‹ Le quiétiste espagnol, Michel MolinosChapitre 45 sur 46 · Vota de aliquo faciendo sunt perfectionis impeditiva · texte numérisé non relu

Vota de aliquo faciendo sunt perfectionis impeditiva

4. Activitas naturalis est gratiœ inimica, impeditque Dei operationes et veram perfectionem, quia Deus operari vultinnobis sine nobis.

5. Nihil opérande anima se annihilât, et ad suum principium redit et ad suam originem, quœ est essentia Dei, in qua transformata remanet, ac divinisata, et Deus tune in seipso remanet ; quia tune non sunt amplius duœ res unitœ sed una tantum et hac ratione Deus vivit et régnât in nobis, et anima seipsam annihilât in esse operativo.

6. Via interna est illa in qua non cognoscitur nec lumen, nec amor, nec resignatio ; et non oportet Deum cognoscere ; et hoc modo recte proceditur.

7. Non débet anima cogitare nec de pr?Rmio, nec de punitione, nec de paradiso, nec de inferno, nec de morte, nec de aeternitate.

8. Non débet velle scire an gradiatur cum voluntate Dei, an cum eadem voluntate resignata maneat, necne ; nec opus est, ut velit cognoscere suum statum, nec proprium nihil, sed débet ut corpus exanime manere.

9. Non débet anima reminisci nec sui nec Dei, nec cujuscumque rei, et in via interna omnis reflexio est nociva, etiam reflexio ad suas actiones humanas et ad proprios defectus.

10. Si propriis defectibus alios scandahzet, non est necessarium reflectere, dummodo non adsit voluntas scandaHzandi ; et ad proprios defectus non posse reflectere gratia Dei est.

11. Ad dubia quœ occurrunt, an recte procedatur, necne, non opus est reflectere.

12. Qui suum liberum arbitrium Deo donavit de nulla re débet curam habere, nec de inferno, nec de paradiso, nec débet desiderium habere proprise perfectionis, nec virtutum, nec propriœ sanctitatis, nec proprise salutis cujus spem expurgare débet.

13. Resignato Deo libero arbitrio, eidem Deo relinquenda est cogitatio et cura de omni re nostra, et relinquere ut faciat in nobis, sine nobis, suam divinam voluntatem.

14. Qui divin» voluntati rosignatus est non convenit ut a Deo rem aliquam petat, quia petere est imperfectio, cum sit actus propriœvoluntatis, et electionis, et est velle quod divina voluntas nostrœ conformetur, et non quod nostra divinse. Et illud EvangeUi : Petite et accipietis, non est dictum a Christo pro anima-

bus internis, quee nolunt liabere voluntatem ; imo hujusmodi animée eo perveniunt ut non possint a Deo rem aliquam petere.

15. Sicut non debent a Deo rem aliquam petere, ita nec illiob rem aliquam gratias agere debent, quia utrumque est actus propria? voluntatis.

16. Non convenit indulgentias quœrere pro psena propriis peccatis débita ; quia melius est divinœ justitise satisfacere, quam divinam misericordiam quœrere ; quoniam illud ex puro Dei amore procedit, et istud ab amore nostri interessato, nec est res Deo grata, nec meritoria, quia est velle crucem fugere.

17. Tradito Deo libero arbitrio et eidem relicta cura et cogitatione animœ nostra?, non est amplius habenda ratio ten-

tationum, nec eis alia resistentia fieri débet, nisi negativa, nulla adhibita industria ; et si natura commovetur, oportet sinere ut commoveatur, quia est natura.

18. Qui in oratione utitur imaginibus, figuris, speciebus et propriis conceptibus, non adorât Deum in spiritu et veritate.

19. Qui amat Deum eo modo, quo ratio argumentatur, aut intellectus comprehendit, non amat verum Deum.

20. Asserere quod in oratione opus est sibi per discursum auxilium ferre, et per cogitationes, quando Deus animam non alloquitur, ignorantia est ; Deus numquam loquitur, ejus locutio est operatio et semper in anima operatur quando haec suis discursibus, cogitationibus, et operationibus eum non impedit.

21. In oratione opus est manere in fide obscura et universali, cum quiète et oblivione cujuscumque cogitationis particularis ac distinct* attributorum Dei ac Trmitatis, et sic in Dei prœsentia manere ad illum adorandum et amandum, eique inserviendum, sed absque productione actuum, quia Deus in his sibi non complaçet.

22. Cognitio hsec per fîdem non est actus a creatura productus sed est cognitio a Deo creatur» tradita, quam creatura se habere non cognoscit, nec postea cognoscit se illam habuisse ; et idem dicitur de amore.

23. Mystici cum S. Bernardo, vel Auctore scalse claustralis, sub nomine ejusdem S. Bernardi, distinguunt quatuor gradus : Lectionem, Meditationem, Orationem et Contemplationem infusam ; qui semper in primo sistit, numquam ad secundum pertransit ; qui semper in secundo persistit numquam ad tertium pervenit, qui est nostra contemplatio acquisita in qua per totam vitam persistendum est, dummodo Deus animam non trahat, (absque

eo, quod ipsa id expectet), ad contemplationem infusam ; et hac cessante, anima regredi débet ad tertium gradum et in ipso permanere absque eo quod amplius redeat ad secundum aut primum.

24. Qualescumque cogitationes in oratione occurrant, etiam impur», etiam contra Deum, sanctos, fidem et sacramenta, si voluntarie non nutriantur, nec voluntarie expellantur, sed cum indifîerentia et resignatione tolerentur, non impediunt orationem fidei ; imo eam perfectiorem eftlciunt, quia anima tune magis divinse voluntati resignata remanet.

25. Etiamsi superveniat somnus et dormiatur, nihilorainus fit oratio et contemplatio actualis, quia oratio et resignatio, resignatio et oratio idem sunt ; et dum resignatio perdurât, et oratio perdurât.

26. Très illœ via3 purgativa, illuminativa, et unitiva sunt absurdum maximum, quod dictum fuerit in Mystica, cum non sit nisi unica via, scilicet via interna.

