‹ Le tribunal d'inquisition de Pamiers [microform]Chapitre 27 sur 32 · DOCUMENTS PONTIFICAUX · texte numérisé non relu

DOCUMENTS PONTIFICAUX

Le pape Jean XXII relève un juge ecclésiastique de Virrégularité qu'il a pu contracter en appliquant à la torture une femme accusée de sortilège et d'hérésie et en causant la mort de la malheureuse, — Avignon, 28 juillet 1319.

{Beg, Vat, 69, f. 452, n. 1437).

Dilecto filio Seguino de Belegneyo, canonico Eduen., etc. Petitio tua nobis exhibita continebat quod cum tu olim venerabilis fratris nostri Fortii (1), episcopi Pictavien., judicis ecclesiastici officium exerceres, et quedam mulier super criminibus sortilegii et heretice pravitatis publiée diffamata coram te super criminibus ipsis accusata fuisset nichilque confiteri voluisset de criminibus antedictis, tu, de consilio quorumdam proborum qui se asserehant vidisse pénis examinari hereticos inpartihus Tholosanis, fecisti plantas pedum eiusdem mulieris inxta carbones accensos apponi, que ipsorum calorera sentiens et ardorem quamplurima erronea et orrenda contra catholicam fidem fuit confessa et multos in dictis erroribus sibi consocios et complices revelavit, qui exigentibus eorum démentis fuerunt postmodum

(1) Fortius d'Auch, ou Daux, chanoine de Poitiers, devient évêque de cette église, le 29 mars 1314 ; il meurt le 8 mars 1357 (Gallia Chr., II, 1190-1191 ; Eubel, Hiei-., I, p. 419).

fiut^

^?^^^^^•rt^iÂ><ag^

::S&^âdiSâ

juxta iuris exigentiam condempnati ; que omnia sic inventa, ut communiter creditur, nunquam revelata fuissent nisi mediantibus tormentis eiusdem (sic) predicta mulier revelasset. In quibus quidem sic revelatis et confessis dicta mulier perseverans, dum deliberaretur que pena propter premissa imponenda fuisset eidem, in carcere eiusdem episcopi diu post confessionem predictam debitum nature persolvit. Verum quia dubitatur ne propter predicta tormenta citius decesserit quara alias decessisset mulier supradicta si tormentata minime extitisset; propter quod, quamvis propter defensionem et zelum catholice fidei consensisses, dubitas irregularitatis maculam incurrisse, nobis bumiliter supplicasti ut tecum super irregularitate si quam ob hoc incurristi dispensare misericorditer dignaremur. Nos itaque tuis in bac parte supplicationibus inclinati benignius annuentes ac tibi de salubri remedio providere volentes, cum super irregularitate huiusmodi, si quam propterea forsitan contraxisti, quod, ea non obstante posses ad omnes ordines promoveri et ecclesiasticum beneficium obtinere. etiam si dignitas fuerit, auctoritate apostolica dispensamus. Nulli ergo, etc., nostre dispensationis infringere, etc. Datum Avinione, Y Kalendas augusti, anno tercio.

Ordre est donné par Jean XXII à Vévêque de Pamiers de procéder contre trois individus voués aux pratiques de la magie et au culte des dénions. — Avignon, 28 juillet 1319.

{Reg. Vat, 69, n. 963).

Venerabili fratri . . (1) episcopo Appamiarura. Ad audientiam nostram non sine dolore cordis pervenit quod filii Belial Petrus Ademarii, presbitero (sic), et Petrus Kicardi (2), ordinis Carmelitarum, et Galbarda Enquede, de Monte Galhardo (3),

(1) Jacques Fournier.

(2) Lire: Petrus RecordL Un carme de ce nom fut condamné pour sorcellerie, à Pamiers, le 17 janvier 1329, par l'évêque Dominique Grima, (Doat, XXVII, folios 150-156).

(3) Montgailhard (Ariége), cant. et arr. de Foix.

