‹ Le procès de Guichard, évêque de Troyes (1308-1313) (volume 2)Chapitre 191 sur 208 · I . Cette pièce a été publiée par Cair · texte numérisé non relu

I . Cette pièce a été publiée par Cair

Tricastin. diœceiit, fol. 193 ; sigualêt

chronol. des diplôme*. Vlii, 43. Elle n

l'Aube :

1" G. 25B1, n' XVII (toi. 10 v>), copi

2° G. 2601, copie d'un vîdîmus de 1

3" G. 3387, n° XVII, copie du xv= si

Lalore, qui public la pièce (Carlui.

donne faussement ce document comm

Nous la donnons d'après G. 338', q

l'original.

r *Vt

18 juillet 13 04.

Guichard, évêque de Troyes, donne au chapitre de la cathédrale, en les amortissant, les cens et rentes de Pouilly, à charge pour le chapitre de célébrer annuellement pour l'évêque une messe du Saint Esprit pendant sa vie, un anniversaire après sa mort 4 .

Universis présentes literas inspecturis G., miseratione divina Trecensis episcopus, salutem in Domino. Noveritis quod nos, volentes et affectantes anime nostre salubriter providere, donamus et concedimus, donatione irrevocabili facta inter vivos, viris venerabilibus et discretis decano et capitulo Trecensis ecclesie ac ipsi ecclesie, omnes el singulos census, redditus et provcntus in literis, sigillo nostre Trecensis curie sigillatis, presentibus hiis annexis contentos, et omnia alia et singula que exinde obvenire poterunt in futurum : que omnia vir venerabilis et discretus Jacobus de Baaçonno, nunc archidiaconus Sezannie in dicta Trecensi ecclesia, nobis dédit imperpetuum et concessit, que dictus archidiaconus emerat a Theobaldo de Foresta, armigero, et domicella Maria, ejus uxore, moventia de feodo episcopatus Trecensis immédiate, in villa, fin agio et territorio de Pouilleyo, tenendos et percipiendos ex nunc imperpetuum ab ipsis venerabilibus, vel eorum mandato, annis singulis, secundum quod in predictis literis hiis annexis plenius continetur. Quorum omnium valor distribuetur in missa de sancto Spiritu, quam dicti venerabiles, ex mera eorum liberalitate et gratia, pro nostri c orporiset anime salute, celebrari facere annis singulis, quamdiu vixerimus, promiserunt, et post decessum nostrum in die anniversarii nostri, extunc annis singulis in dicta ecclesia faciendi, secundum quod in dicta Trecensi ecclesia distribui et fieri consuevit. Que omnia ipsis venerabilibus admortizamus ob causam predictam, intuitu pielatis, nichil juris in eisdem, dominii aut proprietatis nobis vel nostris succcssoribus retinentes. Promittentes bona fide nos contra predictas donationem, concessionem et admortizationcm non facere vel venire per nos vel per alium in futurum. In cujus rei testimonium presentibus literis sigillum nostrum

1. Cette pièce a été publiée par l'abbé Lalore avec sa fantaisie habituelle; nous n'avons pas cru inutile de la donner à nouveau.

duximus apponendum. Datum anno Domini mi quarto, die sabbati a nie festum beale Marie Magi Arch. départ. Aubo, G. 3173. Orig. scellé. — S*int-Pierre, p. 217 (n° 229).

// mars iSOi.

Guichard, évèque de Troyes, donne à l'abbaye de 1 prieuré de S. Flavit de Villemaur, une rente de (24 à l'abbaye, 6 au prieuré] sur les terres de Surai

le prieuré de célébrer annuellement une messe du de son vivant, un anniversaire pour ses parents et [