27. Qui desiderat et amplectitur devotionem sensibilem, non desiderat, nec quserit Deum sed seipsum, et maie agit, cum eam desiderat et eam habere conatur, incedens per viam internam, tam in locis sacris quam in diebus solemnibus.

28. Tœdium rerum spiritualium bonum est, siquidem per illud purgatur amor proprius.

29. Dum anima interna fastidit discursus de Dec et virtutes et frigida remanet, nullum in seipsa sentiens fervorem, bonum signum est.

30. Totum sensibile quod experimur in via spirituali est abominabile, spurcum et immundum.

31. Nullus meditativus veras virtutes exercet internas quee non debent a sensibus cognosci. Opus est amittere virtutes.

32. Nec ante, nec post Communionem, alia requiritur praeparatio, aut gratiarum actio, (pro istis animabus internis, quam permanentia in solita resignatione passiva ; quia supplet modo perfectiori omnes actus virtutum, qui fieri possent et fiunt in via ordinaria ; et si hac occasione Communionis insurgunt motus humiliationis, petitionis, aut gratiarum actionis, reprimendi sunt quoties non dignoscatur eos esse ex impulsu speciali Dei ; alias sunt impulsus naturœ nondum mortuse.

33. Maie agit anima, quse procedit per hanc viam internam, si in diebus solemnibus vult aliquo conatu particulari excitare in se devotum aliquem sensum, quoniam animai internye omnes dies sunt œquales, omnes festivi. Et idem dicitur de

locis sacris, quia hujusmodi animabus omnia loca sunt aequalia.

34. Verbis et lingua gratias agere Deo non est pro animabus in ternis, quœ in silentio manere debent, nullum Deo impedimentum opponendo, quod operetur in illis : et quo magis Deo se resignant, experiuntur se non posse orationem Dominicam seu Pater noster recitare.

35. Non convenit animabus hujus x'nv internée quod facianf operationes, etiam virtuosas, ex propria electione et activitate ; alias non essent mortuœ ; nec debent elicere actus amoris erga B. Virginem, sanctos aut humanitatem Christi, quia cum ista objecta sensibilia sint, talis est amor erga illa.

36. Nulla creatura, nec B. Virgo, nec sancti sedere debent in nostro corde, quia solus Deus vult illud occupare et possidere.

37. In occasione tentationum, etiam furiosarum, non débet anima elicere actus explicitos virtutum oppositarum, sed débet in supradicto amore et resignatione permanere.

38. Crux voluntaria mortificationum pondus grave est et infructuosum, ideoque dimittenda.

39. Sanctiora opéra, et pœnitentiœ quas peregerunt sancti, non sufïîciunt ad removendam ab anima vel unicam adhœsionem.

40. Beata Virgo nullum unquam opus exterius peregit, et tamen fuit omnibus sanctis sanctior. Igitur perveniri potest ad sanctitatem absque opère exteriore.

41. Deus permittit et vult, ad nos humiliandos et ad veram transformationem perducendos, quodinaliquibus animabus perfectis etiam non arreptitiis dfemon \àolentiam inférât earum corporibus, easquc actus carnales committere faciat etiam in vigilia et sine mentis ofîuscatione, movendo physice earum manus et alia membra contra earum voluntatem.

Et idem dicitur quoad alios actus per se peccaminosos, in quo casu non sunt peccata, quia in bis non adest consensus.

42. Potest dari casus, quod hujusmodi violentiœ ad actus carnales contingant eodem tempore ex parte duarum personarum : scilicet maris et feminœ, et ex parte utriusque sequatur actus.

43. Deus prœteritis sseculis sanctos eiïiciebat tyrannorum ministerio, nunc vero effîcit eos sanctos ministerio dœmonum, qui causando in eis prœdictas violentias facit ut illi seipsos magis desdespiciant, atque annihilent, et se Deo resignent.

44. Job blasphemavit, et tamen non peccavit labiis suis, quod fuit ex daemonis violentia.

45. S. Paulus hiijiismodi dfemonis violentias in suo corpore passus est, unde scripsit : Non quod volobonum, hocago, sed quod nolo malum, hoc facio.

46. Hujusmodi violentiae sunt médium magis proportionatum ad annihilandam animam, et eam ad veram transformationem et unionem perducendam, nec alia superest via. Et hœc est via facilior et tutior.

47. Cum hujusmodi violentiœ occurrunt, sinere sportet ut Satanas operetur, nullam adhibendo industriam nullumque proprium conatum, sed permanere débet homo in suo nihilo ; et etiamsi sequantur pollutioncs et actus obscœni propriis manibus, et etiam pejora, non opus est seipsum inquietare, sed foras emittendi sunt scrupuli et timorés, quia anima fît magis illuminata, magis roborata, magisque candida et acquiritur sancta libertas ; et prœ omnibus non opus est hoc confitcri, quia hoc pacto superatur daemon et acquiritur thésaurus pacis.

48. Satanas, qui hujusmodi violentias causât, suadet deinde gravia esse dehcta, ut anima se inquietet, ne in via interna ulterius progrediatur : unde ad ejus vires enervandas, melius est ea non confiteri, quia non sunt peccata nec etiam veniaUa.

49. Job ex violentia dœmonis se propriis manibus polluebat, eodem ternpore quo mundas habebat ad Deum preces, sic iuterpretando locum ex Cap. 16 Job.

50. David et Jeremias, et multi ex SS. Prophetis hujusmodi violentias patiebantur harum impurarum operationum externarum.

51. In S. Scriptura multa sunt exempla violentiarum ad actus externos peccaminosos ; utiillud de Samsone qui per violentiam seipsum occidit cum Philistœis, conjugium iniit cum alienigena et cum Dalila meretrice fornicatus est, quœ alias erant prohibita, et peccata fuissent ; de Judith, quœ Holoferni mentita fuit ; de Elisœo qui pueris maledixit ; de Elia qui combussit duos duces cum turmis régis Achab. An vero fuerit violentia immédiate a Deo peracta. vel dœmonum ministerio, ut in aliis animabus contingit, in dubio relinquitur.

52. Cum hujusmodi violentiae, etiam impurae, absque mentis offuscatione accidunt, tune anima Deo potest uniri et de facto semper magis unitur.

