ÉPILOGUE

chapitres de la Guide. Mais ce carme français est trop fidèle disciple de sainte Thérèse, pour oublier que la contemplation a généralement pour condition nécessaire la mortification des passions et la pratique des vertus. Il y insiste au début de la troisième partie de son ouvrage ^; et quand il discute sur la perfection chrétienne, il ne manque pas d'établir, contrairement à la doctrine de la Guide, que tous les chrétiens, par le chemin ordinaire de l'ascèse, peuvent atteindre cette perfection, laquelle comporte l'abstention de tout péché véniel volontaire, la pratique héroïque de la vertu, une très étroite union avec Dieu^.

Par ces observations d'un maître éminent de la vie contemplative, nous sommes conduits aux conclusions déjà énoncées. Ce qui fait peur aux âmes, ce n'est pas l'ascension vers une prière plus haute, mais l'abnégation qui seule ouvre la route de ces hauteurs.

Peu fondé en abnégation vraie, Molinos y fondait peu les autres. L'obéissance aveugle à sa direction devait suffire à tout. Elle ne suffit qu'à perdre directeur et dirigés sans nombre, en des abimes de confusion. Par là Marchese, Regio, Segneri et Bell'huomo avaient une prise formidable contre la spiritualité de la Guide. Nous avons vu s'ils en usèrent. Certes, il y a une désappropriation raffinée de l'amour-propre, sans laquelle la perfection de la vie contemplative est impossible. Molinos n'est pas le premier à l'avoir dit. Ses contradicteurs les plus acharnés ne lui ont jamais reproché cette vérité de la Palisse. Mais, pour les âmes encore inhabiles à crucifier leurs concupiscences, l'essai de la désappropriation raffinée inculquée par la Guide devait aboutir, fatalement, à cette complète inertie spirituelle qui est tout le quiétisme. La logique faisait deviner, l'expérience a fait toucher du doigt cette conséquence de la lâcheté humaine. Là est la moralité essentielle de l'histoire de Molinos.

Ceux qui voudraient aujourd'hui généraliser la contemplation, dans le siècle et dans le sanctuaire, disent volontiers que, si on les écoutait, la face de la terre serait renouvelée.

1 Op. cit. P. nie, Diss. !■•«. — 2 Op. cit. 111° p., diss. 5% a. 2 ; diss, 6, a. 2.

Sans peine aucune nous le confessons, du jour où un très grand nombre de fidèles, de religieux et de prêtres se livreraient à l'oraison contemplative dite ordinaire — à la condition d'y vaquer sérieusement et non par mode et en apparence, comme les disciples de Molinos — de ce jour, la valeur religieuse de notre pays croîtrait prodigieusement et devant Dieu et devant les hommes. On nous accordera en revanche que si la foule des gens baptisés était bien résolue à faire au péché mortel une guerre implacable, la France catholique changerait tellement d'aspect qu'elle en serait méconnaissable.

Il faut prier pour bien vivre, prier excellemment pour vivre excellemment. Meilleure sera la prière, plus sûres seront la fuite du péché, la maîtrise des passivns, la pratique des vertus les plus sublimes. Et pourtant quand il voulut formuler, en un mot, la loi de la marche à sa suite jusqu'aux plus hauts sommets des cieux, le Christ n'indiqua pas un mode spécial de prière ; il dit simplement : Si quis vult post me venire, abneget semetipsiim.

11 n'est aucune contemplation, même extatique, qui puisse tenir lieu de cette abnégation commandée par l'Évangile. Des directeurs à la voix rude peuvent y pousser, disant : Contendite intrare per angustam portam. D'autres directeurs préféreront murmurer avec un sourire d'intrépide allégresse : Ubi amatur non laboratur. Tous, sous peine de faillir au devoir, sont obligés de convier leurs disciples à l'abnégation. L'abnégation est le secret de toute vie véritablement chrétienne ; elle est la condition indispensable de toute vie d'oraison, quelque nom subhme qu'elle porte ; à tous ceux qui voudront se renoncer eux-mêmes, pour l'amour de Jésus Christ, l'abnégation assure «l'extase d'opération» dont parle saint François de Sales^, c'est-à-dire la vie « hors de soi et au-dessus de soi )), qui est la vie en Dieu.

^ Traité de V Amour de Dieu, I. VII, ch. 7.

A) Projet d'instruction aux confesseurs (octobre 1682).

D'après une copie conservée dans les papiers du cardinal Casanata.

I. Nemini igitur orationi meditativœ sive contemplativae addicto liceat vocalem orationem a Christo Domino institutam, ab apostolis servatam et ab Ecclesia catholica pereimi successione in omnibus divinis ministeriis semper adhibitam, vel despicere, vel tanquam inutilem, et in comparatione meditativœ aut contemplativœ inanem deprimere ; sed docente propheta in hymnis et canticis Dominum esse laudandum, eam omnes cum mentali pariter et contemplative laudent atque commendent.

II. Cum vero in domo Patris caelestis mansiones multœ sint, meditationi vacantes eorumque directores, nullo modo contemplationi studentes despiciant, aut otiosos vocent, aut quod pejus est aliqua hœresis labe notent ; sed donis çuique eorum a Deo per meditationem collatis sancte et pie utantur et fruantur ; prsecipue cùm contemplationis gratiam sœpe summi, ssepe mmimi, sœpius remoti, aliquando etiam conjugati percipiant.

III. Contemplativi pariter méditatives non contemnant, cum regulariter per meditationis gradus ad contemplationis apicem perveniatur : sed omnes glorificent cum charitate Deum, Dominum nostrum Jesum Christum, scientes quod non habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis.

IV. Licet autem nemo a contemplationis gratia, auxiliante Deo, repellatur, animadvertendum tamen magnopere est per directores animarum, ne omnis œtas, gradus, sexus aut conditio, ad hujus doctrinae et exercitii praxim indistincte admittatur, sed prius mensuram spiritus, quid ferre quidve agere valeat, assidua observatione pensent, ut alios ad meditationem, alios ad contemplationem, juxta uniuscujusque spiritum, perducant.

V. Ut autem doctrina de oratione contemplative, qua fidelium animas ad summam cum Deo unionem elevantur, purgatis erroribus, Integra et illibata permaneat, caveant in primis contemplativi

asserere aut tenere solius Dei prœsentiam in omni loco esse objectum contemplationis seu orationis quam quietis vocant ; cùm omnia meditationis objecta possint, licet diverse modo, esse objecta contemplationis ; neque pariter audeant asserere eos nunquam qui meditatione se exercent, ad aliquem perfectionis gradum ascendere posse, nisi ad contemplationis orationem transierint.

VI. Et quia per Incarnationem et passionem Domini nostri Jesu Christi salvati et liberati sumus, caveant contemplativi, ne, voluntarie atque ex industria, ejusdem Domini nostri vitœ, gestorum, passionis et redemptionis mysteriorum obliviscantur, aut eorumdem considerationem inutilem et contemplationis statui contrariam esse asseverent ; imo eorum considerationi, ad exemplum omnium sanctorum, pro loci et temporis opportunitate, sedulo incumbant.

VII. Neque Christi Domini, Beatissimaeque ejus matris Mariae Virginis, cœterorumque Sanctorum qui cum Deo régnant in cœlis et pro nobis in hac lacrymarum valle constitutis orant, imagines et simulac a tam externa quam interna, velut contemplation! inutilia a mente et oculis removeant ; licet aliquando, in actu contemplationis tantum, et quando mens nostra cœlestibus donis perfusa ad divinarum rerum contemplationem attrahitur, ne anima distrahatur, liceat a figuris pro tune recedere.