•ffl^f-tfv

hJ^^.^ w-^ *■ . -

mulier, per dévia vitiornm vagantes factionibns yraaginum, inxîantationibus et consultationibus demonum, fascinationibus, maieficiis et aliis diversis adinventionibus superstitiosis intendunt, sicque non solnm seipsos précipitant in gehennam, sed et raultos trahunt verbis, périt... et exemplis. Nos autem viam precludere huiusmodi et aliis erroribus ingenti desiderio affectantes, ac confisi de zelo quem ad iustitiam geris ut criminosi et crimina compescantar, fraternitatem tuam bortamur attente per apostolica nichilominus tibi scripta mandantes quatinus contra presbi-' terum, Petrum Kicardi et mulierem predictos, quos tuns carcer dicitur retinere inclusos, et alios si qui sunt principales in illis partibDS errorum huiusmodi sectatores inquiras, perte, vel alium, seu alios, summarie, de piano, sine strepitu et figura iudicii,' auctoritate nostra ubi tua non suffecerit plenarie veritatem; et si presbiterum, Petrum et mulierem et alios supradictos huiusmodi scelerum inveneris fore reos, cum dignum sit rigorose procedere ubi sic graviter deliratur, de hiis que contra taies iuris sancit auctoritas nil omittas, itaque dum suos actores débita pena tenuerit, cessent crimina, proscribantur delicta, catholica iides ex erroribus predictis tnrbata clarescat, status eius in tranquillo remaneat, puniantur sui sceleritate malefici et ceteri perversa presumere terreantur. Datum Avinioni, V Kal. Auffusti anno IIP. '

Sauf-conduit pour Bertrand Barrau, chapelain de Vévêque de Pamiers, chargé de ramener à ce dernier les hérétiques Raymond de la Côte et Jean de Vienne et deux femmes que Vévêque avait cru devoir envoyer à la cour d'Avignon. — Avignon, 26 août 1319.

(Reg. Av., 11, f. 647).

Universis ad quos présentes littere pervenerint, salutem. — Cum ven. frater noster.. (1) episcopus Appamiarum Eaymun- <îum 4e Costa (2) et Johannem de Viana (3) cum duabus mu-

(1) Jacques Fournier.

(2) La Cote- Saint- André (Isère), arr. de Vienne.

(3) Vienne, sous-préfecture du dép. de l'Isère.

lieribus, qnos pro certis eornm criminibus (1) ceperat, nobis captos transmiserit, nosque illos per Bertrandnm Barravi (2), prefati episcopi capellanura, ex certis causis ligatos ad prefatum episcopum renunciamus, Universitatem vestram requirimns et attente rogamus per apostolica vobis scripta mandantes quatinus prefatum capellanum, cum per partes vestras transitum fecerit, libère permittatis abire cum carceratis eisdem; ita quod eos secure et libère reducere valeat ad episcopum memoratum, uUam sibi et eis molestiam seu violentiam inferentes, taliter quod vos propterea de prompta obeditione commendare merito valeamus. Datum Avinioni, VII Kalendas septembris, anno tertio.

Jean XXII ordonne à Vévéque de Lérida et à Vinquisiteur d'Aragon de remettre aux mains de Jean de Beaîine, inquisiieur de Carcassonne, ou de ses gens, Pierre et Jean Maury, de Montaillou, Esperte, et Mathea, de Tarascon, dans le diocèse de FamierSj hérétiques fugitifs, réfugiés en Aragon, — Avignon, 8 novembre 1323. {Beg. Vat, 76, f. 2, n. 4 de curia ; 112 (Jo. XXII, Secret., an. VIII), n. 822).

Venerabili fratri.. (3) episcopo Ilerden., et dilecto filio.. (4) inquisitori beretice pravitatis in partibus regni Aragonum aucto-

(1) Cf. numéros i, II, XXXIII, XXXIV; et chap. II, parag. 4.

(2) Prend part, comme témoin d'office, à plusieurs séances du tribunal de l'Inquisition de Pamiers (M s. Vat. Lat., 4030, folios 106, 109,. 112 v°, 151 v^ 156, etc.).

(3) Pons de Villemur, archidiacre de Lérida et chapelain du pape fut promu à Lérida, le 26 février 1322; il mourut en 1324 (Eubel, Hier., l^ p. 294).