53. Ad cognoscendum in praxi an aliqua operatio in aliis personis fuerit violenta, régula, quam de hoc habeo, nedum sunt protestationes animarum illarum quse protestantur se dictis violen-

tiis non consensisse aut jurare non posse quod in iis consenserint, et videre quod sint animœ, quse proficiunt in via interna ; sed rogulara sumerem a lumine quodam actuali cognitione humana ac theologica superiori, quod me certo cognoscere facit, cum interna securitate, quod talis operatio est violenta, et certus sum quod hoc lumen a Deo procedit, quia ad me pervenit conjunctum cum certitudine, quod a Deo preveniat, et mihi nec umbram dubii reiinquit in contrarium eo modo, quo interdum contingit quod Deus aliquid revelando eodem tempore animam certam reddit quod ipse sit, qui révélât et anima in contrarium non potest dubitare.

54. Spirituales vitse ordinariœ in hora mortis se delusos invenient et confusos et eum omnibus passionibus in alio mundo purgandis.

55. Per hanc viam internam pervenitur, etsi multa cum sufïerentia, ad purgandas et extinguendas omnes passiones ; ita quod nihil amplius sentitur, nihil, nihil ; nec uUa sentitur inquietudo, sicut corpus mortuum, nec anima se amplius commoveri sinit.

56. Duse leges et duœ cupiditates, animœ una et amoris proprii altéra, tamdiu perdurant, quamdiu perdurât amor proprius ; unde quando hic purgatus est, et mortuus, uti fit per viam internam, non adsunt amplius illa? àuse leges et duœ cupiditates nec ulterius lapsus aliquis incurritur, nec aliquid sentitur amplius, ne quidem veniale peccatum.

57. Per contemplationem acquisitam pervenitur ad statum non faciendi amplius peccata nec mortalia, nec veniaha.

58. Ad hujusmodi statum pervenitur, non reflectendo amplius ad proprias operatibnes, quia defectus ex reflexione oriuntur.

59. Via interna' sejuncta est a confessione, a confessariis et a casibus conscientiae, a theologia et a philosophia.

60. Animabus provectis, quse reflexionibus mori incipiunt et eo etiam pervniunt ut sint mortuœ, Deus confessionem aliquando effîcit impossibilem et supplet ipse, tanta gratia préservante, quantam in Sacramento reciperent ; et ideo hujusmodi animabus non est bonum in tali casu ad sacramentum pœnitentise accedere, quia id est illis impossibile.

61. Anima, cum ad mortem mysticam pervenit, non potest amplius aliud velle, quam quod Deus vult, quia non habet amplius voluntatem, et Deus illi eam abstulit.

62. Per viam internam pervenitur ad continuum statum immobilem in pace imperturbabili.

63. Per viam internam pervenitur etiam ad mortem sensuum ; qoinimo signum quod quis in statu nihilitatis maneat, idest mortis mysticge, est si sensus exteriores non reprsesentent amplius res sensibiles, unde sint ac si non essent ; quia non perveniunt ad faciendum quod intellectus ad eas se applicet.

64. Theologus minorera dispositionem habet quam homo rudis ad statum contemplativi. Primo quia non habet fidem adeo puram ; secundo quia non est adeo humilis ; tertio quia non adeo curât propriam salutem ; quarto quia caput refertum habet phantasmatibus, speciebus, opinionibus et speculationibus, et non potest in illo ingredi verum lumen.

65. Prœpositis obediendum est in exteriori, et latitudo voti obedientiœ reUgiosorum tantummodo ad exterius pertingit. In interiori vero ahter res se habet, ubi solus Deus et director intrant,

66. Risu digna est nova qusedam doctrina, in Ecclesia Dei, quod anima quoad internum gubernari debeat ah episcopo et quod si episcopus non sit capax, anima ipsum cum suo directore adeat. Novam dico doctrinam, quia nec S. Scriptura, nec Concilia, nec Canones, nec Bullœ, nec Sancti, nec Auctores, eam unquam tradiderunt, nec tradere possunt, quia Ecclesia non judicat de occultis et anima jus habet et facultatem eligendi quemcumque sibi bene visum.

67. Dicere quod internum manifestandum est exteriori tribunali praepositorum, et quod peccatum sit id non facere, est manifesta deceptio : quia Ecclesia non judicat de occultis, et propriis animabus prœjudicant his deceptionibus et simulationibus.

68. In mundo non est facultas nec jurisdictio ad prsecipiendum ut manifestentur epistolœ direetoris quoad internum animae, et ideo opus est animadvertere quod hoc est insultus Satanae.

E) Rétractation du cardinal Petrucci (17 décembre 1687).

Le P. Hilgers a publié ces textes [Der Index der verbotenen Bûcher, p. 564-573) d'après la minute du bref Cum sicut accepimus conservée aux Archives de la Secrétairerie des Brefs. J'en ai vu une autre copie à la Bibl. Vat. Miscellanea. Armad. X, vol. 9.

Ego Petrus Mattaeus Petruccius... S. R. E. Cardinalis et Episcopus Aesii... in judicio personaliter constitutus et genuflexus coram vobis Emo D. Cardinale Cybo pro bac judiciali functione a SS°io D, N. Innocentio Papa Xl^no specialiter deputato, cognoscens

et confitens me gra\àter errasse quia propositiones quinquaginta quatuor falsas, maie sonantes, temerarias, scandalosas, periculosas et aliis gravioribus censuris damnabiles, ex inadvertentia et ignorantia, in meis libris jam typis editis, scripsi et asserui, videlicet :

1. Due sono le artipiù potenti,conche il demonio tira al basse le anime in quella incognita forma soUevate dalla gratia : una rete 0 lacciuolo del demonio è il mostrare all'anima cose buone ma particolari, come varii misterii di foste correnti, onde l'anima stima bene l'abbraciarle, e stima errore el passar tali feste senza distinte memorie. Ma si ella ha già fatto il corpo délia meditazione, e Dio la vuole in una classe più alta ch'è la contemplatione, perché ha di tornare in giù ? Dall'affissars'in quei particolari misterii, che ne vuol cavare ? Perché ha da abbassarsi per rialzarsi di nuovo a Dio ?

