‹ Les AlbigeoisChapitre 310 sur 313 · FIN · texte numérisé non relu

FIN

PIÈCES JUSTIFICATIVES

N° I. — Cf. p. 50.

Extrait de l'historien Socrate.

(Histor. EccL, lib. I, cap. xvn. )

Tempoia regni Constantini permagnam copiam virorum sic prseclarè ad virtutera institutorum efFuderunt : sed in bono tritico zizania etiam nasci soient , et satanée invidia insidias bonis rébus tendere consuevit. Nam paulô ante tempora Constantini , verse religioni Christianae , religio comraentitia, gentilium ritus adumbrans , admixta est: non aliter atque inter Prophetas pseudoprophetee , inter Apostolos pseudoapostoli exoriuntur. Id temporis enim Manichaeus , Empedoclis gentilis philosophi dogma in Christianam religionem ficta simulationis specie voluit introducere : de quo quidem Eusebius cognomento Pamphilus, in septimo libro historiée Ecclesiasticae mentionem facit ille quidem , sed tamen non satis accuratè ejus res gestas persequitur: quocirca quod ab eo praetermissum est , à nobis explendum arbitror necessariô, ita enim tum qui fuerit Manichaeus , tum qua ratione adductus res ejusmodi tam temerè aggredi non dubitarit , facillimè intelligetur. Scythianus quidam Saracenus uxorem habuit captivam, ex superiore Thebaide oriundam, cujus gratia domicilium rerum suarum in ^Egypto collocavit : ubi autem disciplina ^Egyptiorum erat institutus , Empedoclis et Pythagorse opinionem in Christianam religionem introducere

LKS ALBIGEOIS.

contendit. Duas esse naturas, ut Empedocles, alteram bonam, alteram improbam asseruit : improbam quidem , Discordiam: bonam autem , Amicitiam nominavit. Istius Scythiani c iscipulus fuit Buddas , qui antè Terebynthus appellatus est ; qui ad Babylonicam regionem , à Persis habitatam , profectus , limita prodigia de seipso falsô commentus est : nimirum quôd ex virgine natus esset , quodque in montibus educatus. Post ista quatuor libros conscripsit : quorum primum , De mysteriis ; secundum , Evangelium ; Thesaurum , tertium ; quartum denique , Capita rerum inscripsit. Qui quidem cùm se quosdam ritus sacros exequi simularet , à maligno spiritu è sublimi in prseceps dejectus est , sicque misère periit. Mulier quasdam, in cujus sedibus diversabatur, illum sepelivit; facultates ejus apud se retinuit , quibus puerum natum annos septem , nomine Cubricum , coemit. Illa , ubi istum in libertatem vindicasset, et litteris instituisset, non multo post è vita migravit; eique cùm omnes Terebynthi fortunas, tum libros quoque, quos à Scytbiano edoctus eomposuerat, post mortem reliquit. Quas res cum acquisivisset libertus Cubricus , rectà in Persidem se confert ; nomen commutât , et pro Cubrico Manetem se vocat: libros Buddae sive Terebynthi, tanquam à se editos , illis quos errore implicaverat , proponit. Ac librorum argumenta verbo Christianam religionem complecti prae se ferunt , ipsa tamen disciplina omnino oient gentilitatem. Etenim Mânes , utpote impius , homines ad multos deos colendos hortatur : solem adorandum docet : fatum introducit: quod in nostra situm est potestate , tollit. Animorum ex uno corpore in aliud migrationem manifesté tradit , Empedoclis , Pythagorse et ^Egyptiorum secutus opiniones. Christum natum esse non vult : illum spectrum fuisse dicit : Legem et Prophetas abrogat : seipsum nuncupat paracletum; quse quidem omnia ab orthodoxa Ecclesise fide sunt penitùs aliéna, ïn epistolis suis se Apostolum appellare non veretur. Sed tam impudentis mendacii débitas pœnas luit, idque talem ob causam. Filio régis Persarum in morbum delapso, pater omnem (ut dicitur) movebat lapidem , quô filius è morbo recrearetur. Ac de Manete certior factus, et ejus prsestigias minimè fucatas esse ratus , tanquam Apostolum accersit, spem animo «oncipiens , filium morbo per eum levatum fore. Accedit ille

PlEChS JUSTIFICATIVES.

