LA PRIÈRE EUCHARISTIQUE
qu’on se trouve à proximité de la fête de Noël, et qu’on a Pesprit tout rempli des mystères récemment célébrés. Deus qui humanam substantiam in primis hominibus vitiatam, îta in Verbo tuo… reparas….
Ce sont les termes qu’emploie saint Léon, lorsqu'il entretient ses auditeurs du dogme de l’incarnation, et il le fait à satiété, ne craignant pas de répéter les mêmes formules quand elles disent bien sa pensée. L’idée de reparatio lui fournit l’un de ses thèmes favoris, et la nature humaine qui en est l’objet se présente fréquemment comme ici sous le nom d’humana substantia, qui rappelle l’oraison léonienne de notre messe quotidienne Deus qui humanæ substantiæ dignitatem…
innocentiem revoces, sed etiam ad experientiam quorumdam bonorum quæ in novo sæculo sunt habenda perducas, et obstrictos adhuc conditione mortalium jam ad similitudinem provehas angelorum : respice Domine super has famulas tuas quæ in manu tua continentiæ suæ propositum collocantes, ei devotionem suam offerunt a quo ipsa vota sumpserunt. Quando enim animus mortali carne circumdatus, legem naturæ, libertatem licentiæ, vim consuetudinis et stimulos ætatis evinceret, nisi tu (per liberum arbitrium) hanc flammam (hunc amorem virginitatis) clementer accenderes, tu hanc cupiditatem (in earum cordibus) benignus aleres, tu fortitudinem ministrares ?
Effusa namque in omnes gentes gratia tua, ex omni natione quæ est sub cælo, in stellarum innumerabilem numerum novi Testamenti heredibus adoptatis, inter ceteras virtutes quas filiis tuis, non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis sed de tuo spiritu genitis indidisti : etiam hoc donum in quasdam mentes de largitatis tuæ fonte defluxit, ut cum honorem nuptiarum nulla interdicta minuissent, ac super sanctum conjugium initialis benedictio permaneret, existerent tamen sublimiores animæ, quæ in viri ac mulieris copula fastidirent connubium, concupiscerent sacramentum, nec imitarentur quod nuptiis agitur, sed diligerent quod nuptiis prænotatur.
Agnovit Auctorem suum beata virginitas, et æmula integritatis angelicæ, illius thalamo, illius cubiculo se devovit, qui sic perpetuæ virginitatis est sponsus, quemadmodum perpetuæ virginitatis est filius.
Implorantibus ergo auxilium tuum, Domine, et confirmari se
Mais on est fixé sur l’objet précis de la fête, c’est le mystère de l’adoption de la gentilité, ex omni natione… novi Testamenti heredibus adoptatis, et ces heureux héritiers du royaume des cieux sont dits «rivaliser en nombre avec les astres que nul ne peut compter », in stellarum innumerabilem numerum. Il s’agit là, non pas encore des vierges, mais de tous les élus dont le nombre défie tout calcul. C’est exactement la façon dont saint Léon caractérise le mystère de l’Épiphanie et de la vocation des Gentils : il le rapproche des promesses faites jadis à Abraham :
Quondam beatissimo patriarche Abrahæ INNUME- RABILIS fuerat promissa successio… fidei fecunditate generanda : et ideo STELLARUM MULTITUDINI comparata ut ab OMNIUM GENTIUM pafre non terrena sed
benedictionis tuæ consecratione cupientibus da protectionis tuæ munimen et regimen, ne hostis antiquus qui excellentiora studia subtilioribus infestat insidiis, ad obscurandam perfectæ scientiæ palmam, per aliquam serpat mentis incuriam, et rapiat de proposito virginum, quod etiam moribus decet inesse nuptarum. Sit in eis Domine per donum Spiritus tui, prudens modestia, sapiens benignitas, gravis lenitas, casta libertas. In charitate ferveant et nihil extra te diligant ; laudabiliter vivant, laudarique non appetant. Te in sanctitate corporis, te in animi sui puritate glorificent. Amore te timeant, amore tibi serviant. Tu eis honor sis, tu gaudium, tu voluntas. Tu in mœrore solatium, tu in ambiguitate consilium, tu in injuria defensio, in tribulatione patientia, in paupertate abundantia, in jejunio cibus, in infirmitate medicina. In te habeant omnia quem eligere super omnia. [Et quod sunt professæ custodiant, scrutatori pectorum non corpore placituræ sed mente. Transeant in numerum sapientium puellarum, ut cælestem sponsum accensis lampadibus cum oleo præparationis exspectent, nec turbatæ improviso regis adventu, secuturæ cum lumine ut præcedentium choro jungantur, occurrant, nec excludantur cum stultis ; regalem januam cum sapientibus virginibus licenter introeant, et in Agni tui perpetuo comitatu probabiles mansura castitate permaneant.] Per.
Les passages entre crochets sont étrangers au léonien, mais sont dès le VIII siècle dans le Missale Francorum (P. L., LXXII, 327) et les gélasiens,