VIII. Et quia perfectse contemplationis exercitium in eo praecipue versatur ut anima in contemplationis actu, nihil aliud agat, imo cum pro tune omnium creaturarum oblivione, ad Deum aut divina in sublimium virtutum fidei,spei et charitatis, quibus Deus prgecipue colitur, consideratione olevetur, nullo modo meditativi audeant aut prœsumant contemplativos tanquam otiosos et desides in vulgus sugillare.

IX. Meminerint prseterea tam contemplativi quam meditativi, minime se exemptos esse ab observatione praeceptorum Dei et Ecclesiœ ; imo omnes, velut servi erga dominos, et uxores erga viros suos, stricte teneri ad observantiam mandatorum quœ secundum cujusque statum servari debent ; cùm virtus orationis ad humilitatem et obedientiam, non vero ad superbiam et elationem, perducat.

X. Idem pariter docendum et tenendum est de clericis tam sœcularibus quam regularibus ; pariterque de monialibus ; ne pretextu meditationis sive contemplationis, prsesumant se ab ecclesiasticis obligationibus, regularibus votis, institutis aut regulis, eximi aut liberari, cum ab eorum observantia, quam vis ad aliquem perfectum orandi gradum pervenerint, nullo modo probentur exempti.

XL Ab externis autem religionis et pietatis ofïîciis, quae a fîdelibus in Ecclesia catholica exercere soient, quemadmodum sunt Sacramentorum et Sacramentalium usus, ecclesiarum visitatio et jejuniorum observantia, concionum auditio et reliqua spiritualis sive corporalis misericordiœ opéra, sciant cuncti, contemplativi aeque ac meditativi, minime esse exempftos, imo magno fore fidelibus scandalo, si preedictorum mandatorum aliqua ab eis, prœtextu contemplationis seu meditationis, negligantur.

XII. Impium prorsus et christiana puritate indignum est asserere non esse resistendum tentationibus, neque imputari contemplativis ipsa peccata, quœ ab eis, dum contemplant, committentur, sub falsa opinione quod tune non ipsi contemplativi sed diabolus per eorum membra talia operetur. Impium pariter est asserere hujusmodi peccata non esse per contemplativos, sacramento pœnitentiae aperienda et clavibus subjicienda. Impium deni([ue est quod simpliciter necessaria sit ad salutem oratio mentalis sive contemplativa sive meditativa.

B) Circulaire du Saint Office aux Évêques d'Italie (15 février 1687).

D'après une copie conservée dans les papiers du cardinal Casanata.

Essendo venuto a notizia di questa S. Congregazione che in diversi luoghi d'Italia si vadano poco a poco erigendo, e forse anche si siano erette, certe scuole o compagnie, fratellanze o adunanze, o con altri nomi, nelle chiese o negli oratorii o in case private, a titolo di conferenze spirituali,o siano di sole donne o di soli huomini o miste, nelle quali alcuni direttori spirituali, inesperti délia vera via dello spirito calcata da' santi, e forse anche maliziosi, sotto titolo d'istradare le anime per l'orazione che chiamano di quiète o di pura fede o interna o con altri nomi, benche dal principio apparisca che persuadino massimo d'isquisita perfezione, ad ogni modo, da certi principii maie intesi e peggio pratticati, vanno insensibilmente isiillando nella mente de' simphci diversi gravissimi e perniciosissimi errori, che poi abortiscono anche in aperte eresie et abominevoU laidozze, con discapito irreparabile di quelle anime che per solo zelo di bon servire a Dio si mettono in mano di simiH direttori, come pur troppo è noto essor seguito in qualche luogho ;

M0LIX03 ji, 18

Hanno peroiô questi miei Em"^' colleghi SS""' Cardinali, generali inquisitori, stimato opportune d'incaricare a V. S., en la présente che si fa circolare a tutti gli Ordinarii d'Italia, acciô stia vigilante sopra qualsivoglia nuove adunanze simili, diverse dalle già pratticate e approvate ne' luoghi cattolici; e trovandone di tali onninamente le abolisca, ne permetta in avenire che in modo alcuno ne vengano istituite ; et insista che i direttori spirituali caminino la strada battuta délia perfezione cristiana, senza afîettare singolarità di vie di spirito ; e sopra tutto procuri che nessuna persona sospetta di novità simili s'ingerisca a dirigere ne in voce ne in scritto le monache, acciô non entri ne' monasteri quella peste, che pur troppo potrebbe contaminare la spirituale intenzione di queste spose del Signore.

Il che tutto si rimette alla prudcnza di V. S. Con che perô non s'intenda, con quelle provisionali e lo che Ella sarà per fare, preclusa la via di procedere per giustizia, quando si scoprissero in qualche persona reati di errori non iscusabih.

In tanto si va qui dirigendo la materia per poter a suo tempo avertire el cristianesimo degU errori da evitarsi. E Dio La prosperi. D. V. S.

Roma, 15 febr. 1687.

Come fratello.

Ald. Gard. CYBO.

G) Sentence de la condamnation de Molinos (3 septembre 1687).

Absolument dans toutes les copies que je connais, le texte de la sentence portée contre Mohnos est itahen ; pour la commodité d'un plus grand nombre de lecteurs, je transcris ici un texte latin, d'après les Analecta juris pontificii (1863) VI, 1634-1649, qui l'ont emprunté à Terzago, sans aucun doute.

Cum tu Michael, filius, ut asseruisti quondam, Pétri Mohnosii, oriundus ex Munietta, Diœcesis Gœsaraugustanse Regni Aragoniae Presbyter saecularis, ad prgesens annorum sexaginta, légitime fueris accusatus atque notorie denunciatus apud hanc Sacram Supremam et Universam Inquisitionem tanquarareum plurium gravissimorum errorum in via spiritus plurimis personis instillatorum, propterea nobis mandantibus 18 juhi ann. 1685 fuisti comprehensus, carce-

ribus hujus S. Officii conclusus, ubi continuato adversum te juridico processu, in primis fuisti gravatus ab eodem novem testibus, quorum septem de facto proprio et duo de alieno juridice deposuerant, quodtuillosabomniculpaexcusaveris proptervariosactusex se peccaminosos, contra legem Dei, imo et obscœnos ab eis commissos, in vigilia, sana mente, cum advertentia rationis et cum delectatione sensuali respective, quos inter plures recensentur obscœnitates quas publiée referre prohibet modestia ; sitque satis dixisse eos inter actus ese plures sacrilegos, vel ratione personee eos committentis vel ob intentionem in eis per petrandis habitam, vel ob loci sacri in quo patrabantur circonstantiam, vel demum ob sacrorum instrumentorum quibus exequebantur contemptum et profanationem. Alii narrantur commissi non solum duas inter personas vicissim sed quod liorrent aures, cum jumentis irrationalibus, Alii vero alterius sunt generis, ut injuriée, contumelise, detractiones proximi,eiusdem percussio, con vicia in Deum, B. M. Virginem et Sacramenta, fractio Sanctarum Imaginum, thecarum Sacrarum Reliquiarum et Crucifîxi; quorum actuum enormium dictis personis non solum ut debueras non incussisti scrupulum sed penitus abstulisti, nunc confessionis onere non imposito, nunc vero expresse interdicto ; adstruebasen m eosactus prodiisse ex violentia dœmonis, sine consensu et culpa voluntatis, etiamsi id non adverterent, quare non oportere eos confîteri ad dœmoni illudendum, imo sanctissime fieri non confitendo, ante communionem ; subjungens Deum permittere imo positive velle ejusmodi violentias ad cruciandas, purgandas, magisque annihilandas et perfîciendas eorum animas; et quamvis in ejusmodi actibus perpetrandis experirentur delectationem carnalem indeque scrupulum conscientise, nihilominus et delectationem ejusmodi et scrupulum eis immitti ad giaviorem cruciatum et majus martyrium : quod et plures tuae epistolœ originales ad varias personas datée et processui insertse, ejusdem in omnibus tenoris, aperte testificantur.