bonus vir : commentitiis preestigiis filium régis aggreditur. Rex ut viderat puerum in manibus ejus occubuisse, hominem in carcerem concludere conatur : debito supplicio afficere parât. Iste fugit in Mesopotamiam : sicque vitae consulit. Cum régi Persarum nimciatum esset , illum in illis partibus versari, inde abripiendum curât: jubet vivum excoriari, pellem ejus palea confarciri , ante portas civitatis appendi. Atque ista quidem nos neutiquam confinximus, sed ex libro disputationis cujusdam Archelai, Cascharum, urbis Mésopotamie, episcopi, à nobis perlecta , excerpsimus. Ipse autem Archelaus ait se cum eo coràm disputasse: atque ea quae erant antea de ejus vita scriptis prodita, narrât. Bonis igitur rébus prospère succedentibus , satanae invidia (ut dixi) insidias parare solet. Sed quœ sit causae , cur benignus noster Deus istud fieri permittat , utrum ut probam spectatamque Ecclesise doctrinam excutiat, et inanem ostentationem, quœ de fidein nonnullorum hominum animis ingenerari solet , penitùs amputet : vel alia de causa , queecumque tandem illa fuerit , accidat: sicut perdifficile est ad explicandum , sic certè paucis expediri non potest : atque tempus opportunum ad illud indagandum nobis in prsesentia non suppetit. Neque profectô est nobis propositum , varias doctrinse et opinionum sententias exquisitè exagitare , neque abstrusam et reconditam de providentia et judicio Dei scientiam elicere: sed historiam rerum in Ecclesia gestarum pro virili nostra parte explicare. Quoniam autem à nobis commemoratum est , qua ratione execrabilis Manichseorum religio paulo ante Constantini tempora exorta sit , deinceps ad temporum ordinem huic historiée institut» propositum , redeamus.

N° 2. — Cf. p. 198.

Opinions sur l'origine des Albigeois.

Ce n'est pas la première fois qu'on a traité de l'origine des Albigeois. Sans en parler longuement, un grand nombre d'auteurs ont fait connaître leur pensée sur ce point.

M. Schmidt a mis en système les opinions qui se sont produites. Il les a groupées sous différents chefs ; le lecteur sera, sans doute, heureux d'en connaître l'ensemble.

I. — Les Cathares, et par conséquent les Albigeois, puisque ce dernier nom n'a été particulier qu'aux hérétiques du Languedoc, sont les successeurs directs des anciens Manichéens.

1° La plupart des auteurs du moyen âge disent simplement qu'ils sont Manichéens, sans montrer les rapports historiques qu'il y a entre eux et cette secte. Ce sont :

Au xie siècle : Adémar de Chabanois, Roger de Chalons (Gest. Episc. Leod.), Hermann Contracte.

Au xne siècle : Raoul Ardent, prédicateur du duc d'Aquitaine, Guibert de Nogent , le moine Henri , auteur des Fastes de Corbie , le Concile de Reims (1157), Eckbert de Schônau.

Au xme siècle: Innocent III, les Annales de l'Abbaye d'Anchin, la Chronique d'Albéric des Trois - Fontaines , Monéta de Crémone, Luc de Tuy, Etienne de Belleville.

Au xve siècle : Eugène IV, Lettre au légat en Bosnie (1445).

Cependant Eckbert, Césaire d'Heisterbach, Monéta signalent dans l'Albigéisme quelques éléments pris ailleurs que dans le Manichéisme et dans les doctrines d'Origène.

Ce sont encore, dans les temps modernes :

Rielhini, qui a édité Monéta, les PP. Benoist et Langlois, historiens delà croisade Albigeoise, Capefigue (Histoire de Philippe- Auguste), Roger (Archives historiques de l'Albigeois ), Compayré (Etudes historiques sur les Albigeois), Baur, de Tubingue, d'après lequel les Albigeois auraient essayé de ramener certaines doctrines de Manès à une apparence plus chrétienne, Hahn.

2° Quelques auteurs croient que le dualisme s'est développé par la floraison de germes manichéens conservés principalement en Italie, et restreignent la secte à l'Occident.

Pierre de Marca (Histoire du Béarn) dit que le dualisme a été comme le réveil d'anciens souvenirs de Manichéisme, ranimés par les communications que les Occidentaux, particulièrement les Français, eurent avec la Bulgarie, surtout depuis la conquête de Jérusalem. Hurter (Vie d'Innocent III) assure

PIÈCES JDST1FICATIVES. Y

que ces germes furent vivifiés par les Pauliciens, qui seraient venus en France, à la fin du xie siècle.