(4) Bernard de Puigcertos, dominicain. Dés Tan 1314 il poursuit et condamne des hérétiques de la secte des Spirituels (Lea, Histoire de Vinquis.^ III (trad. fr.), p. 101). Le 5 septembre 1328, Jean XXII lui mande de suspendre l'enquête faite par lui contre certains Frères Mineurs de son pays (Eubel, Bullarium Franciscanuniy t. V, n. 729). Le prieur provincial des dominicains de Sarragosse reçoit la même sommation, le 29 décembre suivant. 11 s'agissait d'un groupe de Fraticelles particulièrement remuants (Eubel, n. 748. Voir aussi Llorente, Hist. critique de Vlnqui^

LE TRIBUNAL d'iNQUISITION DE PAMIEES 251

ritate apostolica deputato. Significavit nobis dilectus filius Johan-

sition d^Espagne (Paris, 1818), t. 1, p. 81, n. 9). Des actes de cet inquisiteur rien ne reste, croyons-nous, que les interrogatoires qu'il fit subir aux quatre hérétiques dont il est question dans la bulle. Nous publions un document qui permettra de se rendre compte des procédés employés par lui contre les gens suspects d'hérésie. II se rapporte probablement à l'un des Fraticelles dont Jean XXII eut à s'occuper et prouve, en tout cas, que Bernard de Puigcertos resta en charge pendant près de trente années. Il n'était cependant plus inquisiteur en 1345 lorsque Clément VI expédia la bulle qui suit:

(Beg, Vat., 218, f. 104 v«, n. CXXXI).

Ven. fratri [Arnaido], archiepiscopo Terraconen., salutem. Debitum officii nostri Petitio siquidem dilecti filii Bernardi de Camporotondo de tercio ordine beati Francisci, clerici coniugati tue diocesis, nobis nuper exhibita continebat quod dudum, licet ipse verus catholicus et Hrmus m fide christiana existeret et existât, tamen dilectus filius Bernardus de Podiocertoso, ordinis fiatrum predicatorum, tune inquisitor heretice pravitatis in regno Aragonie per sedem apostolicam deputatus contra eundem Bernardum voluntarie et alias indebite, odii rancore concep to, mquisivit de fide catholica contra ipsum, et aliquos testes corruptos et m.micos capitales dicti Bernardi contra ipsum recepit de factoet quod cum ipse Bernardus de predictis se vellet iuste defendere co-' ram mquisitore predicto, idem inquisitor advocato ipsius Bernardi prohibuit quod sibi in causa illa patrocinium non prestaret, ac omnes defensiones super hiis sibi necessarias denegavit eidem, ac eum fecit carcens custodie mancipari et captum etiam detineri; et nichilominus quendam suum advocatum, qui ei patrocinium prestiterat, per blanditias et persuasiones mduxit ut eidem Bernardo consuleret quod ipse Bernardus ahquos certos confiteretur errores, promittens idem inquisitor in manibus eiusdem advocati se cum eodem Bernardo cum facili penitentia per eundem mquisitorem ad cognitionem dicti advocati imponenda eidem super hus dispensare, si predictos confiteretur errores; alioquin, sicut Idem inquisitor comminatus fuit, dictus Bernardus nunquam liberaretur a carcere, sed ipse inquisitor eum tociens exponeret questionibus et tormentis, quod ipse inquisitor, vellet aut nollet dictus Bernardus, extorqueret quantum vellet ex ore ipsius Bernardi; necnon prefatus inquisitor eundem Bernardum sic eum detinendo captivum publiée procla-

IZir- TtT'''ll'' «^^^^°^b«« ^'-^^ in illis partibus super dictis erronbus indebite difi-amari. Propter que dictus Bernardus sentiens ab eodem inquisitore procedente contra ipsum inique et injuste ac ex odio indebite se gravari ad Nos et Sedem apostolicam appellavit. Quocirca iraternitati tue... committimus et mandamus quatinus vocatis qui fue-