Constitutus proinde personaliter coram hoc Sacro Tribunali, plane confessus es quod varios actus peccaminosos diversis respective personis, ut supra contigerant, approbaveris tamquam violentias a dœmone immissas, expressis in génère actuum obscœnorum septemdecim personis et sexdecim quoad alia gênera actuum, excusatione objecta ab eisdem he plures recensere haud potuisse vel causa oblivionis vel ob notitiam sacramentaliter habitam ; et quanquam negaveris quosdam actus parliculares a dictis testibus juridice depositos, ut eos duarum personarum, confessus tamen

es, approbatos a te fuisse cœteros actus atquo asseruisti quod dentur ejusmodi violentiœ, quodque possibiles sint, esto diiïîcilius, inter marem et feminam eodem tempore, adeo ut ex utraque parte copula sequatur. Asseruisti quoque te lumine superiori certoque praeditum esse ad discernendas in praxi ejusmodi violentias, teque exemplom coUigere ex Sacra .Scriptura. Hinc non solum ut proprias agnovisti dictas literas, atque sensum et doctrinam in eis contentara tuam esse testatus es, sed etiam rogasti ut scriptura quœdam, olim a te exarata ad hune fînem, quœreretur et actibus insereretur, quod et factam eamdem confessus fuisti ut tuam in his judiciis supremœ Inquisitionis ; quœ quidem literœ et scriptura^ 13 assertiones qualifîcatas et censura notatas ut dicetur inferius complectuntur et sunt sequentes^

Dixisti nihilominus quod memoratam instructionem non adhibendi propriam industriam, propriumque conatum, occasione hujusmodi violentiarum, non tradideris omnibus indiscriminatim animabus, sed iis dumtaxat quee manebant in statu passivo etsi nondum perfectissimo, quœque Deo jam obsignata propria voluntate cognoscuntur electse et vocatse ad sanctam indiiïerentiam et resignationem. Circa confessionem dixisti te non prsebuisse omnibus omnino animabus uniforme consilium, sed nonnullis te consuluisse ut confiterentur, sive ad devincendam verecundiam ejusmodi actus manifestandi ; dixisti insuper te non meminisse régulée cujuspiam generalis traditœ alicui animée non confitendi absolute, imo te certum esse nunquam animo tuo insedisse intentionem ejusmodi perpetuo prohibendi sacramentalem confessionem.

Secundo apud hoc Sacrum Supremum Tribunal Inquisitionis notorie fuisti gravatus, quod docueris novam quamdam inauditam speciem orationis, quam vocas contemplationem acquisitam, otium sanctum, quietem, viam internam, statum passivum, resignationem totalem divinse voluntati, perfectam indifTerentiam, et aliis ejusmodi nominibus msignitam, significantibus animam defîxamin orationenonperaliquas dumtaxat horas, sed per totum vitœ spatium, velutimortuam, exanimem et omnigene resignatam, nuUam omnino elicientem actum, nihil cogitantem aut scientem, nihilque conantem intelligere aut velle ex propria electione, seu activitate, etiam occasione ariditatis ac gravium tentationum ; animabus impie persuadendo ut crodant se in continuo persistere actu directo in Deum, quamvis alio distrahantur, eumque minime advertant seu cogitent : suggerendo praeterea eisdem animabus ut

' Suivent les propositions condamnées 41-53.

ad rem nullam reflectant, non exerceant se in actibus virtutum, mortificationis corporalis, devotionis sensibilis, ut rem nullam a Deo pétant, credantque tandem se pervenisse ad statum quemdam immunem ab omni peccato, etiam veniali ; aliosque consimiles pessimos abusus ad prsesentissimam perniciem animarum a te excogitatos suadendo et instillando. Circa quod quatuordecim circiter testes in persona propria directi in via spiritus respective deponunt fuisse edoctos a te sequentia dogmata tamquam sana, et optima : nimirum oportere, quod in oratione aliud non facerent, quam se in Dei prœsentiam constituere et pcstea manerent ibi expectantes quod Deus faciat quod vult, nulla eorum adhibita industria. Quidam dicunt se in ejusmodi statu nihil expertos fuisse, prœter internam quietem, seu otium internum ; alii vero dicunt se internum quemdam afîectum persensisse, ignorasse tamen quorsum tenderet ejusmodi affectus, cum mentem haberent otiosam omnis expertem speciei imaginis et figurœ, quod distractiones in oratione occurrentes cujusvis demum sint generis,non expellant nec curent se in Deum colligere, quia ejusmodi cogitationes non occupant potentias ; et renovare cogitationes erga Deum esse perturbare animée pacem et quietem ; quod que oret vere ac contempletur ille qui indifferenter omnia acceptât, etiam distractiones. Quod hoc tempore orationis njn conarentur elicere actus amoris, imo si adverterent eos, réprimèrent aut saltem indifférentes forent ad eorum continuationem et defectum, quia fovere ejusmodi actus oriri potest ab amore propriœ voluntatis. Oportere, quod perpetuo sistant in bac oratione, quam vocas quietis, seu resignationis, nec rénovent amplius actus resignationis divinœ voluntati, quia renovando inciperent denuo propria uti voluntate jam Deo resignata et donata. Quod penitus annihilarent potentias suas, omnem activitatem naturalem sensus, imaginativœ, intellectus, ac voluntatis, atque sinerent Deum in illis agere suum beneplacitum sine illis, mereque passive cooperarentur divinae opéra tioni,nolendo agere, sed volendo quod Deus in ipsis operetur. Est qui dicit te sibi asseruisse Deum totum agere, seque nihil : et quod Deus circumscripsit actus mémorise, intellectus et voluntatis, ut noqueat amplius eas facultates appHcare anima ad opus aliquod etiam internum. Quidam dicunt te approbasse quod non attenderent ad cognoscendum ipsum Deum, neque ad eumdem considerandum aut contemplandum, neque ad eliciendos actus amoris erga illum vel ad concipiendum desiderium actum ejusmodi perficiendi. AUi deponunt se in hac oratione nullius rei amplius

reminisci nec sui, nec Dei, nec cujuscumque rei, nec reflectere amplius posse ad rem aliquam, nec etiam ad proprias actiones humanas, quodque illis haec omnia approbaveris, imo cuidam dixeris quod homo perfecte mortuus morte mystica eo pertingat necessum sit, ut nudus per urbem incedat, nec advertat. Deponunt insuper quod docueris maie animam agere, quœ procedit per hanc viam internam, si in diebus solemnibus et festivis, in locis sacris, vel etiam occasione S. Communionis, velit conatu aliquo particulari excitare in se devotum aliquem sensum, quia anima devotionem sensibilem quserere non débet ; quare occasione Communionis, nullum eliciebant peculiarem actum religionis, cultus, reverentiae et amoris ; imo si animadverterent insurgere motus humiliationis, petitionis, desiderii, aut gratiarum actionis,eos reprimebant tamquam motus noxios, ut in sua quiète sine turbatione permanerent : quodque idem faciendum esset post sacram Communionem.

