‹ Le système du monde (volume 5)Chapitre 111 sur 176 · Voir S XX · texte numérisé non relu

Voir S XX

2. Liber sex inconvenientium. Quarta queslio : Utrum in motu locali sit certa assignanda veiocitas ? Articulus sccundus : Utrum velocitas moins spere cujuslibet penes punctum vel aperam aiiquod (sic) attendatur ?

3. Bibl. Nat., fonds latin, ms. n° 6.55<j, fol. 34, col. a, et fol. 36, col. a.

4. Bibl. Nat., fonds latin, ms. n° 7.368, fol. 162, col. a, et fol. 1 64 , col. a.

LA LATITUDE DES FORMES AVANT ORESME

Age ; mais celle influence fut particulièrement puissante en l’Université d’Oxford, ainsi que nous aurons plus tard occasion de le conslaler.

Parmi les écrits les plus lus, les plus souvent cités de Bradwardine, il convient peut-être de placer au premier rang son Traité des proportions ; cet ouvrage était encore en grande faveur au moment de la découverte de l’imprimerie, qui en donna de multiples éditions 1 . De ces éditions, toutefois, 1 historien doit user avec précautions ; il en est de fort incomplètes 2, où font défaut certaines parties, d authenticité non douteuses, et dont le Moyen Age a constamment fait honneur au Maître d’Oxford. Aussi, demanderons-nous à un manuscrit le texte des Proportiones de Bradwardine ; ce manuscrit 3, form,é exclusivement de pièces écrites par des maîtres d Oxford, nous offrira de sérieuses garanties d’intégrité et d exactitude.

La théorie arithmétique des proportions n’est pas 1 objet du livre composé par Thomas Bradwardine ; c’est de Mécanique que cet auteur entend surtout s’occuper, comme il nous l’apprend en ce préambule 4 :

(( Omne motum successivum alteri in velocitate proportionari convenit : quapropter philosophia naturalis, quæ de motu considérât, proportionem motuum et velocitatum in motibus ignorare non débet ; et quia cognitio ejus est necessaria et multum dijficilis, ideo de proportione velocitatum in motibus fecimus illus opus ; et

1. En voici deux que nous n’avons pu consulter; la troisième, que nous avons eue en mains, sera décrite en la note suivante :

i° Traclalus proportionum Alberti de Saxonia. — Tra datas proporlionum Tïtomae Braduardini. — Tractatus proportionum Niciiolai iioren. — Vénales reperiuntur Parisius in vico divi JaGobi juxta templum Sancti Yvonis sub signo Pellicani (sans date).

■j° Benedicti Victorii Faventini Commentaria in Tractatum proportionum Alberti de Saxonia. — Thome Bravardini Anglici tractatus proportionum perutilis. Coloplion : Et sic impositus est finis subtilissimis tractatibus de proportionibus, proportionalitatibus et motuum comparationibus in velocitate excellentis Doctoris Alberti de Saxonia una cum clarissimis annotationibus Benedicti Victorii Faventini. El venerabilis sacre pagine Doctoris Thome Bravardini Anglici. Impressi autem sunt Bononie per Benedictum Hectoris bibliopolam Bononiensem. Anno domini MCCCCCVI. die XX Martii.

7. C’est le cas du Tractatus brevis proportionum : abbreviatus ex libro de Proportionibus. D. Thome Braguahdini Anglici qui se trouve dans le recueil suivant : Contenta in hoc libello. Arithmetica commuais. Proportiones brèves. De latiludinibus formarum. Algorithmus M. Georoii Peurbachii in integris. Algorithmus Magistri Joannis de Gmunden de minuciis phisicis. Colophon : Impressuin Vienne per Joannem Singrenium Expensis vero Leonardi et Luce Alantse fratrum Anno domini MCCCCGXV. Decimonono die Maii.

3. Bibl. Nat., fonds latin, ms. n° 6.55g. — .Les Proporciones Bradewardyn commencent au fol. 49) vol. a, et finissent au fol. 58, col. a.

Page 1