I. — Documents miniers de Trente
lo nomine patris et filiî et spiritus sancli. Âmeo.
Principalem nostram magestatem non solum arrnîs décora* tam, sed eciam legibus, taudamentis, postis et institutionibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte et juste possinaus gubernare, et Fridericus princeps tri*dentious io omnibus suis negociis victor existât^ et non soluno la hostilibus preliis, sed et per légitimes tramites calumniancium iniquitates expellat, et fiat tam juris reiigiosissiœus^ quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigilibus et summa provideacia aûQueute Deo bene perQctet (2).
236. Caria ficti et racionum episcopi ab illls qui utuntur crzentaîia.
In nomine dni. Brève recordalionis pro futuris temporibus ad memoriam retînendum.
Henricus Ersingar et Riprandus de Telve et Trintinus Covalat et..., super hoc ab argentariis qui soient appellari silbrarii, electi Domine et vice ipsorum silbrariorum, promiserunt dno venerabili Alberto, tri dentine sedis episcopo, omni anno per duos terminos in eleccione episcopi, quod quilibet bomlnum dabit sibi : duo talenta dev Vuhre, duo talenta der Xaffar, 11
(1) Reproduits d'après le Codex Wangiams, publié, avec une introductioQ historique, par Rud. Kiok dans les Fontes rerum austriacarum, IL Abtheil, V, Bandy Wien, 1852, p. 430. Ce recueil a été commencé par Friedrich von Wangen, évêque de Trente (1207 à 1218), et continué par ses successeurs. Pour le D* 236, dous avons adopté la lecture de Schwind-Dopscb, AwgewàhUe Urk, Q. 12. Nous renvoyons pour le commentaire aux ouvrages de Jos. voo Spergeg et de Zycha cités en tôle du cbap. IV.
(2) Ce préambule est visiblement calqué sur celui des lostitutes de Justinien.
96 APPENDIOES.
talenta der Wassar qui sibiœet ipsi lavât, Wassar qui suo œagistro lavât I talentum, quilibet smellç II talenta, quilibet... talenta, quilibet Kener tam carbonariorum quam aliorum qui in monte laboraverint X solidos dare débet; quibus solutis omnibus, mons ipsis, omnibus, lam pauperi quam diviti, communis esse debeat; excepto eo, quod si eorum alîquis foveam foderit et ad lucrum devenerit, ipse se cum episcopo aut cum gastaldione ejus pacisei debeat melius quam potuerit^ et hoc modo ipsi silbrarii libère et sine omni côntroversia^ debeant morari, laborare, ire, venire in monte et in civitate et ubicumque voluerint, et debeant esse immunes ab omnibus placitis, oneribus sive muneribus, eo tamen excepto, ut si aliquis illo-
rum aliquem offenderit et aliquis conqueritur, quod ante dn episcopum aut ante suum gastaldionem, sive ante eum cui commiserint, racioni stare et riacionem facere et satisfacere et bannum secundum offensam, quam intulerint, debeant persol-
vere. Si vero dns episcopus, necessitate imminente, ab ipsis subsidium aliquod exigeret, ipsi ei subvenire et amminiculari debeant, si voluerint; sin autem noluerint aut non potuerint,
dns episcopus exinde eos coercere non debeat. Et sic ipsi silbrarii nulli subjacere debeant nisi episcopo ; sed dns episcopus silbrarios manutenere, protegere, defensare et tueri debeat ab omni homine et in omnibus eorum negociis, et in sua tutela, defensione et proteccione esse debeant, salvo tamen honore imperii et episcopi et tocius episcopii et tridentine ecclesie in integrum. Quia sic eorum fuit voluntas.
Actum est hoc exislentibus et residentibus ipsis silbrariis
Tridenli in curia, sedente autem suprascripto dno episcopo, in fenestra que est proximior muro scti Blasii in summitate scale, per quam ascendilur de choro scti Vigilii ad eamdena capellam Scti Blasii, féliciter. Laudamentum hoc ab ipsis dicendo : sea, sea, sea, est confîrmatum.
Anno dominice nativitatis mill. cent, octuag. quinto, die domenico octavo exeunte marcio indiccione tercia, etc.
237. Carta laudamentovum et postarum episcopi factorum in facto arzenterie,
Anno dni mill. ducent. VIII, indic. XI, die jovi XII exeunte mensejunii. In reffîtorio monasterii scti Laurencii, sito non
longe a civitate Tridentina. Presentibus : dno Perrone et dno
Martino capellano, canonicis tridentinis, dno Balderico de
Tusculna, lacobo de Calavena, causidicis, dnoMusonedeDosso, Zanellode VillazzanOjWicomario Rambaldi, PeregrinoAdhunii
Enrico de Porta, Rudolfo rubeo, Witoldo dni Milonis, Andréa de Burgo novo, Wicardo juvene, Ambrosio gastaldionibus;
Oeboldo filio Amiki de Dosso, Federico de Âlblano, Eorico de Bolzaoo, Vastenato, Wielando, Maoelino de Burgo novo, Con-
rado de Platis, Roderigo Ati, dao Marquardo de Bargo dovo, Walterio ferrarii, Laudulfo de Porta auriola et aliis pluribus.
Ibique dns Fridericus d. g. sancte Tridentine ecclesie electus, habite consiîio suprascriptorum wercorum et aliorum sapientium et boDorum homiDum clvitatis Trideriti, ordinavit et proprio ore coDÛrmavit et io perpetuum observari j usait et in publicuoi redegi et autenticari imperavit, super facto et ia facto arzenterie sui episcopatus et rotarum et aliorum laboreriorum ad factutn arzenterie pertinentium.
Quod nullus wercus, qui parlem habet ad montem arzenterie de cetero de facto montis vel de aliqua questione, qui ad factura arzentarie pertioeat, debeatconquerinisi tantum dnoopiscopo vel ejus gastaldionibus, et de querimoniis predictis gastaldiones in civitate et alibi in sua gastaldia faciant libère racionem et quicumque per fraudem vetaverit coram eis esse et raclonem sub eis facere, incidat in penam C solidorum, et ea soluta, racionem per eos faciat.
Item omnes werci qui habent rotas, et qui ad rotas arzentarie laborant, debeant habitare in civitate et amodo cives tridenlini esse, et qui contra fecerit, libras nomine pêne soivere
teneatur dno episcopo et plus, ad ejus voluntatem.
Item jubemus quod de cetero omnes werchi, qui per fictum voiuerint laborare ad rotas aliorum wercorum liberam habeaot potestatem laborandi.
EgoErcetus,dni Friderici romanorum imperatoris notarius, interfui et JU9SU doi episcopi scripsi.