Testantur quoque te docuisse quod animœ ejusmodi de nulla re quantum vis spirituali debeant habere desiderium ; imo nec de vita seterna ; cum id bonum non sit pro animabus perfectis ; quod non confugiant amplius ad Sanctos pro gratia aliqua a Deo impetranda. Hinc asserunt te eis dixisse quod quantumvis invocent Sanctum aliquem, ob habitum prius contractum,id faciunt et more psittaci clamantis, non animo quidquam obtinendi, aut flagitandi ab eo. Quod a Deo nullam rem pétant, sive temporalem, sive spiritualem, neque quod tollat ab eis imperfectionem aliquam contractam, neque quod eis ignoscat prœterita peccata, sed agere sinant divinam justitiam : quia rogare Deum pro re aliqua est deserere pristinam resignationem et velle quod divina voluntas nostrae conformetur ; quod opponitur Deo, ac puro spiritui. Referunt prœterea quod docueris, resignata semel Deo voluntate et libero arbitrio, necessum non esse quod anima renovet hanc oblationem quodque roget, ut voluntas Dei fiât in ipsa, quia hoc esset propriœ denuo voluntatis incumbere exercitio : unde morem gerentes instructioni tune dicunt se amplius non rogare Deum pro œterna salute vel pro se vel pro aliis, neque pro gratia eum amplius non offendendi, neque pro suo spirituali profectu, neque pro conversione illorum qui manent in lethali peccato, neque pro prseservatione alicujus a gravi Dei offensa, neque tandem pro defunctis ; et rogare Deum, ut a propriis nos liberet defectibus, est exire a suo nihilo, atque defectuosum.

Deponunt exinde quod docueris, non esse resistendum irruen-

tibus tentationibus ; nec Deum exorandum ut vires largiatur ad eas devincendas, sed persistendum esse in solita resignatione et indifîerentia, non desiderando eas, nec propellendo, quia sicuti desiderium et consensus esset malus usus liberi arbitrii, ita et repulsio earumdem foret proprietas, seu proprius usus voluntatis; adduntque ex tua instructione omnem activitatem liberi arbitrii defectum esse, saltem venialem, luendum et expiandum in Purgatorio.

Item testifîcantur hanc audivisse a te doctrinam, quod oporteat omnem Dei considerationem amittere, suique nihil meditationem abjicere ut Deus solus totaliter agat in anima. Non pauci a te instructi ac directi, plurimo jam ex terapore non recitant amplius preces vocales, nec ipsam orationem dominicam, vel quia, ut diount, oratio vocalis impedit ac destruit actum continuum erga Deum, vel quia redditur illis impossibilis, vel demum quia tu hanc illis prohibuisti adstruendo ejusmodi impotentiam a Deo prodire.

Rursus testantur te dixisse quod, resignato semel Deo libero arbitrio, anima non debeat illud repetere, quodque tune omnia quse eveniunt animae Deus positive velit, quare licet pars inferior in aliquem labatur defectum, pars tamen superior non consentit : et si consentire videatur, verum non est, quia Deus operatur, non anima ; imo hic timor prœstiti consensus est majus tormentum quod animam cruciat. Hinc plures fatentur se, jam multo ex tempore, nullis omnino peccatis obnoxios sive mortalibus, sive venialibus, quia adstruunt Deum agere in illis : unde in confessione non habent de quo se accusent, nisi fortasse occurrat peccatum aliquod vitœ anteactœ, tuque in hac falsa opinione eos confîrmasti. Imo non deest qui addat se etiam modo peccata committere, attamen hsec deleri et extingui per continuam cum Deo unionem ; quare accedens ad confessionem eorum penitus obliviscitur, nec ullius recordatur vel minimse imper fectionis. Suntque qui dicunt se ad tantam pertigisse spiritus libertatem ut libère jocari queant cum personis alterius sexus sino ullo timoré periculi consensus, quia Deus illos praeservat a peccato ; hancque opinionem te approbasse.

Prœterea deponunt se non amplius vacare virtutum exercitio, ut prius consueverant ; quia dixisti omnia suppleri per orationem illam quietis a te excogitatam; quodque non amplius exerceant voluntarias mortifîcationes corporeas, quia asseruisti bas non prodesse iis qui per viam internam ambulant,

Multi testifîcantur te docuisse quod melius sit atque perfectius

operari ex puro amore, quam ex votorum vinculo, quia vota de aliquo faciendo sunt perfectionis impeditiva, auferuntque Deo libertatem ut intègre suum in eis exequatur beneplacitum ; quse doctrina sparsa in monasteriis effecit ut quasdam porsonas religiosas psenituerit sacrœ suœ professionis.

Tandem est qui deponit,extua instructione, viam internam a te edoctam novam esse prorsus ac inauditam penitusque destruere viam ordinariam perfectorum : in hac plerumque vacare homines lectioni spiritualium librorum, visitationi Ecclesiarum et Sanctissimi Sacramenti, lucrandis Indulgentiis,rogare Deum pro vivis ac defunctis, indulgere operibus caritatis, conari devincere tsedium et impatientiam, fugere tentationes gulœ, propellere impuras cogitationes, uti propria industria et activitate ad se purgandos, supplicare Deum pro gratia aliqua speciali vel temporali vel spirituali, studere excitando fervori, ac dilectioni divin», aliisque id generis ; in illa vero nihil ejusmodi fieri sed longe ab ea exulare hœc omnia vera religionis ac pietatis exercitia, solumque regnare prsetensam a te omnigenam resignationem divinœ voluntati, nihil omnino agere animam sed veluti exanimem persistere.

Omnes prsedicti testes, ut fusius constat in processu, conveniunt in punctis enumeratis plus minusve respective, ac singuli asseverant memoratas doctrinas omnes a te promanasse, quorum duo potissimum addunt animas illas, quœ tuis utebantur consiliis bisque doctrinis imbutœ super statu annihilationis et mortis mysticœ a te fuerant, plerumque scrupulum omnem conscientise propulsare, et licet prœsentata occasione obmurmurarent, irascerentur, vel conviciarentur, nullum in bis peccatum esse sibi persuadere : quia, ut aiebant, totum oriebatur a dœmone, firma et immota rémanente parte superiori, Addebant se non indigere jejunio,mortificatione corporali aliisque piis operibus ; spernebant alios quoscumque directores velut incapaces ad dirigendas animas in via spiritus ; actorum deridebant lectionem sanctorum, quia, ut aiebant, assecuti non fuerant perfectionem et . sanctitatem modernam, sed viam sensibilem, purgativam, externam ; saîpius communicabant, nulla pra^missa . sacra exomologesi ac ita se disponebant ad Communionem, ut viderentur recepturi offam panis dumtaxat, non vero Corpus Domini.

Ob tôt doctrinas impotentiœ quam haberi docueras in via interna, quœdam anima^ videbantur vel ad desideria, vel ad preces impotes : non deerant quœ morbos supernaturales pati afîectabant ; qusedam dicebant se opiparo indigere cibo, ut desolationes inter-

nas et afflictiones sequilibrarent ; omittebant quspcumque pietatis officia tanquam non congrua proprio statui, seposito eorumdem cultu ac veneratione, ac ceteros hujuscemodi exercitiis addictos velut pueros incapaces et homines exteriores parvi pendebant, aliisquesimilibusdrrisionibusaspernabantur;infantium ad instar conversabantur libère inter se utriusque sexus persona?, quod proinde causa exstitit inconvenientium quse hic merito silentio teguntur.

Omnes memoratœ doctrinae a testibus depositœ apud hoc Sacrum Tribunal Supremœ Inquisitionis, velut a te receptœ in via contemplationis acquisitce, legebantur in pluribus tuis literis originalibus in processura relatis et datis a te ad varias personas Romœ vel alibigentium degentes,ex quibus a te juridice recognitis variœ propositiones extractae fuerunt, postmodum typis editœ.

Constitutus proinde coram hoc sacro tribunah, atque examini subjectus, plane confessus es te plurimas animas, quas inter prsedicti testes aliique complures speciatim nominati, direxisse per viam spiritus, variis a te nominibus erutis ex dictis tuis epistohs insignitam, videlicet contemplationis acquisitœ, purai; fidei, quietis, seu pacis, unionis internée cum Deo, puri spiritus, transformationis, nihili seu annihilationis, derehctionis totalis sui in Deum, mortis mysticfe, status passivi, totalis resignationis divinee voluntati, indifîerentiœ, incomprehensibilitatis, et status divini.

