini R(icardi) Regis Anglie et pro ducentis libris Andegavensium quas propter hoc mihi dedit, sicut Hugo Pantof le Tort de Auberi et Hugo Pantof filius ejus idem tenementum habuerunt et tenuerunt. Tenendunm ipsi et heredibus ejus per tale servicium quale dicti H(ugo) Pantof le Tort, et H(ugo) filius ejus fecerunt dominis et heredibus de Sapo, et sicut recognitum fuit ad Scacarium domini Regis apud Cadomum, coram Willelmo filio Radulf, tunc senescallo Normannie et -coram Baronibus domini Regis, per juramentum plurium legitimo-

rum militum et vavassorum. Et ut factum istud ratum et firmum in futuris temporibus habeatur, id presenti carta et sigilli mei munimine confirmavi. Testibus his : Roberto abbate Sancti Andree, Ricardo Servain, Radulfo Abbate, justiciis domini Regis, Henrico Folins, Walquelino de Ferrariis, Hugone de Ferrariis, Gilleberio Malesmains, Roberto de Mortuo mari, Arturo de Sapo et aliis pluribus. Original Ar. Calvados H. Fonds de Saint-André en Gouffern.

Double queue de parchemin, sceau perdu.

Declaratio juris quod habet Ecclesia Fiscanni in Ecclesia de Blossevilla.

(Fin du xu° siècle).

[Q]Juerela fuit inter Gaufridum Ridel, vicecomitem de Blosseevilla et Abbatem Fiscannensem, apud Rothomagum super ecclesia de Blossevilla, ad quod summoniti fuerunt ex precepto domini Regis milites et vavassores ad recognoscendum quid juris predictus Gaufridus Ridel in predicta ecclesia debebat habere. Dicebat enim et multi cum eo, quod pater suus in predicta ecclesia ultimam personam mortuam presentaverat super quo in eadem assisia recognitio fieri debebat. Abbas vero et multi pro eo, allegabant predictam recognitionem de jure nec posse nec debere fieri vel audiri, hac videlicet ratione quod predicta ecclesia a Duce Normannorum Ricardo, fundatore Fiscannensis monasterii libére collata fuerat sicut res ad dominicum suum pertinens. Unde adjudicatum fuit auctoritate predictarum cartarum, quas Abbas in medium produxerat, quod nulla recognitio contra earum tenorem super predicta ecclesia fieri debebat. Unde predicta ecclesia de Blossevilla, per judicium Assisie, Ecclesie Fiscannensi quieta remansit.

Cart. de Fécamp, f° 70 ve.

Pacificatio interfectionis Girardi de Sancto Richerio. (1201).

(Nota quod À. D. m. ce. j Eustachius de Sancto Richerio filius Willelmi de Contevilla et Hugo Morin et Rogerus et Willelmus fra-

tres predicti Eustachii accusaverunt, in curia domini Regis Johanpiés, Emmam uxorem Tustani de Contevilla super morte Girardi fratris eorumdem qui maritus extiterat predicte mulieris. Dicebant enim adversus eam quod eum murdrierat et hoc probare offerebant. Super quo dominus Abbas Radulfus curiam requisivit suam et habuit. Cunque predicti fratres diu placitassent adversus ipsam mulierem et Tustanum virum suum super morte primi mariti sui qui frater eorum extilterat, tandem de clamore penitentes quia videbant se injuste in causa ipsa processisse, clamorem suum in Curia Fiscannense relaxaverunt et de falso clamore suo in misericordia Abbatis remanserunt. Predicta tamen mulier et vir ejus Tustanus ad recompensationem expensarum suarum dederunt predictis fratribus novem libras andegavensium, ipsique in plena curia bona fide juraverunt se de cetero in predicta causa nullatenus processuros. Testibus : Domino Radulfo Abbate Fiscanni, Hugone elemosinario, Nicholao granatorio et multis aliis.

Cart. de Fécamp, f° 70.

Le transcrit du plet de lespee a labe de fescamp. (1211, 1247, 1273).

Philippus) Dei gratia Franc. Rex, Notum facimus universis tam presentibus quam futuris, quod nos, litteras inclite recordationis precarissimi domini et genitoris nostri Ludovici Franc. Rex vidimus in hec verba : Ludovicus Dei gratia Franc. Rex, Notum facimus universis tam presentibus quam futuris, quod nos litteras inclite recordationis Regis Philippi avi nostri, vidimus in hec verba : In nomine Sancte et Individue Trinitatis, Amen : Philippus Dei gratia Franc. Rex, Noverint universi presentes pariter et futuri quod nos pro salute anime nostre et antecessorum nostrorum, Dilecto et fideli nostro Radulfo Abbati Fiscannensi et monachis fiscannensibus imperpetuum concedimus placitum spate tocius terre sue quam tenebant illo die quo presens carta facta fuit in domanio et in feodis quatuordecim militum et vavassoriis, ut teneant illud in curia sua. Et quod ibi super hec terminaverint ad usus et consuetudines Normannie certum habeat finem et stabilitatem omnimodam forciatur. Si autem deficerent de justicia super hoc facienda de defectu illo ad jadicium curie gallicane se continerent et emendarent. Remanent autem nobis