Universis présentes litières inspecturis Guic divina Trecensis epiacopus, salutem in Domino. I cum nos emissemus et comparavissemus a Robe defuncti domini Robcrti de Paisiaco, militis, doi uxore et Manasseto dicto Tartarin, ipsius Ro sexlarios bladi ad parvam mensuram, videlicet q menti, sex sexlarios sigali, decem sexlarios ordt avene, percipiendos perpetuo a nobis et causam annis singulis super terragiis ipsorum Roberti, J< que habent in villa de Sorancon, nos de diclis In damus cxnunc et concedimus ac perpetuo quitf conventui m on as ter ii Celle Trecensis viginli quat cet duos sextarios frumenti, quatuor sextarios i ordei et deeem sexlarios avene, in puram elenu ipsorum religiosorum, ob nostre el parentum n animarum. Alios vero sex sextarios, videlicet duo duos sextarios sigali et duos sextarios ordei, damu mus religiosis viris priori et monachis priorat Villamauri, predicto monasterio immédiate sub nostrorum anniversario cl nostro post ilccessui prioratu annuatim perpetuo faciendo, et una mis quolibet anno quandiu vitam duxerimus in lui m Domini millcsimo trecenlesimo, die sabbaLi po; mei.

S'ensuit le contract d'acquisition de la susdite rente en grain, du samedy devant le dimanche qu'on chante Laetare Jherusalem, de Tan douze cent quatre vingt dix-neuf, passé par devant Pierre d'Orléans, citoyen de Troyes, lieutenant de Henri de Bar, garde du scel de la prévosté de Troyes, soubs le scel de ladite prevosté... Cette vente ainsy faite pour le prix et somme de quatre vingt livres tournois petits, que lesdits vendeurs ont eues et receucs dud. evesque en bonne pecune nombrée...

Arch. départ. Aube, 7 H. 1 {Invent, général de Montier-la~Celle) 9 fol. 77 v°. Copie.

Poitiers, 3 juin 1307.

Clément V remet jusqu'à nouvel ordre la comparution de Guichard à la cour apostolique ordonnée par Benoît XI, au sujet des accusations portées contre l'évêque.

Venerabili fratri G., episcopo Trecensi. Personam tuam, tue fraternitatis exigentibus meritis, paterna bcnevolentia prosequentes, te ab hiis ex qui bus famé dispendium vel aliquid tibi possit prejudicii imminere libcnti animo preservamus. Ex tenore siquidem tue petitionis accepimus quod, licet olim felicis recordationis Benedicto pape XI, predecessori nostro, qucdam sinistra de te per nonnullos emulos tuos falsa fuerint insinuatione suggesta, quorum occasione diclus predeccssor per suas certi tenoris littcras te citari mandavit, ut certo termino apostolico te conspectui personaliter prescntares, ejus beneplacitis et manda lis plenarie pariturus, idem tamen predecessor, priusquam ad te hujusmodi citatio perveniret, debilum nature persolvit. Verum quia nonnulli quandoque calumpnie maculis lucem veritatis obnubilant, nos qui de tuis actibus, cum nonnulli ex fratri bu s nostris sancte Romane ecclesic cardinalibus apud nos te ab hiis propter que citari, ut premittitur, mandabaris, duxerint excusandum, conscientiam habemus sinceram, super hoc tibi de specîali gratia indulgere volentes, tuis supplicationibus inclinati, presentium auctoritate decernimus quod ad accedcndum occasione hujusmodi ad apostolicam sedem nullatenus tenearis, donec super hujusmodi negocio aliud

duxerimus ordinandum, omnem negligentiam, conlumaciam soi dientiam, si quam forsilan non comparendo conlraxere, cadi auctoritale rémittentes. Nulli ergo clc.Datum Pîctavis, III noua an no secundo.

Reg. Vatic, 54, fol. 20 v», n° 14ï

Poitiers, 9 août 130$.