Prfeterea confessus es viam internam a te edoctam opponi vise ordinariœ, idque constare ex pluribus tuis epistolis ; ea omnia quae viœ ordinariœ répugnant, non repugnare alteri dictfe quietis, seu nihili, ubi omnia ex adverso accidunt ; consilia viae ordinariœ, utpote omnia materialia, ac sensibilia, pugnare cum via interna, imo penitus eam destruere ac devastare ; adjecta ratione quia consiha omnia viœ internœ eo tendunt ut animam occupent in propriis actibus eliciendis, hujus vel alterius virtutis exercendis ; consilia vero viœ extraordinariœ et internœ a te prœtensœ, et edoctœ eo prospiciunt ut sinant animœ Deum agere utpote hoc modo interne vocatœ a Deo.

Demum confessus es propositiones erutas ex tuis literis ac scriptis omnino genuinas esse,eumdemque, ut jacent, pra? se ferre sensum, ac doctrinam, quam animabus a te directis suggesseras ac instillaveras. Mandavimus proinde ut dictœ propositiones extractœ ad certa puncta principalia doctrinœ redigerentur, ad quorum examen deputati fuerunt a Domino Nostro Papa qualificatores idonei : sunt vero ejusmodi puncta quae sequuntur^

1 Suivent les propositions 1-40, 55-64.

Quas quidem propositiones a te edoctas esto fueris conatus omni studio limitare et exponere, non profuit tamen ut sanum redderent sensum, quin potius aliquas principaliores hsereseos censura notatas nunquam purgare voluisti ; siquidem requisitus ut magis spécifiée explicares nonnulla puncta testibus deposita, ut v. g. quod anima interna nullam rem a Deo petat, nec pro aliqua illi gratias agat, coactus es fateri hanc tuam fuisse doctrinam quod anima, quo firmius persistât in resolutione Deum non ofîendendi, magis conveniat manere in pruetensa resignatione et indiiïerentia, quam a Deo petere gratiam non peccandi. — Confessus es, sanum esse dogma, quod anima postulare non debeat perseverantiam in ejus sancto amore, asserendo, melius esse perseverare in amore Dei, et indilTerentem se exhibere, quam exire ab hac sancta indifferentia petendo perseverantiam ; quia persistens in ejusmodi indifferentia divinum, ut aiebas, expectat beneplacitum, ut sibi amorem infundat, quando ei magis placuerit. — Item confessus es tuam esse instructionem quod anima ejusmodi, quamvis enixe cupiat non committere aliquem defectum, nihilominus si Deum rogare conetur, ut se liberet a defectibus, exeat a suo nihilo a te prœtenso, et eliciat actum propria? voluntatis, quod foret, ut asserebas, inordinatio maxima hujus status : hinc desiderium ejusmodi, utpote adhuc sensibile purgandum esse, ne videatur anima fovere sensibilitatem. — Prseterea confessus es tuam pariter doctrinam esse quod petere a Deo vires ad superandas tentationes sit usus propriœ voluntatis, et activitatis, quod exequi non débet anima ad statum passivum vocata, quam non oportet quidquam petere, nisi perseverantiam in sua indifferentia, non oxeundo ab illa ad precandum ; quoniam si exierit ad rogandum et petendum, signum est ovidens, eam non manere totaliter cum Deo, nec illi plene resignatam.

Rursus confessus es tuum esse sensum, ac dogma, quod anima ejusmodi exoptans manere in sancta indifferentia, non amplius debeat, nec etiam mentaliter, egredi ad omnes illas peculiares petitiones, quas oratio Dominica complectitur, quia oratio hœc cum omnibus illis distinctis petitionibus non est modus omnium perfectissimus orandi ac petendi, sed hic est, ut aiebas, relinquere Deo omnem curam et cogitationem, ut suam voluntatem suo modo in nobis exequatur; nec amplius oret, aut petat quidquam nisi solum : Fiat voluntas tua : quia hoc modo assequitur fmem Dominiez orationis, non orando seu petendo. — Rursus confessus es, te docuisse, quod ejusmodi anima», non oporteat amplius offerre Deo suffragia pro defunctis, quia jamdudum se expoliarunt propria

voluntate, ac reposuerunt se in manu Dei, ut de illis disponat, quid et quando libuerit, ideoque dixisti, desiderium illud, quandoque excitatum in anima, orandi per conversione peccatorum, vel pro aliquo defuncto peculiari, titulo affînitatis aut amicitiœ, esse inclinationem naturœ, adeoque abjiciendam, vel rcprimendam ab ejusmodi animabus defîxis in preetensa resignatione. — Insuper confessus es quod licet alise animse curent sibi fieri suffragia post mortem, ut quantocius liberentur a pœnis purgatorii; imo sint quœ ad petenda suffragia a Purgatorio redeant, ut citius ad videndum Deum inde emantur, nihilominus animae perfectiores, elevataî jam ad statum sanctae resignationis et indifferentiae, non petunt nec petere debent, nisi purum Dei beneplacitum, sive gaudendo, sive patiendo ; et alibi dixisti effatum D. Pauli, cupio dissolvi et esse cum Christo, non fuisse locutionem animae perfectse ac purgatse, sed purgandse, atque perficiendœ ad obtinendam totalem indiiîerentiam a te prœtensam, in qua solum vera perfectio consistit. — Asseruisti prœterea quod Deus aliquando, ad probandam animam, illi minetur se eam derelicturum, suaque custodia et dilectione expoliaturum ; ei se fmgat iratum, seternœque damnationis pœnam inflicturum ; et dixisti quod fortuito deprehensam ejusmodi animam hortari consueveris ad resignandam se Deo in omnibus, sine uUa prece fundenda, qua eum sibi placaret. — Agnovisti quoque ut tuam instructionem, esto non certam, sed per illationem a te deductam, quod anima^ vocatse ad mortem mysticam et amorem Dei, si in hac vita non purgaverint propriam activitatem, et usum liberi arbitrii, omnesque reflexiones ad propriam utilitatem, illos expurgare debeant post mortem in purgatorio.

Rursus ut tuam approbasti doctrinam traditam circa reflexiones ad actiones humanas, quod animam perfecte mortuam morte mystica eo devenire oporteat, ut vestibus se exuere non erubescat in plateis publicis, imo et in ipso foro agonali Romœ, si ita jubeatur ; dixisti, quod prseciso ejusmodi praecepto, non ideo hoc facere recuset, quia agnoscit esse illicitum, sed quia Deus eam dirigens id non permittat. Prœterea circa immunitatem animarum ab omnibus peccatis, etiam venialibus, agnovisti et confessus es tanquam scriptum a te, in quadam epistola, quod innumeree extent animae tibi notae, ac cognitœ, immunes a scrupulis agitantibus conscientiam, quae proinde nunquam confiterentur, utpote nullius rei sibi consciae, quodque de hoc certam habeas experientiam ; verum etiam de temetipso testatus es, tibi spatio

viginti duorum annorum nunquam obvenisse materiam actualera sufficientem pro sacramento pœnitentiœ ; attamen concedebas in ejusmodi animabus quaedam peccata orta ex inadvertentia ; verum id quoque limitabas, adstruendo illa esse omnino involuntaria ; et propterea non cognosci ab anima ullo modo, sive quando ea committit, sive quando forent confitenda ; quia cum sint peccata dumtaxat materialia, non permittit Dei gratia ut animée innotescant.