Cf. Gieseler de Gœttingue (Histoire de l'Eglise).

3° Plusieurs ont fait dériver les dualistes du xie siècle des pays orientaux, et les rattachent aux Manichéens établis en Bulgarie.

Bossuet (Histoire des Variât.), Michaud (Histoire des Croisades).

Fiislin, écrivain suisse, admet simplement que les Manichéens se répandirent au ixe siècle en Bulgarie, au xe en Italie, au xie en France et en Allemagne.

Lami, qui a publié les documents tirés des Archives de l'inquisition de Florence , pense qu'au xe siècle il y eut des établissements manichéens en Bulgarie, et que de-là l'hérésie s'étendit dans toute l'Europe.

IL — On fait venir les Albigeois, soit des sectes gnostiquesî soit des sectes dualistes.

1° Ils viennent des Priscillianistes ( Histoire de Languedoc, I, 148).

2° Us viennent des Pauliciens ; Muratori (Ant. Ital. med. œv.v. 83), Mosheim (Inst. hist. Eccl,. 379), Gibbon, Ricchini, Fred. Schmidt, Hahn, qui dit qu'en France on appelait les Cathares Pauliciens, H. Julia (Histoire de Béziers), Pierre de Sicile.

3° Ils viennent des Bogomiles, Farlati (Illyria Sacra , iy) Matter (Histoire du Gnosticisme, m, 257), Néander de Berlin (Histoire du Bogomilisme), Schmidt de Strasbourg.

III. — Un certain nombre d'auteurs ont soutenu l'opinion que les Cathares et les Albigeois n'ont pas été dualistes.

1° Quelques auteurs du moyen âge ont cru que les Cathares n'étaient que des Ariens, par exemple Roger de Hoveden (Annal. Aquicinct.) ; de même, dans nos temps modernes, le socinien Christophe Sandius (Nucleus Hist. eccl.) , Benoist , Parctelaine, Barrau et Darragon.

2° D'autres ont identifié les Cathares et les Vaudois : Chassamon, Percin, Léger, Henri Schmidt d'Iéna, Jones, Blair, Stanley, Faber.

yi LES ALBIGEOIS.

Bossuetet Fleury ont soutenu la non-identité des Cathares et des Vaudois. Ils ont eu contre eux Allix, Basnage, Abadie, Beausobre, Voltaire (Essai sur les mœurs, p. 282), Muston, Monastier, Mary-Lafon (Histoire du midi de la France),

No 3. — Cf. p. 334.

Mort tragique de Guillaume de Cabestaing et de Marguerite.

« Guillaume était né de parents nobles, mais si pauvres, qu'il fut obligé de quitter de bonne heure la maison paternelle et d'aller se présenter à Raymond, seigneur de Roussillon, pour être sonvarlet; car, dans ces premiers temps, les jeunes gentilhommes nés sans fortune trouvaient une ressource assurée pour leur éducation dans la maison des seigneurs, soit de la cour, soit des provinces ; ils y étaient élevés en qualité de varlets ou de varletons, c'est-à-dire de pages.

» Cabestaing avait une figure et des manières qui lui gagnèrent les bonnes grâces de Raymond et de sa femme Marguerite, de la maison de Tarascon. Marguerite se défia d'autant moins des premiers mouvements de son cœur, qu'ils étaient réglés par ces principes d'honnêteté, dont les dames s'écartaient d'autant moins que les maximes de la chevalerie les y rappelaient sans cesse (?).

» Cependant ces goûts , tout innocents qu'ils pouvaient être, firent ombrage à Raymond, qui projeta d'en tirer une vengeance terrible. Ayant conduit un jour Cabestaing hors du château, il fondit sur lui l'épée à la main, le tua, lui coupa la tête, lui arracha le cœur, et mit l'un et l'autre dans un carnier. Ensuite, étant revenu au château, il manda le cuisinier; et lui donna le cœur comme un morceau de venaison, lui enjoignit de le faire cuire, et d'y mettre un assaisonnement convenable.