2. La stesso dico degli altri misterii de' beati cittadinidel paradiso. Da ciô avviene ch'é un avvilire lo spirito, etc.

3. Se la divozione a'santi non terminatiir ad ipsos sed transit ad Deum, come queste anime che di e notte aspirano a Dio e si stringgono per brama di più amarlo, amando Dio amano ciô ch'é amato da lui, come non dovranno csser dette divote ?

4. Già taie anima han meditate e capite le verità spettanti alla sagrosanta humanità del salvatore ; onde non le rimane altro che abissars'in Dio.

5. Tali anime già sono pasciute fmchè si é dovuto con varie considerationi di oggetti utili e divoti e sagri, sovratutto co'misterii délia vita e passione del Redentore. Hor dunque che la gratia tira lo spirito a stato più intimo et incorporeo, si contentino di digiunare.

6. L'humanità di Giesù Christoè l'exemplare piùcheperfettissimo dell'humanità nostra, a cui questa deve conformarsi, e la sua divinità è l'exemplare del nostro spirito che a sua imagine è stato creato ; dunque alla somighanza sempre più perfetta dell'altissima divinità ha da aspirare lo spirito nostro.

7. L'anima posta in queste ténèbre dell'intelletto è ogni giorno più spogliata di cognitioni : dunque ogni giorno più scemano gli atti délia voluntà. E poi è posta in una come S]Tirituale inappetenza, per la quale pare che non trovi cosa che all'anima piaccia ; quindi è che non pare che la voluntà di lei si muova à cos'alcuna creata ne dasse a volere ; come voleté dunque che pecchi ?

8. Stando l'anima contemplativa nella sua gran notte e ténèbre délie potenze apprensive, e stando le potenze afîettive nella loro grande aridità, inappetenza e pena, corne sarà l'anima capace di gir cercando intelligenze peccaminose e di gustare e dar consenso a tali colpe ?

9. Non vi afïligete dunque aU'hora che non sapete che vi dire al confessore, e che non pare di potervi dolere di qualche sdrucciolamento dell'anima vostra ; che in verità non è quel maie che vi apparisce ; onde ne pure la vostra concienza puo havervi il dolore che vorreste.

10. Altra arte del demonioèil porre qualche apparente rimorso avanti la vista dell' anima, o qualche dubbio di peccato o bisogno di concienza. Dunque regolarmente parlando di quel dubbii e memorie di peccato o di bisogno di concienza, in tempo di contemplazione, non nascono da spirito buono, ne tocca a lei sciorre i lacci ma tocca a Dio.

11. Il niente è l'exemplare délia vita mistica. Come stava egli prima che Dio créasse il mondo ? Pensa va egli a se stesso et hâve va cura di se ? Affrettava forse il creatore alla grand'opera délia creatione ? Chiedeva forse di sortire, quando fosse creato, questa 0 quell'altra conditione ? Certo che nô.

12. Quando l'anima annichila tutte le cognitioni, quanto le sarà facile di porsi con la fede cieca in Dio ? E perché Dio N. S. è il fine dell'anima e quel moto o viaggio è retto che senza divagare a dirittura tende al suo fine ; quindi è che l'anima caminando per la strada del niente e terminando subito in Dio fa un camino retto e sovra modo agradevole al sommo Rè.

13. Ma il distaccarsi da tutti gli affetti sensitivi del nostro cuore di carne e il non far caso de'movimenti suoi e il distaccarsi dalle imagini della nostra fantasia, da'idiscorsi del nostro cervello, e dalle memorie di nostra reminicenza, e come fossimo morti a tutte queste cose, il porsi collo spirito più puro quietamente in questo immenso Dio insegnatosi presentissimo dalla fede, ma non gustuto niente da'i nostrisensi, e l'amare con amor puro di spirito il nostro creatore, incognito aile nostre cognitioni, et amarlo con amore puramente spirituale e niente gustato dalla nostra humanità, e durare cosi del continuo : o questa si ch'è una fatiga, anzi una morte profonda dell'anima, che passa tutte le penitonze e tutte le fatiche della vita attiva.

14. Sta l'anima come morendo, abandonata in Dio, perduta e scordata in se stessa et abissata in un modo generalissimo, ch'è

sopra tutt'i modi, e quasi corne una cosa che non ha più l'essere., ma si è perduta e disfatta in quell'essere supromo.

15. Quest'anima ha da stare tanto perduta in Dio che nepur cerchi di sapere s'ella sia cara al suo Dio.

16. La perfetta rassegnatione di quest'anima e morte amorosa, ha di essere corne una fiamma divoratrice, che consumi tutte le brame e tutte le sue riflessioni et attività, reducendola a questo solo ch'ella sa che Dio è.

17. Sicome ilmorto si lascia maneggiare ne punto résiste ne mai si duole di chi lo maneggia, cosi quest'anima, etc.

18. Tal'anima non apprendendo creatura alcuna, ne se stessa, non vive ella distintamente ricordevole in se, ma Dio vive in Dio, e Dio è vita, e Dio è.

19. L'anima, la quale, per gratia di Dio, è giunta a questo stato (cioè délia contemplatione negativa) perde ancora la distintione délie cose nel suo virtuoso operare, e perde la propria voluntà ne più elegge i rifiuta cos'aîcuna; ma Dio è in lei senza lei, e l'amor puro di Dio vive in lei senza lei; cioè senza ch'ella si avveda di essere, per il suo amoroso perdimento in Dio ; vuole et elegge e rifiuta e disvuole in lei, con pienissimo dominio e più che totale.

20. Iddio è quello che vuole et elegge e muove lei, senza ch'ella operi elettivamente per se stessa e da se stessa.

21. Si corne il ferro perfettamente infocato è come perduto nel fuoco, e non si vede il ferro unito al fuoco, cosi l'anima perfettamente divinizzatà non vede più se stessa in Dio ne opéra ella et ma Dio opéra in lei, e Dio vive, et è vita et è, senza ch'ella si ramenti più di essere.

22. Quando tal'anima è giunta a tal grado che non si vogha più ella alcun'atto elettivo et alcune délie dette cose,airhora è divenuta come impassibile, intangibile, et immobile, per quanto perô questo

, è possibile nello stato di viatore.