Item fuisti gravatus circa prœdicta a duobus testibus privatis, quod eos docueris oportere perfectam indifîerentiam eo pertingere ut omnem expellat timorem Deum ofîendendi de cœtero ; quorum unus testatur quod, tecum collato suo interno, se nimirum rogare Deum, ut potius sibi mortem infligat, et ipsa tormenta diaboli, quam se permittat in divinam cadere offensam, tu ejusmodi affectionem reprobaveris velut inanem, ac nocivam. Alter vero adstruit quod, manifestato tibi suo timoré peccandi, audacter dixeris oportere hujusmodi formidinem mori in anima ; quodque illi plurimum commendaveris prœtensam indifîerentiam, magisque perfectum esse docueris si persistât in ejusmodi indilîerentia, subdens (quis crederet ?) Deum velle peccatum : et tamen res ita se habet et alibi testatur te dixisse oportere ut anima perfecte sit mortua morte mystica, intégra se resignet in omnibus divinae ordinationi,et si voluerit Deus a nobis, sive ab aliis, graves offensas pati, opus sit ejusmodi divina^ dispositioni in omnibus acquiescere et conformari : de quo, in examine constitutus,negativusextitisti, declarando et dicendo te nunquam prohibuisse seu reprobasse in ejusmodi animabus mysticis timorem internum, atque insensibilem offendendi Deum, sed sensibilem dumtaxat, et externum ; dixisti aliud esse, firmiter persistere in resolutione potius mortem subeundi,et aliud rogare Deum, ut sibi mortem potius immittat, ac dœmones ipsos, quam se offendi sinat : primum negasti te prohibuisse unquam alicui animée sed palam reprobasse ; secundum vero asseruisti te forsan vetuisse alicui animœ vocat* ad statum passivum seu indifferentiam prsedictam. Ad relationem secundi testis dixisti ejusmodi timorés a te reprobatos aut fuisse cognitos inanes omnino et vacuos, a deemone causâtes ad perturbandam animse unionem cum Deo, utpote excitantes varios discursus et reflexiones; aut, cum asseruisti perfectius esse in sancta manere indifferentia, Deumque aliquando velle peccatum, id intelligendum fore de peccatis letalibus involuntariis sine ullo consensu commissis, ut sunt violentiae a d^emone immissae, quibus

voluntas non consentit; ad quas perferendas oportet animam esse indifferentem, si Deus velit ; et si testes aliter intellexerint et deposuerint, errasse, ob tenuem eorum capacitatem.

Prseterea fuisti denuntiatus, et accusatus, ab uno ex testibus, quod in quadam occasione descripta in processu cuidam illorum dixeris animam mortuam et annihilatam non esse amplius subjectam divinis prœceptis, posse proinde indifferenter omnia facere ; quia non transgreditur prœcepta ex contemptu ; Deumque leges constituisse pro peccatoribus, non vero pro iis qui illum amabant. Quod adminiculatum fuit a duobus aliis testibus deponentibus in processu, se veniam a te obtinuisse vacandi operibus servilibus per plures horas diebus festivis, teque vidisse in Quadragesima, aliisque temporibus prohibitis,vesci carnibus, et aliquando carnes piscibus jungere, adjecta tamen medici licentia. Constitutus tamen plane negasti te aliquando docuisse, quod anima annihilata non teneatur amplius observare divina officia, et prœcepta, immo totam e converso doctrinam tradidisse, nimirum quod anima annihilata aliud nequeat agere, prœter illud quod Deus vult ut faciat, quia Deus abstulit ei voluntatem et ipse est qui facit eam agere, et cadem anima propria voluntate carens non operatur ipsa, sed Deus in ipsa est qui facit illam operari, qui movet illam ad observanda mandata, nisi fortasse cogat aliquando ad agendum oppositum dictis prseceptis. Secundo confessus es toto eo tempore, quo Rornse degis, nunquam te integram observasse Quadragesimam, et carnes comedisse diebus quoque veneris ac sabbati, quamvis asserueris, ob indispositionem corporis, jussum a medico, te id fecisse. Tertio confessus es te permisisse quidem per paucas horas opéra manualia exequi diebus festis quibusdam personis ; verum in hoc te spectasse circunstantias et Doctorum opiniones.

Pryeterea fuisti accusatus, a quodam teste, quod improbaveris statum religiosum, velut minime congruum animabus internis et prœsertim ipsimet testi : addendo tôt mortificationes et pœnitentias exteriores, orationes vocales, régulas, et constitutiones dedecere animas incedentes per ejusmodi viam extraordinariam ; quod quidem confirmatum remanet ex una ex supradictis doctrinis, scilicet, quod vota sint perfectionis impeditiva. Constitutus negasti te aliquando improbasse animabus internis statum religiosum, imo earum pluribus consuluisse, quando tibi certa constitit vocatio ; fassus es nihilominus fieri potuisse quod alicui animœ dissuaseris statum religiosum, potissimum si eam cognoveris vocatam a Dec ad purgationes extraordinarias, ut sunt vexationes, seu violentiae

286 5IICHEL MOLINOS

dœmonis, cui proinde non congruunt tôt rcgulôp, constitutiones et mortificationes externae, quia videtur Deus quod velit ejusmodi animam dirigere pro suo arbitrio ; quia caeteris in religione non foret aedificationi, sed scandalo potius ac ruin.T, turbaretque pacem communitatis. Cum vero tibi opponeretur prœdicta tua propositio, vota adstruens impeditiva perfectionis, reposuisti te non voluisse excludere ea vota, quibus anima Deo se tradit in holocaustum, sed vota dumtaxat particularia.

Rursus fuisti accusatus quod ascetas tuos provexeris ad statum quemdam non solum actu non peccandi in suis actibus, sed ad omnigenam impeccabilitatem, siquidem testis quidam loquens de semetipso deponit se nullum amplius committere posse peccatum, nec etiam veniale; quia, inquit, Deus operatur in me omnia, qui cum peccare nequeat,nec ipse peccare possum; hancque doctrinam asserit a te hausisse. In cujus rei confirmationem plures extant tu93 propositiones partira scriptœ et a te recognitae ut genuinte, partira, vero productse in judicio et confessée a te, quœ concludunt evidenter ejusmodi impeccabilitatem : quia in una dicitur, quod Deus possessionera accipiat liberi arbitrii : in aliis vero, quod répétât a nobis raemoriam, intellectum et voluntatem ; quod a reflexione oriuntur defectus, qui si non advertantur, peccata non sunt. Et e converso adstruitur in alia propositione quod anirase internœ oranibus reflexionibus sintmortuae, quod aniraa pertingat ad mortem passionum eoque in statu non possit aluid velle, prœter id quod Deus vult ; quod anira* ejusmodi sint annihilât* in esse operativo, redeantque ad suum principium, et originem, quae est essentia Dei, in qua transformât» rémanent ; demura, quod aniraa annihilata aliter operari nequeat, nisi ex irapulsu Dei, quodque non sit ipsa, quœ agit, sed Deus in ipsa. Quae quidem doctrinae palara inferunt préetensara ab his animabus impeccabilitatem, Insuper prseter id refertur in actis scripturacujusdam tui discipuli, qui ex iisdem principiis deducit irapeccabilitatem ; et admodum verisimile est quod discipulus et magister in prœmissis principiis convenientes, in ipsa quoque conclusione convenerint. Constitutus negasti quod umquara asserueris animara aliquam impeccabilem, sed dumtaxat actu non peccantem in suis actibus; atque posita distinctione inter actum primum et secundum, juxta doctrinam Theologorura, dixisti quod dictis propositionibus non intelligas, nec intellexeris umquam, animam exuere potcntiam peccandi, sed dumtaxat non pertingere ejusmodi animam ad actum secundum peccati ; quod si aliquis tuorum discipulorum ex dictis

principiis intulerit impeccabilitatem, hanc non fuisse tuam instructionem.