usurarii, recognitiones et judei, ita quod littere et carte alique, aliud ve instrumentum si quidem posimodo proferrent contra nos super hoc abbas vel monachi fiscannenses vel aliis pro ipsis eis de cetero contra nos non valerent. Quod ut perpetuum robur obtineat, sigilli nostri auctoritale et regii nominis karactere, inferius annotato, salvo foagio nostro el salvo servitio decem militum quod terra abbatis nobis debet, presentem paginam fecimus confirmari. Actum apud Pontem Arche,.A "ab [° "D; m ce undecimo, regni nostri anno tricesimo secundo, assistanlibus in palatio etc... Cum igitur ob istud vocabulum « recogniliones » supra positum inter nos et abbatem et monachos fiscannenses dissensio mota esset, quia nos dicebamus omnes inquestas, inquisitiones et recognitiones per hujusmodi vocabulum ad nos periinere debere, ipsis in contrarium asserentibus et dicentibus ad ipsos omnes recognitiones, inquestas et inquisitiones quocumque nomine censeantur pertinere debere, exceptis recognitionibus que per brevia fiebant, Nos, auditis rationibus dictorum abbatis et monachorum fiscannensium, volumus et concedimus, quod ipsi in pacem habeant et teneant in curia sua omnes inquestas inquisitiones et recogn'tiones de omnibus rebus que in terris suis et locis sibi subjectis evenient, exceptis solummodo recognitionibus que per brevia hactenus usilata in Normannia fient, quas nobis retinemus. Volumus insuper et concedimus, quibusdam nobis casibus retentis, justicie et citationes que per servientem nostrum fuerint faciende fiant vocato et presente una secum serviente abbatis et monachorum predictorum si eum inveniri contingat in villa ubi justicie et citationes fuerint faciende, et vocatus, voluerit interesse. Quod ut ratum et stabile permaneat in futurum presentibus llteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum A. D. m ce 1x seplimo, mense decembris. Nos vero, predicti domintiet genitoris nostri vestigiis inherentes permissa omnia prout superius continentur, volumus, concedimus, approbamus, et auctoritate regia, confirmamus. Quod ut ratum et stabile permaneat in futurum, presentibus litteris, nostrum fecimus apponi sigillum. Actum Parisius, A. D. m Ixx üj, mense julio.

Cart. de Normandie, fe 75 v° et ssq.

XXXIT Carta Philippi Regis.

Jugement de la Cour de Philippe LIT qui constate que l’abbaye de Troarn est en la garde et protection du Roi de France aux droits de Henri II roi d'Angleterre, Duc de Normandie, le comte [de Ponthieu] Jean ayant fail remise à ce prince des droits que lui-même avait sur l'Abbaye fondée par ses ancêtres.

(Juin 1280).

Philippus, Dei gratia Francorum Rex. Notum facimus universis, tam presentibus quam futuris, quod, cum carissimus frater et fidelis noster Petrus, Alenconis comes, in nosira curia proposuisset contra abbatem et conventum de Troarno quod monasterium de Troarno a prima sui fundatione fundatum fuerat a comitibus Alenconis et erat situm infra metas comitatus predicti, et quod clare memorie carissimus dominus et genitor noster Ludovicus Francie Rex dederat dicto fratri nostro comitatum Alençonis predictum cum omnibus juribus et justicia magna que dicitur placitum ensis et aliis comitatus predicti pertinentiis, sicut eas possidebat dictus dominus genitor noster et suus, tempore quo vivebat, in comitatu predicto, quare petebat dictus comes frater noster custodiam sive gardam predicti monasterii et placitum ensis ia terra dicti monasterii et in homines ipsius monasterii consistentes in feodis comitatus predicti et in bonis eorum existentibus in feodis prediclis sibi fiberari ratione sui comitatus predicti; dictis abbate et conventu e contrario dicentibus dictum monasterium non fuisse fundatum a comitibus Alenconis, nec esse de comitatu vel in comitatu Alenconis, nec de rebus datis a dicto domino et genitore nostro eidem fratri nostro in comitatu predicto, nec de pertinentibus ad predicta, et asserentibus quod quidam Comes de Monte Gomerii qui vocabatur Rogerus Normannus, magni Rogerii filius, dictum monasterium fundavit et de suo proprio dotavit et cum post decessum dicti Rogeri fundatoris, inter Johannem tune temporis comitem de Monte Gomerii, successorem dicti Rogeri fundatoris ex una parte, et abbatem et conventum monasterii Troarnensis ex altera, controversia mota fuisset, dicta controversia per quandam compositionem fuit sopita et terminala coram Henrico quondam’ Anglie Rege, tali modo quod dicti abbas et conventus dicto Johanni commiti et ejus heredibus quasdam possessiones suas dimiserunt et quitaverunt, et idem Johannes comes