Mandement d'enquête de Clément V contre Guichard,

Clemens, episcopus, servus servorum l>ci', vencrabilibus t. archiepiacopo Senonensi et episcopo Aureliancns) et dilceto filii cleclo Aulisiodorcnsi, salulem et apostolicam benedictionem. ad audit uni apostolatus nostri perducto quod venerabilis fraie: Trecensis episcopus, ai dici venerabilismereatur, ad inconsull sus et ad execranda quelibet convertens danipnabililei' acti sorlilegiorum perversis operibus se immerscral ' lurpiter, in: salutis proprie delrimentum, el, eo illa ncquiter exercenle ac nienlibus ipais, clare inemorie Johanna, reginu Francic, dire sustinuerat passionem ; quodque idem episcopus Trecensis, ■ labeus in pejus, dileclo iilio nobilî viro Carulo, comiti Aude] dum haclenus ad partes Campanie accessisset, neenon el carii Christo Iilio nostro, régi Navarre illuslri, lune moranti in s conatus fuerat pestiféré potionis auslum (tic) facere propi nichilominus potionem ipsam nonnullis aliis de facto propîna dam ex eis miles et plures alii qui sumpserant hujusmodi p sève moi'lis occasum, quod referimus dolentes, subicranl multa commiaerat enormia et nephanda in divine majeslatis o exempli mati perniciem el scandalum plurimorum : nos, quia non poteramus, prout nec eliam debebamus, sub dissimulalio sire, tibi, fralcr archiepiscope, dédisse meminimus per alias litleras in mandalis, ul caule, absqtie cujusvis rumore lumultu tu m episcopum capercs et captum faceres sub fida cuslodia i

'V v à w^yy^ r*?

Verum in tend en tes super hiis scire certitudinem veritalis, discrétion! vestre per apostolica scripta mandamus quatinus super premissis et singulis premissorum et quibuscunque premissa tangentibus, auctoritate nostra, summarie et de piano, sine strepitu et figura judicii, in forma tamen juris, contra dictum Trecensem episcopum diligentius inquirentcs, ea que super predictis inveneritis per inquisitionem hujusmodi fuie li ter in scriptis redacta nobis sub sigillis vestris inclusa studeatis per proprium nuncium quantocius destinare. Testes autem de quibus videritis expedire, ad perhibendum super predictis testimonium veritati per censuram ccclesiasticam, appellatione postposita, compellatis. Quod si non omnes hiis excquendis potueritis intéresse, duo vestrum ea nichilominus exequantur. Datum Pictavis, V idus augusti, pontificatus nostri anno tertio.

Arch. Nat., J. 438, n° 3 bis (vidimus de 1308). — Baluze, Vite papar. Avenionens., II, 162.

Articles contre l'évêque de Troyes proposés par le bailli de Sens aux

commissaires apostoliques.

Aoûl-oclobre 13 OS.

In nomine Domini nostri Jesu Christi, amen. — Coram vobis reverendis patribus, dominis archiepiscopo Senonensi, episcopo Aurélianensi, electo Altisiodorensi, promotor ad finem ut ad inquisitionem faciendam contra dominum Gui [chardum], episcopum Trecensem, juxta formam commissionis apostolice vobis facte, — non intendens ad cujusquam injuriam, set jus publicum exequi, — proponit Guillelmus de Angesto, ballivus Senonensis, de et in cujus ballivia dictus episcopus Trecensis est, et in cujus ballivia infrascripta scelera perpetrata noscuntur, articulos qui sequntur :

I. Primo quod dictus episcopus eau sa m odii contraxit contra recordationis inclite dominam Johannam, reginam Francie, domini nostri régis conjugem et consortem, tempore quo dicta domina regina vivebal, ex eo quod ipsa domina regina, exequtrix tes ta menti domine reginc Navarre, matris sue, exegit juste ab ipso episcopo ea quibus episcopus tenebatur dicte domine regine Navarre, eo quod falso ac pro-

ditiose, corruptusque pecunia, deliberaverai Johannem de Calesio, qui quamplura bona maliciose subtraxerat dicte domine Navarre regine viroque suo quondam, quod totum ad ipsam dominam reginam Navarre pertinerc debebat post mortcm mariti sui predicti, et quem Johannem dictus episcopus in custodia receperat ad instanciam ipsius domine regine Navarre et ad securitatem debiti supradicti.

II. Item proponit quod propter proditiosam et fraudulentam deliberationem dicti magistri Johannis, et propter enormitates alias, dictus episcopus inventus inhabilis expulsus fuit a consilio domini nostri régis, ex quo cciam majus odium contraxit contra dictam dominam reginam, quia ad ejus promotionem reperta fuerat ejus iniquitas propter quam fuit a consilio predicto expulsus.