Item fuisti indicatus te mortem tuam mysticam extulisse usque ad visionem beatificam habendam in hac vita, ita referente quodam teste, qui post varias hac de re consultationes putans se pervenisse ad hujusmodi statum felicissimum, tibi scripsit epistolam; tuque responsum dedisti, actis insertum, adeo magnificis refertum expressionibus, ut plus aliquid dici haud posse de ipsomet statu beatifico videretur; et signanter illi annunciasti quod ante mortem esset perventurus ad fruendum incessanter de eo, quod S. Paulus, quando raptus est ad tertium cœlum, degustavit; quod juxta opinionem satis vulgarem theologorum extitit visio intuitiva Dei. Idem videtur adminiculatum ex alia tua epistola scripta ad quaradam aliam personam, in qua legitur quod cum anima per plures mortes et crufixiones mysticas pervenerit ad statum indifïerentise, tune de morte nascitur ad veram vitam, et verifîcatur illud : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt, in prsesenti vita : ac est contemplatio perfecta, unum necessarium, et hoc est vera unio effectiva, et vera transformatio in Deum, et permanentia Dei in anima sine anima, et Dei in Deo. Constitutus proinde negasti te approbasse seu annunciasse in dicta epistola respective memorata; personam visionem Dei intuitivam; et exposuisti dictam epistolam cum omnibus punctis in ea contentis, dicendo ejusmodi doctrinam verificari de transitu animœ a statu purgativo, in quo mortua supponitur omnibus passionibus, desideriis, appetitibus et electionibus; exemplum vero D. Pauli a te fuisse allatum absque ulla intentione versandi quaestionem theologicam,num S.Apostolus in raptu viderit Deum intuitive, necne ; sed gratia dumtaxat significandi quod quemadmodum D. Paulus non illico consecutus est incessanter visionem illam adeo perfectam quam delibavit in raptu, sed postea ad eam pervenit, ita quoque eventurum sit ilU personee cui scribebas. Quantum vero ad aham propositionem alteriu supradictge tuse epistolœ insertam, respondisti interpretandam esse non de visione Dei intuitiva, sed de contemplatione illa perfecta, quae haberi potest in hac vita, quyeque largo modo dici potest visio Dei. Preeterea etsi processus référât pluribus in locis quod prohibueris congressus fieri consuetos inter tuos disciputos mares ac feminas, cum oscuHs, aliisque jocis indecentibus etiam cum scandalo, imo nonnullos a tua directione rejeceris tanquam' incorrigibiles ; nihilominus très privati testes singulares te reliquerunt suspectum de hujusmodi Hcentia, et approbatione

a te habita osculandi personas alterius sexus, asserentes rem ejusmodi a te velut insensibilem fuisse œstimatam, quod tamen constitutus negasti.

Rursus fuisti indicatus quod tibi volueris arrogare sanctitatem, eamque pluribus in occasionibuss jactaveris ; quia, ut refertur in processu, satelliti, qui tibi vincula injecit cum jussu supremae inquisitionis fuisti comprehensus, tanquam periculosum dissuaseris proprium exercitium eique dixeris : Noscis quis sim ego ? Ego sum Doctor Molinosius et verba quœ loquor tibi, alta mente reconde; ex memetipso ea non loquor, sed Angélus Dei illa mihi suggerit. Addidisti quoque : Oh ! quot Romse degentes solverent quamprimum, si tuœ sortis participes effecti, cum Doctore Molinosio colloqui possent ! quot ego abire jussi, seu illis domi me esse negavi ! tibi vero hoc facere non potui ; hanc specialem Deus tibi impertitur gratiam, qui tuorum sodalium fuisti audacissimus, ut mihi manus injiceres ; bene advertas. Et haec dicens interdum manus ad cœlum attollebas, et oculos flectebas ad terram, quœrebasque ab eo : Num sortem suam cogitaret ? Item referuntur in processu plures tuœ epistolœ datœ ad quamdam personam, quae in tui laudem componebat Anagrammata elevati sensus, et intelligentise, a te subinde correcta, puroque reddita, quae non tanquam naturaUa, sed prophetica ac divina commendabas. Sunt vero quatuor prœcipue, videUcet.

MiCHAEL DE MOLINOS Anagramma

aliud

En hic homo lac Mel Dei

aliud

Mi en homo Callis Dei.

His do Mel man ceh

ahud Hic Mel Sal Homo Dei

Quidam deponit quod collatis tecum consiliis sibi traditis a quodam religioso, quem sanctum deprœdicabat, responderis quod ad cognoscendum sanctum opus sit SSmo : volens innuere quod ad consulendum adœquate statui illius testis congruus non esset ille rehgiosus, sed tu qui eras SSmus. Et alius deponit quod ilU quadam vice donaveris indusium lividum undique et flavescens, dixerisque hoc indutum te Hispaniis Romam profectum, futurum id post tuam mortem insignem reliquiam ; quare illud caute asservaret, Nihilominus h^abetur in processu quod non permiseris illi apud se retinere devotionis causa qusedam donataria quondam

a te eidem elargita. Gonstitutus confessus fuisti ejusmodi sermonem cum satellite protractum ; dixisti tamen te id non egisse propter complacentiam, aut existimationem propriam, sed dumtaxat ad majus robur verbis tuis conciliandum in anima satellitis audientis ut illam averteres a periculo, oui exposita tibi videbatur. Item confessus es te non latuisse sed commondesse, imo ope tua favisse respective dicta Anagrammata, sed absque ullo van* glorise lenocinio; Deumque id scire; idcirco tamen prophetica, ac divina nuncupavisse, quia ejusmodi nominibus insigniri soient id generis compositiones extraordinariae.

Rursus confessus es te ssepius dixisse quod ad discernendum sanctum requiratur SSmus, id intelligendo de lumine superiori, quo prœditus sit oportet ejusmodi sanctitatis discretor ; et dixisti te negare non posse quod in quibusdam occasionibus hominem te jactavoris multi consilii, lumine divino perfusum, et quidem excellentiori quod habent cœteri, nuspiam vero temetipsum sestimasse SSmum ; imo nec Sanctum; quia illud lumen superius magis te annihilabat tuasque miserias tibi manifestabat. Negasti quoque quod cuipiam concesseris proprium indusium veluti reliquiam conservandam post mortem tuam ; et si quispiam abstulerit, te id ignorasse.

Prseterea fuisti accusatus singillatim a duobus testibus quod sermonibus parvi pependeris S. Officium illudque cum derisione redargueris tanquam incapax dogmatum, quibus ascetas instruebas ; ac curaveris ea eidem Sacro Tribunali celari ; insuper expresse prohibueris (ut unus ex laudatis testibus deponit) ne Sancto Offîcio suum internum aperiret, quantum vis fuisset interrogatus, quia prseter quam quod capax non erat, interrogari non poterat de internis, et poterat testis libère inficiari ea omnia, super quibus de internis fuisset interrogatus. Alii duo testes referunt propositiones erutas ex tuis epistolis a te recognitis prœsertim datis ad quemdam locum et eo tempore quo S. Congregatio S. OlTicii diligentias quasdam adhibuerat, ut certam haberet notitiam de nonnullis Quietistarum inconvenientibus eidem S. Tribunali relatis per supplices libellos. Propositiones vero sunt sequentes...^

Gonstitutus negasti te irrisorie locutum de hoc Sacro Tribunali, aut prohibuisse cuipiam ne manifestaret ei suum internum, ant laudasse aliquem qui œquivoce illud exposuerit. Et ad duas priores dictarum quatuor propositionum respondisti te solum intendisse quod praxis Ecclesiœ non sit ut superiores Ecclosias-