23. La regola délie regole per vincer le tentazioni d'ogni sorte, è il servirsi coll'aiuto délia divina gratia délia liberté délie potenze spirituali e specialmente délia voluntà, tenendo fermo l'arbitrio in questo punto : voglio amar Idio.

24. Certo è ch'è più difficile il vincere un nemico nel proprio regno che in paese straniero. Le tentazioni vengono regolarmente nelle potenze basse e sensitive, poichè in esse ha podestà il demonio et ad esse il maledetto propone ciô che sa essere proportionato alla loro capacité et a i loro appetiti. Dunque il servirsi délie medesime potenze basse con far atti particulari, distinti e sensibili di

virtù è corne un combattere col nemico nel proprio regno di quello.

25. Se l'intelletto avverte bensî lamalitia morale o peccaminosa del moto d'alcun'appetito, ma non distingue se sia maie grave 0 leggiero, che diremo ? Altri dicono che quando l'anima non pensa a peccato mortale ne a pericolo di commetterlo ne ad altra obligatione, e simplicemente apprende esser maie l'oggetto da lei voluto e lo vuole, in tal caso la sua colpa sarà veniale. lo per me regolarmente me appiglio a questa opinione e molto più nel proposito et a favore di anime cosi tentate, che patiscono violenze tanto crudeli.

26. Quando l'anima con piena avvertenza di ragione conosce quel movimento gravemente disordinato, ne l'impedisce ne'l reprime, ma dall'altra parte ad esso non presta il consenso (e qui suppongo che non ci sia pericolo di acconsentire)in tal caso gravissimi autori stimano non intervenire la colpa mortale. Mi appiglio a questa sentenza, nel nostro caso, etc.

27. Finchè l'anima puô constantemente perseverare in questa divina presenza e divino amore attuale, non è a lei necessario far altri atti per superare le tentazioni e per evitare ogni colpa e difetto.

28. Che se mi dice che nel tempo délie tentazioni che vengono contra le virtù morali, bisognarà produrre gli atti espressi per debellare l'avversario; io no'l contendo, ne condanno atti tali ; madicoancorach' eminentemente et in modo più perfetto se superano tutte le tentazioni con questo stabihmento dell spirito nella pura presenza divina e nell'amor attuale di Dio, che se si producono gli atti hor di questa hor di quell'altra virtù morale distintamente.

29. Se vi pare di poter tenere immobile la voluntà in Dio perché vi la sentite stracinare, hor quà hor là, ad oggetti peccaminosi, io vi respondo che dovete servirvi di triaca, di questa che vi sembra veleno. Voglio dire che quel sentirvi stracinnata la voluntà v'ha di far conoscere che non è vera voluntà quell'appetito che vi sentite cosi mosso con tal violenza. La vera voluntà, perch'è spirituale, non puô essere sentita ; e perché di sua natura è liberissima, non puô essere trascinata ne sofîrire violenze che la necessitino. Dunque subito che vi accorgete che l'appetito vostro è violentamente rapito verso gli oggetti vitiozi, dite : quell' appetito non è vera voluntà, ma è senso.

30. I demonii, gli homini e le occasioni incitano e persuadono la nostra voluntà al peccato e possono far violenza aile membre

esteriori et aile potenze più basse. Ma se noi saldamente colla voluntà risoluta diciamo di nô, non peccaremo mai, mai.

31. Quando accade in qualche personadi concienzaper altro retta e timorata di Dio, senza précédente giusta cagione, si adiri contra s? stessa e contra i suoi più stretti amici e domestici, si che agitata dalle furie e rabbie che le sconvolgono il senso, proferisce bestemmie contra l'altissimo Dio, contra i santi suoi, e chiama a se gli stessi demonii ; all'hora (se la tal persona non è frenetica o furiosa o impazzita) sarà Tira sua demoniaca.

32. E si dica loro che non iscoprino ad ogni persona il loro patimento, poichè non tutte sono capaci et in alcuni deboli cagionarebbe scandalo o esse udirebbero risposte da indurli (come dissi) a disperatione.

33. Non se prendano taie anime fastidio di questa loro tentatione come si fosse gravissimo maie ; poichè non consentendo esse agli orribili spropositi delFiniquo spirito, ne siegue che non peccano, e non peccando, il loro maie non è ma!o di colpa ma di pena ; onde non mérita nome di vero maie.

34. Dico che le bestemmie anco esteriormente proferite,ma senza l'avvertito consenso di chi patisce le violenze, non sono peccati ne deve spaventarsene il direttore d'animé cosi tribolate.

35. Con tali tempeste (cioè con le fierissime battaglie infernali sofTerte da un'agitatissima verginella, quale per violenza proferiva bestemmie con la lingua mossa non già dalla voluntà délia proferente ma dalla rabbia del nemico infernale), il signore tremendamente la purifica per altamento coronarla e che a forza di martellate cosi pesanti lavora quella pietra da inserirsi nei mûri délia céleste Gerusalemme.

36. Si quando — quod accidere non semel compertum est — dœmon aliquam in humano corpore partem cœporit possidere, puta oculos, linguam et etiam verenda membra ; tune mirum est quid taies patiantur animœ. Illic dœmon regnare et partem illam possessam mcmbrum esse dicerem diabolicum. Rationis penitus detrectat imperium ; hine fit lingua obcœnissima et lupanaribus digna proferre, licet talia mens tune non advertat. Hinc impetus et affectus quandoque turpiter se denudandi proveniunt. Hinc fœdiora qua^ me conscribere pudel.

37. Neque se taies animse veri crimrnis censeant reas, licet motus violentiores sentiant in sens'bus et igné tartareœ libidinis eiïervescant : latio enim quandoque ab hoc spiritu tenebris circumfund'tur et offuscatur adeo ut homo se hominem esse

non animadvertat. Interea hominis inferior pars acriter commota consurgit adversus spiritum et nostra brutalitas vehementissime viget et delectationibus appétit satiari impudicis ; neque tune agnoscitur culpa inter tam tétras animi laborantis confusiones,

38. Nell'orazione dovet'esercitare la fede vivacissima di questa sagra presenza di Dio ; ne sarebbe inutile oratione il non pensar altro.