lit

LE THIBUNAL d'iNQUISITION DE PAMIERS

nés de Belna (1) ordinis fratrum Predicatornm, inqnisitor heretice pravitatis in partibus Carcassone auctoritate apostolica deputatus, quod cum légitime constitisset eidem Petrnm et Johannem Manrini (2), de Montealionis (3), laycos, et Spertam et Matheam, ipsius Sperte filiàm, de Tarascone (4), diocesis Appamiarum, detestabile crimen heresis infra termines Inquisitionis dicte pravitatis partiiim predictarum Carcassone horribiliter commisisse, predictus inquisitor prefatos hereticos fugitives et in partibus regni Aragonum latitantes capi per certum suum ad hoc deputatum nuncium (5), non absque multis periculis et expensis variis procuravit, dictusque nuncius dictosque (sic) Johannem Maurini, et Espertam, ac Matheam tibi, frater episcope, dictumque Petrum Maurini tibi, fili inqnisitor, tradidit custodiendos fideliter donec predictus inquisitor Carcassonen. ipsos duceret repetendos. Cum antem, sicut habet eiusdem inquisitoris Carcassonen. assertio, dictorum hereticorum presentia in partibus Carcassonen. predictis esse speretur orthodoxe fidei plurimum fructuosa, pro eo quod si contingat eos vel eorum aliquos opérante gratia divina redire ad ipsius fidei unitatem per ipsos multorum qui sunt in eisdem partibus pravitatis predicte fermento respersi procurari forsan ad fidem catholicam poterit conversio salutaris et Inquisitionis officium propter hoc utiliter informari. Nos qui ad huiusmodi fidei negotium ex apostolico debito servitutis afficimur et ut procédât prospère desiderabiliter affectamns, discretioni vestre... mandamus quatinus predictos Johannem et Petrum, qui in eisdem partibus Carcassonen. multa horribilia contra fidem catholicam commisisse dicuntur, necnon et dictas Espertam €t Matheam predictas, nisi forsan mulieres ipse in eisdem par-

rint evocandi et auditis hinc inde propositîs, quod iustum fuerit appellatione lemota décernas, faciens quod decreveris per censuram eccle- Biasticam firmiter observari... Datum Avinione, X Kalendas septembris, anno quarto.

(1) Jean de Beaune: voir chap. II, parag. 2 (a).

(2) Cf. n. LXIX, LXXVII.

(3) Montaillou (Ariége), cant. d'Ax-les-Thermes, arr. de Foix.

(4) Tarascon (Ariége), chef-lieu de cant., arr. de Foix.

(5) Arnaud Sicret, d'Ax (cf. n. XLI).

LE TRIBUNAL d'iNQUISITION DE PAMIEES 253

tibus regni Aragonum talia contra fidem commisissenf eandem ex quibus essent per vo8 merito retinende et de eis in ipsis partibus lusticia ministranda, prefato inquisitori Carcassonen. per suum certum nnneinm ad vos propter hoc specialiter destinandum SUIS snmptibus vos et vestrum quilibet sub fida custodia transmittatis; prins taraen ab eisdem hereticis vel illis quos prefato inquisitori dnxerifis transmittendos diligentius inquisitis que ad utihtatem eiusdem fidei et utiliorem executionem officii memorati videritis inquirenda. Datum Avinione, VI idns novembris, auno octavo.

Jean XXII loue l'évêque de Mirepoix d'avoir fait construire des prisons pour les hérétiques dans sa ville épiseopale. Il l'exhorte • à remplir avec zèle son rôle d'inquisiteur. Il lui promet une réponse prochaine aux doutes par lui soumis au Saint-Siège. - Avignon, 21 mars 1325.

{Beg. Vat., 113, n. 81).

Venerabili fratri Raymundo (1), episcopo Mirapiscensi Praternitatis tue litteris solita benignitate receptis et earum pagina seriose perlecta, placet nobis provisa per te carceribus mûri constructio pro perfidis hereticis earcerandis. Ceteruin ex petitionibus pro parte tua nobis exhibitis, qnibusdam, pront potuimus, per nos benigniter exanditis, quia nobis et Sancte Komane Ecclesie infestissima noscitur ipsorum hereticorum invida ra-

(1) Raymond d'Athon, augustin, abbé de Saint-Serain de Touloase «n 1301, premier évêque de Mirepoix, promu le 17 février 1318 • mort en 1325 (Gaïi Christ., XIII, col. 96, 267; Hist. de Lang., IX, p'. 370: Eubel Hur., I, p. 360). Il assista, le 8 décembre 1319, à la condamnation de Bernard Délicieux (Limborch, p. 268-273). Le 20 février IS^Ô (n. st.), il s'excusa auprès de Jean Duprat, inquisiteur de Carcassonne de ne pouvoir participer à Vacte de foi du dimanche suivant, à Carcassonne, et délégua à sa place Bertrand de Roumengoux (Doat, XXVIII / oolh "^'*"' '5'«"<««"'«""» publié par Limborch nous le montré (p. 330-333) avec Bernard Gui et Jean de Beaune, condamnant, en 1322 plusieurs béguins au mur. '

Â:^r%. ai^^' J«>-» '•i^v^të^.

Page 1