per eamdem compositionem, spontaneus dimisit abbatiam de Troarno in manu predicti Regis, custodia et protectione; ac plures alias rationes pretendentibus, per quas dicebant in garda, protectione et jurisdictione nostra remanere debere; auditis hinc inde prepositis, visis depositionibus quorumdam testium super premissis receptorum, visis etiam privilegiis, cartis et litteris a partibus exhibitis, et rationibus partium plenius intellectis, pronuntiatum fuit per curie nostre judicium, monasterium de Troarno cum pertinentiis in garda et protectione nostra et heredum nostrorum Ducum Normannie remanere debere, et placitum ensis ad nos et heredes nostros Normannie Duces perlinere in locis predictis. Ja cujus rei testimonium, etc. Actum Parisius anno Domini m cc Ixxx, mense junio!.

Hec carta est in viridi cera et filo serico et bis copiata sub sigillo prepositure Parisiensis, quarum dominus abbas habet unam; reliqua est in thesauro.

Cart. de Troarn (Livre Blanc), f° 17.

Le transcrit de la chartre deu contenz qui fu entre le roi et labe de Saint Pierre.

(Juillet 1280).

Ph(ilippus) Dei gratia Franc. Rex. Notum facimus universis tam presentibus quam futuris quod cum Ballivus noster Cadomensis pro nobis ex una parte et abbatem et conventum Beate Marie de Sancto Petro super Divam ex altera, contentio verteretur super hoc quod dicti abbas et conventus dicebant se habere omnimodam justitiam, altam et bassam seu ad Placitum spate pertinentem de universis casibus et querelis que accidere possunt in terra ipsorum, ex dono et concessione Henrici quondam Regis Anglie et Ducis Normannie, excepto placito de expeditione sua et duellum de moneta si exinde duellum oriatur. Dictique abbas et conventus dicerent se exercuisse et exercendo tenuisse dictam justiciam a tempore donationis et concessionis predicte. Et ad docendum de jure suo parati erant ostendere cartam predicti Regis Henrici, et ad declarandum usum et pos-

i Le copiste du cartulaire a mis en note au bas du folio n° 17 r0 : « Nota. Hec duo vocabula : placitum ensis, combusta sunt in originali, et propter hoc abbas Johannes qui eam fecit combustionem seu arsuram fecit aliam lilteram in viridi cera et filo serico fieri que confirmat originalem litteram istam ».

sessionem suam offerebant se probaturos usus fuisse dicta justicia in casibus seu articulis qui secuntur, videlicet : de rebus gayvis, de dividendo cursus aquarum, vias et cheminos, de faciendo justiciam de falsis mensuris et ponderibus, de tenendo placitum de fraragio, de dote, de retractu per bursam, de maritagio incombrato, de recognitione per xij homines, de gagio et plegio quod justicia facta est in loco ubi non potuit fieri, nec debere, de dono indecenti, de sanguine et plaga cum clamore et harou, de mehaigneio, de muldro, de raptu, de capiendo malefactores et detinendo eos ultra diem et noctem, et de faciendo justiciam de ipsis post octo dies et amplius. Ballivo nostro Cadomensi et gentibus nostris pro nobis, e contrario dicentibus, videlicet, dictam altam seu placitum spade ad nos pertinere debere, et se nomine nostro usus fuisse dicta justicia in articulis supradictis. Tandem inter nos et dictos abbatem et conventum, dicta contentio sopita est in hunc modum, videlicet, quod nos de universis articulis super hoc nominatis cognitionem habebimus, ita quod de omnibus articulis et singulis obventionibus proventibus et expletis exinde provenientibus, dicti abbas et conventus per manus gentium nostrarum medietatem integre et perpetuo percipient et habebunt, deputato ab ipsis abbate et conventu serviente ipsorum proprio cum gentibus nostris. Quod videlicet predicta expleta fieri et explectari in casibus supradictis pro jure suo conservando, salva ipsis abbati et conventui forefacturam hereditatum tenentium suorum post perceptionem nostre medietatis fructuum primi anni. Remanet autem:ipsis abbati et conventui in aliis casibus omnimoda justicia, excepto placito de expeditione nostra et duello de moneta si exinde oriatur, que nobis et successoribus nostris in perpetuum volumus remanere. Que ut perpetue firmitatis robur obtineant, presentes litteras impressione sigilli nostri fecimus muniri. Actum Parisius A. D. m cc octogesimo, mense Julio.

Cart. de Normandie, f° 28 vo et ssq.