39. Nel camino dell'amore e délia fede l'anima non va cercando Iddio, perché l'ha présente ; ne ella si muove si perché già é piena di Dio, e Dio é immoto in lei,come perché Dio è l'ultimo fine di lei, et essendo ella giunta ail ultimo fine non si muove se non vuol retrocedere.

40. Tutto quello que posso far io attivamente per amare il mio Dio é un impedire ; e perciô non solamente ho perduto il fare qualche cosa, ma ho dato a lui del tutto la mia liberté, e tutta la mia voîuntà e cosi mi sono privato affatto dell'amore.

41 . Qui si vede che tali anime han da perdere la loro attività et il produrre atti violenti, sforzati e sensibili'; et han da perdere i discorsi.

42. 1 veri e perfetti mistici stan morendo del continuo in una mortal sofferenza, che senza intervallo opprime il fondo deU'anima et annichila in lei rattività,non solamente délie sue potenze sensitive, ma anche délie spirituali.

43. Dio vuol essere amato, non conosciuto. Voi dunque lasciate ogni brama di conoscere e di gustare et amatelo, amatelo.

44. Osservo ancora che Dio opéra tutti le operationi di queste anime poste nelle ténèbre, in quanto che'esse si sono in Dio rasignate.

45. L'anima sta salda, non si rivolge a se stessa, ne si ricerca, ma sempre sta morendo abbandonnata, perduta e dementicata di se medesima.

46. Non fate riflessione a voi stessa. Il niente non si vede. Ghi si vede é qualche cosa. Chi vede se non vede lo spirito suo perché il spirito non è visibile.

47. Queste anime sono veramente perfette e sommamente grate a quel sommo bene a cui non si sanno de essere care. Alla divina Providenza più che paterna han già lasciata la cura di se stesse.

48. Più che morte e più che inferno teme il rivolgimento e reflessione a se medesima, in quanto che soh atti reflessi posson'opporsi alla rettitudine e purità dell'amore con che ella rimira et ama Iddio.

49. Perché la divina essenza é purissima, semplicissima et unis-

sima et indivisibile, ne siegue che o si veda tutta o niente. Ma i viatori non vedono la divina essenza e non possono vederla tutta, poichè sarebbero comprensori e beati. Dunque non ne veggono niente, poich'ella è indivisibile. Ma perché chi la vede coll'intelletto, la gusta ancora coU'affetto, dunque non vedendo niente di Dio, in questa terra, niente si gusta e niente si puô gustare. Dunque tutto quello che quagiù se puô intendere e gustare non è il purissimo Iddio.

50. All'hora solo l'intelletto è in verità quando conosce di non poter conoscere Iddio, e resta non intendendo, ma credendo, e cessando di operare, dà luogo alla voluntà che attende ad amare il non veduto ma creduto Dio. Dunque in questa sola maniera si puô far unione in questa vita con questo incognito ma dilettissimo Dio.

51 . Soglio dire che se Dio norufosse cosa più alta di quello che posso intender io quagiù, con solo lume naturale, non vorrei adorarlo, perché non sarebbe Dio,neinfmito, ma sarebbe una cosa limitata, creata et fini ta.

52. Finchè l'anima conosce qualche cosa, etiandio con sovranaturale similitudini e cognitioni infuse, non conosce Iddio, di cui non possono darsi imagini ne similitudini adéquate.

53. Dunque finchè l'anima non lascia tuttele cognitioni, notitie, lumi, discorsi, concetti, similitudini et ogni altra cosa positiva, e limitata operatione di fantasia, di ragione e d'intelletto, ella non trova Dio, non gusta Dio, e non si unisce con Dio senza mezzo.

54. La fede m'insegna che Iddio in questa vita è alîatto incognoscibile.

Quas propositiones, sicut vere me pœnitet inadvertenter et ex mea ignorantia protulisse, scripsisse et asseruisse, non tamen contra sanctam matrem Ecclesiam ahquid unquam affirmare intendens, ita eas et earum singulas tanquam (ut prœfertur et vere sunt) falsas, maie sonantes, temerarias,scandalosas, perniciosas in praxi et erroneas, respective, et aliis censuris gravioribus damnabiles, humili et sincero corde, non per vim et metum sed sponte et libère, meum cognosccns et confitens errorem, revoco, retracto et rejicio...

Et in fidem omnium... pra^sentem schedulam... propria manu scripsi eamque de verbo ad verbum recitavi coram D"° Em™° Cardinali Cybo, sedente pro tribunali in una mansionum Suae Eminentiœ palatii apostolici montis Quirinahs, die 17 decembris

Petrus MATTiELS Gard. Petruccius.

Préface . y

Bibliographie ix

Chapitre I. — MoUnos en Espagne (1628-1663) : il naît à Muniesa, en Aragon (29 juin 1628) ; il étudie et devient prêtre à Valence (1646-1652) ; ce qu'on sait de son ministère dans cette ville (1652- 1663) ; il est désigné pour soutenir à Rome la cause de béatification du V. François-Jérôme Simon (3 octobre 1663) ; était-il déjà quiétiste ? 1

Chapitre II. — L'action de Molinos à Rome, son premier livre (1664-1675) : ses divers domiciles ; il accapare la confrérie de V Ecole du Christ ; il prêche la doctrine de Jean Falconi et prône les exemples de Grégoire Lopez ; son influence grandissante de directeur spirituel ; ses moyens d'action,

La propagande de la communion quotidienne, en Espagne, de 1609 à 1675 ; le Brej traité de Molinos sur la matière ; votes favorables des censeurs oflîciels de l'ouvrage ; cette doctrine a déjà eu ses témoins en Italie 15

Chapitre III. — La Guide spirituell (1675) : vifs éloges qu'en font les théologiens reviseurs ; analyse de l'ouvrage ; ses défauts et ses inconvénients ; comment Molinos composa son livre ; une rédaction inédite de la Guide 34

Chapitre IV. ■ — Le quiétisme en Italie avant Molinos {iÇibbAQlb): procès inquisitoriaux dans l'Italie du Nord (1655-1675) ; V Alphabet de Falconi à Lecce et à Rome (1660-1665) ; la Pratique facile du marseillais Malaval pénètre à Rome, à Gênes et à Venise (1669-1675) ; les -premiers ouvrages de l'oratorien Pier Matteo Petrucci (1673-1675) 45