» Ses ordres furent exécutés ; Marguerite aimait la sauvagine, et pour sauvagine elle mangea ce qu'on lui servit, puis Raymond lui dit : « Dame, savez-vous de quelle viande vous

PIÈCES JUSTIFICATIVES

vu

venez de faire si bonne chère? — Je n'en sais rien, réponditelle, sinon qu'elle m'a paru exquise. — Vraiment, je le crois volontiers, répliqua le mari; aussi est-ce bien la chose que vous avez le plus chérie ; et c'était bien raison que vous aimassiez mort ce que vous aimâtes vivant. » A quoi la femme répondit avec émotion : «Comment, que dites-vous ? » Alors, lui montrant la tète sanglante de Cabestaing : « Reconnaissez, lui dit-il. celui dont vous avez mangé le cœur. »

» A ce spectacle, Marguerite tombe évanouie ; et peu après, revenant à elle-même : « Oui, dit-elle d'une voix où la tendresse se faisait sentir à travers le désespoir, oui, je l'ai trouvé tellement délicieux , ce mets dont votre barbarie vient de me nourrir, que je n'en mangerai jamais d'autre pour ne pas perdre le goût qui m'en reste ; à bon droit, vous m'avez rendu ce qui fut toujours mien. »

» Raymond, transporté de fureur, court, l'épée à la main, sur sa femme. Elle échappe au coup en fuyant, va se précipiter volontairement par la fenêtre, et meurt de sa chute. »

La cruauté de Raymond révolta le sentiment public. Marguerite fut vengée. On détruisit le château et on ravagea les terres du meurtrier de Cabestaing. Mais la galanterie , cette galanterie tant chantée par les troubadours , n'avait-elle pas séduit et entraîné Marguerite ? On vit la comtesse de Saluées souffrir l'amour de Peyre Vidal ; Madame Marie de Ventadour, celui de Gaucelin Faillit ; Madame de Marseille, femme du seigneur Barrai, celui de Folquet. Marguerite seule auraitelle résisté au charme ?

( Papon, Voyage de Provence, p. 77-79. )

N° 4. — Cf. p. 339.

Succession des évêques Albigeois.

M. Dulaurior a donné le nom des évêques albigeois qui se succédèrent assez régulièrement dans chacun des diocèses dualistes.

A Toulouse , siégèrent : Bernard Raymond , élu à Saint-

vin

Félix-de-Caraman, dont le coadjuteur, Gaucelin, habitait en 1220 au château de Montaigu ; de 1224 à 1231, Guillabert de Castres, avec son diacre Jean Cambiaire, précédemment fils majeur de l'évêque d'Agen ; Bernard Oliba, qui en 1277 se réfugia au château de Sermione, en Lombardie.

En 1229, l'Eglise d'Agen fut réorganisée. Le parfait Tento, nommé évêque, fut consacré par Guillabert de Castres, en compagnie du diacre Bonafos et du chevalier Guillaume Matfred. Vigoros de Bocona fut choisi comme fils majeur de Tento.

L'Eglise d'Albi eut pour chef Sicard Cellerier, dont le successeur fut Aymeri de Collet , que l'on trouve , en 1240, retiré dans une cabane, non loin du château de Montaigu, d'où il sortait pour aller prêcher. En 1241, une grande assemblée de Parfaits et de Croyants se tint sur les bords de la Larneta ; il présida cette assemblée.

La Communauté de Carcassonne fut d'abord dirigée par Bernard Catala. Quand le diocèse fut établi, on nomma comme évêque Guiraud Mercier, auquel succédèrent Bernard Simorre et Pierre Abith.

On plaça à la tête du diocèse de Rodez Benoit de Ternes, qui fut consacré par Guillabert de Castres. Il eut pour fils majeur Raymond Agulier et pour fils mineur Pierre Bernard. Un de ses successeurs fut Martin de Tarabel, vers 1241.

Dans le Val-d'Aran fut établi évêque Raymond de Casalis, auquel succéda Raymond de Baymiac, qui, ayant abjuré l'hérésie en 1181, devint chanoine de la cathédrale de Saint- Saturnin de Toulouse.

N° 5. — Cf. p. 345.

Heriberti monachi epistola de Hœreticis Petragoricis.

(Marten., Anecdot., I, 453, exMs. Elnon.)