III. Item proponit quod dictus episcopus, ob predicta repulans se confusum, procurare nisus fuit pluries, cum pluribus et diversis collateralibus et familiaribus domini régis, ut posset iterum consiliariorum domini régis numéro agregari, quod non potuit impetrare.

IV. Item proponit quod dictus episcopus, perpendens quod dicta domina regina Francie esset causa obstaculi honoris hujus dicti episcopi, nisus fuit pluries per média tores plures et diversos, ut ipsa reciperet ipsum episcopum in gracia sua et familiaritate solita ante dictas iniquitates détectas, et quod non potuit impetrare, eo quod dicta domina mente decipi verebatur ab ipso et ejus iniquitates abhorrebat.

V. Item proponit quod dictus episcopus, tune gravius et durius motus contra dictam dominam reginam Jo[hannam], concepit per modum quemeunque sibi causam mortis prestare, tum ex odio quod ad eam habebat, tum quia sibi videbatur quod esset obstaculum honoris ipsius episcopi.

VI. Item proponit quod pluries et locis diversis dictus episcopus, non valens cordis iniquitatem prorsus eclare, dixit et se jactavit quod ipse omnino faceret quod ipse esset in gracia dicte domine regine Jo[hanne], aut ipse expediret se de ea.

VII. Item proponit quod dictus episcopus, volens ad actum nepharium conceplum procedere, ut homo positus in profundo malorum, vocavit ad se secrète quand a m mulierem, que divinatrix dicebatur, habens socium quendam fralrem religiosum qui notieiam habere dicebatur artis demones invoCandi, fecitque demonem invocari, ipsumque demonem consuluit quomodo posset habere graciam dicte regine aut se expedire de ea quod morerelur(jf'c). Qui demonsibi consuluit quod ymaginem ceream fieri faceret et eam babtizari, imposito ymagini

nominc proprio reginc, et postea pungeret aut pungi faceret ymaginem ipsam in capite et aliis partibus eorporis ymaginis, et statim regina infirmaretur ; quod si illud non sufficeret, faceret iteratis vicibus pungi dictam ymaginem et eandem totam consumi, et sic regina moreretur. Quod consilium dédit démon, homagio prius per dictum episcopum sibi facto.

VIII. Item proponît quod nequam ille episcopus, consilium demonis amplectens, quesito locoaptoet 4 opéra tenebrosa, in habi tu berge ri i seu agricole transformatus, cum dicto fratre[et] duabus mulieribus de nocte venit ad heremitagium talis nemoris, et ibi ficri fecit quandam ymaginem ceream ad figuram mulieris, et eam ibidem babtizari fecit, imposito nominc Johanne, et fuerunt ibi patrini et matrine ut est in babtizandis pueris assuetum.

IX. Item proponit quod dictus episcopus dictam ymaginem, sic babtizatam, pungi fecit cum acu vel graphio, in capite et aliis partibus eorporis ymaginis, et postea eam involvi et in loco certo in ipso heremitagio secrète poni.

X. Item proponit quod dicta regina incepit graviter infirmari illo tempore vel salis cito postea.

XI. Item proponit quod dicta domina regina languit graviter magno tempore de illa infirmitate, nec aliquis medicus causam infirmitatis bene noscere potuit nec aliquod adhibere remedium pro ipsa domina, licet plures et magni medici fecerint posse suum.

XII. Item proponit quod dictus episcopus pluries et fréquenter misit nuntios suos, infirmitate predicla durante, ad sciendum statum infirmitatis dicte domine.

XIII. Item proponit quod dictus episcopus pluries et fréquenter fecit yterari puncturam dicte ymaginis, dicta infirmitate regine durante.

XIV. Item proponit quod finaliler, cum dictus episcopus videret quod dicta regina non moriebatur, licet magno tempore graviter languisset, cum dictis personis cum quibus ad dictum heremitagium vénérât venit yterum, de nocle et habitu transformato, ne cognosceretur, et ibi, recepta dicta ymagine juxla ignem, dicendo : « Quomodo, diabole, vivetne semper hec millier? » fregit membra eorporis ymaginis illius et dilaceravit, et in terra cum pedibus ymaginem conculcavit 3 , et in ignem projecit et combussit.

Page 1