Chapitre V. — En face des premières oppositions (1676-1680) : Lettres de Molinos sur l'oraison (1676) ; le P. Gottardo Bell'huomo, jésuite, publie, contre la Guide et la Pratique facile, son livre sur le Prix de Voraison (1678) ; Molinos écrit une Défense de la Contemplation demeurée inédite .... 63

Chapitre VI. — Le décret d'Innocent XI sur la communion quotidienne (12 fé^Tie^ 1G79) : importance de ce document dans la controverse sur la communion quotidienne ; les abus visés par le décret sont espagnols ; il en existe des pareils parmi les quiétistes d'Italie et de Rome ; dans la Guide de Molinos, certaines pages pourraient les autoriser ; en fait il n'est pas trace, dans les travaux préparatoires du décret Cum ad aures, qu'on ait songé à Molinos ; en quoi le Bref traité dépasse ce décret, sans que pourtant ce décret y contredise 80

Chapitre VIL — La polémique continue (1680-1682) : correspondance de Molinos avec le P. Oliva, général des jésuites, sur la Guide (1680) ; l'archevêque de Palerme, Jaime Palafox, publie une édition de la Guide et en recommande la doctrine (7 ma,rs 1681) ; le P. Paul Segneri, jésuite, attaque la Guide (1681); l'oratorien Petrucci la défend (1681) ; Riposte de Segneri (1681 93

Chapitre VIII. — La controverse sous le manteau (1681) : feuilles volantes du docteur Valesio, du P. Daniel Bartoli, d'un anonjTne quiétiste ; tentatives de conciliation de l'oratorien François Marchese ; explications de Petrucci et de Molinos ; écrits de deux censeurs officiels de la Guide, le jésuite espagnol Martin d'Esparza et le carme français Dominique de la Sainte Trinité 113

Chapitre IX. — Victoire apparente de Petrucci et de Molinos (1681-1682) : la Concordia de Segneri et le Pregio de Bell'liuomo sont mis à l'Index (28 novembre 1681) ; la Guide, échappant à toute censure, se réimprime et Petrucci est promu à l'épiscopat (février-avril 1681) ; un clerc réguUer mineur, Alessandro Regio, entre en lice (1682); son livre Clavis aurea et la Lettera di risposta de Segneri à Petrucci sont prohibés par l'Index ; deux nouveaux opuscules de Segneri parus en 1682, mais composés dès 1680 ; activité du P. Caprini, assurance du P. Fabri, et ce qu'elles présagent en dépit de l'attitude d'Innocent XI. 126

Chapitre X. — La condamnation du quiétisme demeure inévitable (1682-1685) : lettre de l'archevêque de Naples, Caracciolo, à Innocent XI (30 janvier 1682) ; mémoire du cardinal .AJbizzi (12 a\Til 1682) ; vote du P. Maracci, confesseur du pape (1682) ; plébiscite contre le quiétisme provoqué, dans le clergé de Rome, par l'oratorien François Marchese (1682) ; projet d'une instruc-

tion aux confesseurs dressé par une commission cardinalice (octobre 1692) ; bien que les livres quiétistes continuent à s'imprimer librement, le malaise persiste 150

Chapitre XI. — Michel Molinos dans les cachots de V Inquisition (1685-1687) : le rôle du cardinal César d'Estrées, envoyé de Louis XIV à Rome et membre de la Congrégation du Saint Office ; l'emprisonnement de Molinos (16 juillet 1685) ; ce qu'en disent l'ambassadeur d'Espagne, le cardinal d'Estrées, les mauristes de Rome ; la Guide spirituelle interdite, dans toutes ses éditions espagnoles, par un décret de l'Inquisition d'Espagne (24 novembre 1685) ; polémique autour des livres de Molinos et de Petrucci, le Ristretto de Francisco Buonavalle (1685-1686) ; la promotion de Petrucci au cardinalat (2 septembre 1686) ; lenteurs et résultats du procès de Molinos (1685-1687).

L'archevêque de Pise soumet au Saint Office 204 propositions quiétistes (mars 1687) ; au nom du Saint Office, le cardinal Cybo envoie une circulaire aux évêques d'Italie (15 avril 1687) ; le procès des Oratoriens de Matelica (1685-1687) ; le procès de Molinos et Innocent XI 166

Chapitre XII — La condamnation de Molinos (1687) : ses fautes contre les miœurs, les erreurs de sa doctrine sur les violences diaboliques et de ses théories sur l'oraison mentale ; le décret du Saint Office portant condamnation de 68 propositions de Molinos (28 août 1687) ; la sentence et l'abjuration, à l'église de la Minerve (3 septembre 1687), la bulle Cœlestis Pastor d'Innocent XI (20 novembre 1687) 191

Chapitre XIII.- — Le procès et Ig. rétractation du cardinal Petrucci (1687-1688) : les inquiétudes des amis et les adjurations de Marchese (1683-1685) ; les incidents de la promotion au cardinalat (septembre 1686-avril 1687) ; comment Petrucci est impliqué dans les procès de Ricaldini, du P. Romiti, de Molinos (1682-1687).

Le procès du cardinal s'engage : examen de ses livres (mars 1687), monition officieuse du S. 0. (mai), propositions extraites (juin) ; Innocent XI nomme une congrégation particulière (juillet) ; quelques écrits polémiques sont publiés (juillet-août) ; une enquête est menée sur des faits passés à Jesi.

La commission cardinalice, quoique entravée par le pape, aboutit à imposer une rétractation à Petrucci (17 décembre

1687) et à mettre ses ouvrages à l'Index (5 février 1688) ; le bref Cum sicut accepimiis (26 mai 1689) ; les mémoires du P. Caprini, le livre de Paul du Vaucel (1689) ; la délibération sur le droit pour Petrucci d'assister au conclave (avril-octobre 1689) 209

Chapitre XIV . — Contre-coups du procès de Molinos à Rome en Espagne et en France (1687-1699) : le jugement des frères Leoni (4 sept. 1687) et du secrétaire de Molinos, Pierre Pena; autres poursuites et mesures (1688-1698).

