‹ Le mystère de la Passion en France du XIVe au XVIe siècle (volume 2)Chapitre 103 sur 147 · LE JUGEMENT ROUERGAT · texte numérisé non relu

LE JUGEMENT ROUERGAT

une historiette sur le châtiment d'un usurier empruntée à Vincent de Beau vais \ C'est peu et c'est tout. Il n'y a plus qu'à donner les preuves matérielles de ces assertions.

Le très long Processus Belial est assez bien résumé dans Y Avant-Propos (reproduit) d'une des premières éditions allemandes (i475), et dans un ouvrage plus commun, le Dictionnaire historique de Prosper Marchand, t. II, p. 117 ; les innombrables éditions et traductions dans toutes les langues de l'Europe sont indiquées par Panzer, passim. notamment t. V, p. 258-259, et, pour les éditions françaises, Brunet (5e édit. t. V, p. 81 et suiv.) suffit.

Nous nous bornerons donc à donner : i°un fragment quelconque du Processus Belial latin de i382 ; 20 le fragment correspondant de la traduction française du P. Ferget (1/481) ; 3° les titres des chapitres de cette trad. du P. Ferget que l'auteur rouergat a copiés in extenso dans le J ut g amen gênerai et en partie dans son mystère de l'Ascension.

1. Spéculum morale., 1. III, part. 3. p. 818 « De suppliciis reproborum : Quidam vidisse refertur quemdam usurariam sepultum in inferno. Cum autem anima iilii defuncti dcscenderet illuc, pater hoc videns ejulando clamabat, maledicta sit hora, fili, in qua te genui, etc... » Cf. Mystères provençaux (rouergats) p. 282, note: « He, mon payre, maudit sias tu ! » etc. Le passage semble avoir été ajouté par un réviseur.

PROCESSUS BELIAL

Jacobi de Theramo (alias de Ancharano) liber qui consolatio peccatorum, et vulgo Belial appellatur. (Coloniae, Is. Veldener. circo 1475j, in-fol. m. r. goth.), (catalogue La Vallière, 1, 226, n° 645).

Geruinus Cruse Johanni Veldener, artis impressoriae magistro, salutem. « Cum tibi suasum esset a nonnullis ut pro tua ac ementium utilitate librum qui consolatio peccatorum et vulgo belial nuncupatus imprimeres, edoceri a me quid in se haberet postulasti. Noveris ergo, carissime mi, in illo totuin iuditiarii processus practicam cum allegationibus jurium, in quibus hec fundatur in materia devota, puta redemptionis bumani generis, compendiose relucere, duas si quidem continet instantias. In prima agit Belial procurator infernalis contra Moysen, Jhesu Salvatoris nostri proc.uratorem, coram Salomone judice, supra spolio. In secunda Joseph, filius Jacob patriarcbae, vicarius regni Egipti a sancta sede divina delegatur, et causa pendente, partes ad requestum régis David in arbitros, puta in Octavianum, Jeremiam et Ysaiam conpromittunt et fertur sententia arbilralis. Sane qui processus hune diligenter noverit uberrimum inde fructum reportabit : non enim solum quid in singulis cujuslibet processus partibus fie ri debeat, sed qualiter id ipsum fiât per formula m autenticam apertissime cognoscet. Aude ergo, colendissime mi, et suasum tibi opus forti animo aggredere. Vale. Seriptum Colonie, mensis Augusti die septima, anno lxxiiij ».

Processus Belial (Lugduni".' in-4° (Cat. des Incunables de la V. de Besançon, p. 672, ii° 911. Supplicatio pro salvatione Luei/eri ' (fol. iiii r°).

Que audiens Lucifer, incepit diffidere de misericordia Dei, cum aemo esset qui pi-o eo intereedeiet ad Dominum. Illico quemdam angeloruni suorum misit ad Mariam virgineno, matrem judicis, ut ipsa intercederel pro eo ad judicem filium suum. Quo nuntio accersito, judicium lilii sui nunciavit eidem, et inter cetera eam rogavit ut dignaretur apud filium ejns judicem pro Lucifero intercedere et pro tota ruina angelorum preces effundere dignaretur. AitVirgo : Multum libenter, et pro eo, et tota

i. Comparer le texte français reproduit plus loin. « Comment se fera supplication pour Lucijer et l<i Congrégation infernàlle. •

ruina, necnon et peccatoribus altis exorabo». Et petitis virgineis vestibus, moxincomitiva multorum angelorum ad ejus filiumiter arripuit, cantando : Ave regina celorum, ave Domina angelorum, et antequam ibi venisset, Virtutes ad hec altercantabantur ($ie) et dicebat Justitia : « Tam circumsisi quam baptisati peccaverunt contra legem meam. et jurejurando a Deo confirmatam ; ergo non habitabunt in tabernaculo Dei », et dicebat Misericordia : o Si peccaverunt, puniti fuerunt, ut supra dictum est ».

His dictis, nuntiatum fuit Judici quod mater sua veniebat. Illico assurgens rex et judex ivit in occursum ejus, adoravitque eam, et sedet super thronum suum, positusque est tronus matris ejus que sedet ad dexteram ejus, dixitque ei mater: « Petitionem unam parvulam deprecor a te ; ne confundas faciem meam ». Dixit ei Rex : « Pete, mater mea, neque enim pbas est ut advertas faciem meam. » Que ait : « Fili mi, te Deum et bominem. ego servula, pavi lacté meo, ubere de celo pleno ', et crescens in mundo nunquam , fili, faciem tuam a peccatoribus avertisti ; comedens et bibens cum eis dixisti hec tibi improperantibus : « Non veni vocare justos, sed peccatores. » Confitebor tibi, Domine celi et terre, quod hi Christiani peccatores pessimi fuerunt et longe in te peccaverunt, sed tamen, Domine, longius Judei, fratres tui, peccaverunt qui crucifixerunt. et blasphemaverunt te, et pendens in cruce eis pepercisti, dicens : a Pater, ignosce eis quod nesciunt quid faciunt ; quanto magis parcere debes cbristianis tuis qui semper de tua passione doluerunt, et matrem tuam semper bonoraverunt in jejunio, elemosinis (sic), et orationibus. Grandes fuerunt misericordie in terris, sicut placeat et nunc in celo. Item, Domine, si placeat, restituatur gratia patris tui, Dei vivi, Lucifero et ruine angelorum, quoniam predictam gratiam ductus penitencia multum affectât. » Respondebit Rex et dicet matri : « Quare mater, postulas gratiam patris mei Lucifero et ruine angelorum? Postula sibi et regnum. Ipse quesivit patrem meum de regno ex sua superbia expoliare, querit et ipse nunc humiliter et me de meo expellere regno

i. Souvenir des Meditationes Yiiae Christi, ch. YI1.

LE PROCÈS DE BELIAL 4'i5

Page 1