PIÈCES JUSTIFICATIVES
Cérémonial de l'exaltation annuelle du Pape des Fous par le bas clergé de l'église cathédrale de Saint-Etienne de Besançon : extrait d'un Rituel manuscrit du milieu du treizième siècle (1).
Johannib APOSTOLi et bwànobliste. — Vespere flunt de sancto
Johanne, more solito. Postea itur in capitulo. Candele dantur omnibus, niai canonicis et presbiteris. Papa portatur ad processionem a tribus famulis ecclesie , cantando In circuitu. Versus cantatur a pueris. Papa débet esse indutus amito et alba parata, et dalmatica yel capa rubea, cum gannis, mitra et sandalis. Vespere ille cantantur a Papa. Ganonici debent portare thuribulum et candélabre ad processionem ante Papam, admatutinas, ad missam et ad vesperas.
Sanctorum Innocentum. — Postea vadunt in canceilario, cantantes responsum Beata Dei. Versus dicitur a pueris. Papa débet dicere orationem in cathedra episcopali. Postea itur ad collationem, si sit copia. Duo pueri debent regere chorum. Papa débet [habere] menaydas intégras et dupiicem distribu tionem, et pueri choriales simplicem. Glerici qui non sunt in sacris debent percipere in hac die sicut canonici distributiones. Quilibet commorans in monte débet Pape panem et vinum secundum consuetudinem approbatam. Papa débet
notre Mémoire sur le véritable emplacement du Capitole de Besançon (Recueil de l'Académie de Besançon, 1869.) » C'est là une augmentation dout la 2« édition de V Essai aurait pu se passer avec avantage,
(1) Ce Rituel, conservé à la Bibliothèque de Besançon, forme un volume petit in-4° de 78 feuillets en parchemin. Il date d'une époque où les chapitres de Saint-Jean et de Saint-Etienne, préposés à la desserte des deux cathédrales, étaient encore distincts, mais où leur fusion paraissait imminente. On y lit, en effet : c Btephanienses canonici, pro bono ecclesie sue méditantes quod si esset facta unio ecclesiarum Sancti-Stephani et Bancti-Johannis nichil possent per se lacère.,... » L'union ainsi prévue fût décrétée en 1253 par le cardinal-légat Hugues de Saint-Cher : donc notre Rituel appartient bien à la période moyenne du treizième siècle.
equitare cum cardlnalibus suis, indutus indumentis papalibus sicut fuit in vesperis, et débet portare rosam auream. Ad Sanctum-Paulum, debetur eis vinum ad potandum. Post factam benedictionem ad Sanctum-Vincencium, debetur panis. Ad Jusanum-Monasterium et ad Batentum, vinum ad potandum. Apud Burgeilles, panis ; et si Archiepiscopus ait presens, debetur eis panis et vinum. Si Ârchiepiscopus Sancti-Johannis, Episcopus Béate -Magdalenes et Cardinalis Sancti-Pauli obviaverint Pape, debent ipsum inclinare et ab eo recipere benedictionem. In vesperis redeunt, et cantantur more solito. Cardinalis et pueri equi tantes, solum et non alii, debent comedere cum Papa : debetur eis candela ad convivium a capitulo. Très famuli ecclesie debent ei presentare panem et vinum'. Eadem die, ante vesperas, débet celebrari electio de Papa futuro in capitulo, invocata prius gratia Spiritus-Sancti, procedendo per communem electionem vel per compromissum, seu per scrutinium. Papa creatus débet consecrari a Papa antiquo. Ad interrogationes que sibi fiunt, débet respondere : Volo. Post consecrationem, débet portari a famulis in choro, et ibi dat suam benedictionem. Et fiunt interrogationes sic : « Vis fieri Papa? Volo. — Vis regere et defendere sanctam romanam Ecclesiam cum filiabus suis ? Volo. — Vis esse bone in do lis, prudens et castus ? Volo. — Vis confirmai! ? Volo. — Et ego confirmo te in nomine Patris et Filii et Spiritus- Sancti. » Postea dicit benedictionem, que sic incipit Papa creatus : c Dominus omnipotens. » Post cantant completorium.
Girconcisio Domini. — Dies ista appellatur Festum Stulto-
rum. Debent esse quatuor cboriales induti capis pro voluntate sua, et omnes alii deferunt qualia volunt indumenta, preterquam presbiter qui cantat boras
Octavb Innocentum. — Papa cantat boras et percipit duplex
in distributionibus
Cérémonial de la création annuelle de l'Archevêque des Fous par te bas clergé de l'église cathédrale de Saint-Jean de Besancon : extrait d'un Rituel manuscrit rédigé au treizième siècle et copié au quinzième (1),
JOHANNIS AP08TOLI ET BWANOELISTB. — VesperO fiunt de SaUCtO-
(1) Ce Rituel, qui appartient à la Bibliothèque de Besançon, forme
Johanne, sicut in Ordinario continetur.Post vesperas, itur la capitule et fit processio puerorum. Archiepiscopus portatur ad pro* cessionein a quatuor perso nis ecclesie, cantando responsum In circuitu. Versus cantatur a pueris. Archiepiscopus débet esse indutus capa rubea cum gannis et mitra. Vespere ille cantantur ab Archiepiscopo. Ganonici debent portare turribulum et candelabra ad processionem ante Archiepiscopum, ad matutinas, ad missam et ad vesperas.
Sangtorum Innocbntiuu. — Totum duplex. Ad matutinas non dicitur TeDeum, nec ad missam Gloria. Archiepiscopus ista die débet dicere horas. Duo pueri debent regere chorum. Archiepiscopo debetur una menayda, et pueri coriales [habent] simplicem distributionem. Ista die, Jo. de Roseriis vel qui tenet serjantiam débet ArchiepU scopo unum panem galicè Cugno et unum quartale vini. Débet equitare cum suis secundum consuetudinem, et debetur ei ad Jusanum- Monasterium unus .panis albus galicè Cugno, et ad 8anctum-Vincentium similiter. Et débet ire apud Burgilles; et si Archiepiscopus sit presens, debetur eis panis et vinum> Jn vesperis redeunt et cantantur more solito. Gdrhtles et pueri equi tantes, solum et non alii, debent comedere cum Archiepiscopo. Die festi sancti Johannis, ante vesperas, débet ire Archiepiscopus et alii pueri de choro in palatio domini Archiepiscopi Bisrintini et facere tabulant diei ; et debetur eis collatio vini domini Archiepiscopi.
Gircongisio Domini. — Dies ista appellatur Festum Stultorum.
Debent esse quatuor choriales induti capis pro voluntate sua, et pmnes alii déférant qualia volunt indumenta
Octave Innocentium. — Archiepiscopus Innocentium cantat
horas, et fiunt très lectiones
un petit volume in-folio de 60 feuillets en parchemin. Construit rigoureusement sur le même plan que celui de Saint-Etienne, sa rédaction me parait remonter également au milieu du treizième siècle.