Les malheurs de l'archevêque de Séville, Jaime Palafox (1687- 1692), sa lettre de rétractation (7 sept. 1687), les procès de quelques-uns de ses intimes.

Les ouvrages quiétistes français mis à l'Index (1688-1695); le quiétisme de Fénelon, de M°^e Guyon, du P. La Combe ; le lien historique et doctrinal qui les rattache à Molinos explique la controverse et motive la condamnation (1695-1699). 227

Chapitre XV. — Epilogue : l'attitude de Fénelon, de M™^ Guyon, de La Combe (1699-1715), de Malaval (1688-1719), de Petrucci ; Marchese, Bell'huomo et Segneri (1687-1694).

La Guide de MoUnos contient-elle les doctrines condamnées par la bulle Cœlestis Pastor ? Molinos n'est qu'un faux mystique.

La vraie théorie de l'oraison, de l'indifférence, de l'union à Dieu. Un mot au sujet des controverses présentes sur la contemplation généralisée 244

A) Projet d'instruction pour les confesseurs" (octobre 1682). 271

B) Circulaire du Saint Office aux évêques d'Italie (15 avril

C) La sentence de l'Inquisition contre Mofinos (3 septembre

D) Les propositions de Molinos condamnées par l'Inqui-

sition (28 août 1687) 292

E) Rétractation du cardinal Petrucci (17 décembre 1687). 299

TABLE DES NOMS PROPRES

Agnelli (Le P. Joseph), 113, 114, 130,

Albizzi (Le card. François), 45, 48, 151,

Alvarez (Le P. Balthasar), 72, 78, 94,

Alvarez de Paz (Le P. Jacques), 79,

Antonio (Nicolas), 2, 5, 10, 23, 26, 42. Arnauld (Antoine), 23, 30.

AviLA (Le B. Jean d'), 28, 64, 78, 165. AzzoLiNi (Le card. Dèce), 119, 164, 171,

Bail (Louis), 143.

Balducci (Le P. Nicolas), 58, 116, 139.

Balthasar de Sainte Catherine

(Le P.), 120.

Barbarigo (Le B. Grégoire), 111, 126,

Bartoli (Le P. Daniel), 113, 116, 127,

Bell'huomo (Le p. Gottardo), xiii, 65,

BiscHiA (Le P. Benoît), 164.

Bon de l'Incarnation (La Mère), 46.

BoNA (Le card. Jean), 21, 54, 55, 179. Borri (François), 48.

Bossuet, XV, XVII, 59, 193, 237, 238,

Bossuet (L'abbé), 238, 239, 251.

Brancacio (Mgr), 89, 90.

Brunacci (Le P. Dominique), 114, 127,

BuoNAVALLE (François), 183, 185, 186,

Burnet (Gilbert), xvi, 48.

BusTOS (Jean), 236.

Cacciaguerra (Jérôme), 31.

Calatayud (Le P. Vincent), xvi, 5, 7,

Capizucchi (Le card. Raymond), 35,

Caprini (Le P. Antoine), 114, 122, 127,

Caracciolo (Le card. Inigo), 150.

Casanata (Le card. Jérôme), 89, 91,

Casoni, 148, 175, 189.

Chavero (François), 236.

Chérot (Le P. Henri), xviii, 264.

Chigi (Le card. Flavio), 168, 206.

Christine de Suède, 50, 59, 88, 140,

Cogolludo (Le marquis de), 219.

CoLONNA (Le card. Frédéric), 91, 102,

CoLLOREDo (Le card. Léandre), 154,

CôME III (Le Grand Duc), 111, 126, 128,

Cybo (Le card. Alderano), 60, 105, 128,

Damien DE S. Thomas (Le P.), 30, 32.

Davidico (Louis), 31.

Diègue DE JÉSUS (Le P.), 30, 32, 35.

Dominique de la Sainte-Trinité

(Le P.), 30, 32, 35, 107, 123, 125.

DuDON (Le P. Paul), xviii, 3, 7, 10, 14,

DuRAZZo (Le Nonce), 235, 236.

Enriquez, 236.

EspARZA (Le P. Martin d'), 35, 89, 107,

EsTiENNOT (Dom Claude), 193, 219,

EsTRÉES (Le card. César), 124, 166, 168,

Fabri (Le P. Honoré), xxi, 146, 147,

Fabri (Le P. Laurent), 204, 215, 216,

Falconi (Le Vén. P. Jean), ix, x, 14,

TABLE DES NOMS PROPRES

Fantoni (Jacques), 48.

Favoriti (Augustin), 108, 147, 148,

Fénelon, XIII, XV, XVII, 238, 240, 244,

245, 262. Ferrer (Le P. Antoine), 29.

Fléchier, 254.

François de Jerez (Le P.), 35.

François-Marie de Bologne (Le P.),

François de Sales (S.), 40, 54, 69, 89,

Fundoni (Le P. Louis), 29, 30.

Ga. LiARDi (Le P. Achille), 76.

Germain (Dom Michel), 173, 193.

GiACOPo Di Filippo, 45.

GiULiA (Sor), 48.

Godet des Marais (Paul), xv, 264.

Grignon, 46.

Griselle (Le chanoine Eugène), xv,

Guerrier (L.), xviii, 241.

Guyon (M">^), XIII, 144, 238, 240, 241,

Heppe (Henri), xviii, 1, 122, 167, 192. Hervault (L'abbé Phelippeaux d'),

KiLGERS (Le P. Joseph), xviii, 34, 65,

Honoré de Sainte Marie (Le P.), 266,

Ibanez de Yillanueva (Le P.), 34.

Ignace de Loyola (S.), 31, 64, 70, 94,

Innocent XI, 87, 88, 132, 147, 148,

Innocent XII, 243, 250.

Jean de la Croix (S.), 40, 69, 72, 94,

106, 115, 120, 121, 124, 131, 179, 261. Jean de Sainte Marie (Le P.), 34. 35,

Jeanne de Chantal (S»*), 40, 72, 78,

JiMENo (Vincent), 2.

Joseph de Sainte Marie (Le P.), 28,

Joseph de Jésus-Marie (Le P.), 62,

Page 1