' Suivent les propositions 65-68.

tici, seu prselati religiosorum, de facto se intromittant directioni internœ eorumdem, non vero quod si vellent non possent se intromittere. Ad duas vero ultimas dixisti te voluisse dumtaxat insinuare quod animée non teneantur sponte sua pergere ad revelandum internum suis superioribus, non vero quod non teneantur fateri veritatem, si juridice fuerint requisitœ, Addidisti quod, dum scriberes illas literas, ignorabas hujusmodi disquisitionem fieri eo in loco jussu S. Offîcii, sed te putasse contrarium, cum facta fuerit extrajudicialiter, et absquc jurejurando expetito a testibus. Demum fuisti graviter accusatus te in locis ac temporibus in processu descriptis, per plures annos, cum quadam muliere et pariter cum alia exercuisse actus adeo nefandos ac turpes ut modestia non sinat eos adœquate recensere : nihilominus nécessitas exposcit ne totum committatur silentio, videlicet oscula reciproca, amplexus, tactus in partibus reconditis vicissim peragere non sine aliqua immunditia. Prosecutus fuisti ex parte tua, non rare nudo corpore incedere vicissim ; mensurare ventrcm cum ventre nudo ; inspiciendum prœbere quoddam prœtensum signum tuae virginitatis, iteratis vicibus; velle mulierem illam non raro mingentem inspicere, quandoque miscendo patheticos discursus in materia inhonestatis. Prsoterea eidem mulieri suadebas actiones hwjusmodi non esse peccata ; pacasti conscientiae remorsus quibus angebatur, tanquam remorsus a daemone prodeuntes, dicendo optimum esse consilium hujusmodi devincendis assuescere ut facilius quis vincere queat, quando dœmon ea repra-sentabit in hora mortis ; hinc earumdem prohibuisti confessionem etiam instante morte faciendam, et quamvis pravam ejusmodi ac enormem consuetutinem protraxeris ad spatium viginti duorum annorum, asseruisti tamen toto eo tempore te numquam recordatum fuisse materiœ actualis sufficientis pro sacramento pœnitentise. Quare constitutus, plene omnia confessus es et requisitus de tua credulitate, respondisti te putare, ac putasse, ejusmodi actus commissos cum dicta muliere non esse peccata; tua opinione fundata in praetensa quadam insensibiîitate, seu morte sensus tui, earumque pcrsonarum, vel in prœtensa quadam immunitate a periculo consensus et fovendœ delectationis impurœ ; imo dixisti te non numquam in ejusmodi actibus perpetrandis expertum fuisse majorem cum Deo unionem. Sed cum decreto nostro ejusmodi credulitas fuisset sigillata haereseos nota, respondisti te subjicere judicio Sancta^ Ecclesi», et supremœ Inquisitionis S. Oificii, quam majori lumine perfusam, quam tf metipsum, ad disquirendam veritatem agnoscebas ;

dixisti tuam te dimittere credulitatem teque pœnitere scelerum tuorum et aliorum, quibus tu fuisti occasio ut committerentur. ïnsuper facta tibi contestatione censurœ, a nobis editœ ex suffragio et sententia RR. Patrum Qualificatorum Theologorum auditorum in pluribus Congregationibus habitis coram SSmo Dno Nostro ejusdem oraculo expresse approbante super propositionibus et doctrinis supra relatis, tam circa violentias praetensas dœmonum quam circa tuam mysticam contemplationem acquisitam, scilicet, quod essent hœreticœ, errone8e,scandalosœ, blasphemœ, suspecta;, piarum aurium ofïensivœ, relaxativae et eversivœ Christianee disciplinée ac seditiosœ respective; te promptum exhibuisti ad eas ex animo abjurandas et retractandas.

Prœterea oblata tibi repetitione testium super rébus negatis, eidem palam renunciasti, quemadmodum et renunciasti termine concesso agendi contra tuam confessionem tuamque causam defendendi respective, tradendo te in omnibus pietati hujus supremi Tribunalis; quod rem commisit advocato propio ex offîcio, volensque abundare misericordia, ac pietate, ductumque quoque motivis quibusdam privatis productis et expensis abeodem, bénigne concessit ut non procederetur amplius contra te ad examen rerum negatarum.

Nos interea, visis ac mature examinatis meritis hujus gravissimse tuœ causse, visoque ac discusso omni eo quod videri ac discuti oportebat de consilio RR. PP. Theologorum, Dominorum Canonistarum et Consultorum S. Officii, decrevimus sub die 20 Augusti proxime prœteriti procedendi contra te adinfrascriptamsententiam.

Invocato itaque SSmo nomine Domini Nostri Jesu Christi, ejusque gloriosœ Matris semper Virginis Mariœ, ad ferendam hanc nostram definitivam sententiam, sedentes pro tribunali,hac die, loco, et hora a nobis ad hune fmem electis,pronunciamus in causa vertente inter R. D. Pasqualonem procuratorem hujus S. Officii, ex una parte, et Michaëlem Molinosium prœdictum hic reum praesentem, inquisitum, processatum, et confessum ex altéra.

Dicimus, pronunciamus, sententiamus et declaramus quod tu Michaël de Molinos prsedictus, ob puncta a te confessa, edocta et dogmatizata fueris haereticus dogmaticus, et propterea incurreris in censuras et poenas statutas ac promulgatas a Sacris Canonibus et Constitutionibus contra similiter delinquentes.

Sed quoniam dixisti te pœnituisse tuorum errorum eosque emendasse, atque implorasti misericordiam, et veniam, ideo mandamus nostro Commissario, ut te absolvat ex excommuni-

catione majori quam incurristi teque admittat ac restituât gremio S. Matris Ecclesiœ et unioni ridelium,dummodo ad eam redeas corde sincero, fide non ficta; et coram nobis in Ecclesia S. Marise supra Minervam,indutus habitu Poonitentiœ ornato signo S. Crucis, quod perpetuo deinceps vestibus tuis superimpositum gestabis in testimonium reconciliationis, ac pœnitentirT, publiée abjures, detesteris, maledicas, et anathematizes praedictas hœreses, errores, et aliam quamcumque hœresim et errorem contrarium S. Catholicaî et Ap. Rom. Ecclesise ; utque présentes tui graves, ac perniciosi, atque scandalosi errores non maneant omnino impuniti, sisque aliis exemplo, te damnamus ad formalem carcerem perpetuum hujus S. Offîcii, sine spe veniœ ac indulgentiae, utineo continue plores ac pœniteas ad implorandam Dei misericordiam et remissionem tuorum scelerum et errorum.

Demum pro salutari tua pœnitentia tibi injungimus ut toto tempore vitae tuœ quotidie recites Symbolum apostolorum et tertiam partem Rosarii B. Virginis, adjecta meditatione Mysteriorum ; et quater in anno sacramentaliter confitearis peccata sacerdoti approbato, et ex ejus venia S. Communionem recipias, in solemnitate Nativitatis Domini, Paschatis, Pentecostes, et in festo Omnium Sanctorum ; reservata nobis facultate commutandi, minuendi,vel tollendi penitus in omnibus et per omnia dictas pœnitentias.

Ita pronunciamus, sententiamus, declaramus, condemnamus, multamus, reservamus, hoc et alio quovis meliori modo ac forma qua possumus rationabiliter ac debemus.

Ita pronunciamus nos S. R. E. Cardinales générales Inquisitores, etc.

D) Propositions de Moîinos condamnées

Le texte ofliciel de toutes ces propositions condamnées se trouve dans trois documents : le décret de l'Inquisition du 28 août 1687 ; la sentence de condamnation portée solennellement à la Minerve, le 3 septembre 1687; la bulle Cselestis Pas^or d'Innocent XI, en date du 2? novembre 1687.