Omnibus Christianis notum esse cupio ego Heribertus monachus, ut se cauteaganta pseudoprophetis, qui Christianitatem pervertere nituntur. Surrexerunt enim in Petrago-

PIÈCES JUSTIFICATIVES

riensi regione quamplures hseretici, qui se dicunt apostolicam vitam ducere : carnes non comedunt, vinum non bibunt, nisi permodicum tertia die; centies in die flectunt genua, pecuuiara non recipiunt. Illorum autem secta valde perversa est ; Gloria Patri non dicunt, sed pro Gloria Patri, Quoniam regnum tuum, et Tu dominaris universœ creaturœ in sœcula sœculorum. Amen. Eleemosynam nihil esse, quia unde fieri possit, nihil debere possideri. Missam pro nihil ducunt, neque communionem percipi debere dicunt, sed fragmen panis. Missam si quis cantaverit, seductionis causa, nec. canonem dicit, nec communionem percipit , sed hostiam juxta aut rétro altare, aut in missalem projicit. Crucem , seu vultum Domini non adorant, sed adorantes prohibent; itaut ante vultum Domini dicant : 0 quam miseri sunt, qui te adorant ! psalmo dicente : Simulacra gentium, etc. In hac seductione quamplures jam non solum nobiles, propria relinquentes, sed et clerici, presbyteri, monachi et monachœ pervenerunt. Nullus enim tam rusticus est, si se eis conjunxerit, quin infrà octo dies tam sapiens sit litteris, ut nec verbis, nec exemplis amplius superari possit. Nullo modo detineri possunt, quia si capiuntur, nulla vinctione possunt servari diabolo eos libérante, et ita universi, ut sperent et velint invenire eos qui se crucient et morti tradant. Faciunt quoque multa signa ; nam sicubi ferreis catenis vel compedibus vincti missi fuerint in tonnam vinariam, ita ut fundus sursum vertatur, et custodes fortissimi adhibeantur, in crastino non inveniunt, quoadusque se voluntarie repraesentaverint, vas vini vacuum ex suo vino parumper immisso in crastino plénum investitur. Alia quoque permulta et mira faciunt. Princeps eorum Ponnus vocatur.

N° 6. — Cf. p. 351.

Ad Hildeîonsum comitem Sanctkffigidii, de Henrico haeretico.

(S. Bem. oj9., p. I, epist. ccxli.)

Quanta audivimus et cognovimus mala, quse in Ecclesiis Dei fecit, et facit quotidie Henricus haereticus ? Versatur in

terra vestra sub vestimentis ovium lupus rapax : sed ad Domini designationem, a fructibus ejus cognoscimus illum. Basilicse sine plebibus, plèbes sine sacerdotibus, sacerdotes sine débita reverentia sunt , et sine Christo denique Christiani. Ecclesise synagogse reputantur : sanctuarium Dei sanctum esse negatur : Sacraraenta non sacra censentur : dies festivis frustrantur solemniis. Moriuntur homines in peccatis suis ; rapiantur animée passim ad tribunal terrificum, heu ! nec pcenitentia reconciliati, nec sancta communione muniti. Parvulis Christianorum Christi intercluditur vita, dum Baptismi negatur gratia : nec saluti propinquare sinuntur, Salvatore licet pie clamante pro eis : Sinite, inquit, parvulos venire ad me. Ergone qui homines et jumenta salvavit, quemadmodurn multiplicavit misericordiam suam Deus, ad solos tamen innocentes non patitur eamdem tam multam misericordiam pervenire ? Quid, queeso, quid invidet parvulis Salvatorem parvulum, qui natus est eis ? Invidia heec diabolica est : invidia haac mors intravit in orbem terrarum. An putat parvulos Salvatore non egere, quia parvuli sunt? Si ita est, ergo gratis magnus Dominus factus est parvus : ut omittam, quod flagellatus est, quod sputis illitus, quod cruci affixus, quod denique mortuus est.

Non est hic homo a Deo , qui sic contraria Deo et facit, et loquitur. Proh dolor ! auditur tamen a pluribus ; et populum qui sibi credat, habet. 0 infelicissimum populum ! Ad vocem unius haeretici siluerunt in eo omnes propheticse et apostolicae voces, quaa de convocanda in una Christi fide e cunctis nationibus Ecclesia, uno veritatis spiritu cecinerunt. Ergo fefellerunt divina oracula, falluntur omnium oculi et animi ; qui quod legunt prsedictum, intuentur impletum. Quam certe manifestam omnibus veritatem solusistestupenda, et prorsus Judaica csecitate, aut non videns , aut invidens adimpletam, simul nescio quaarte diabolica persuasit populo stulto et insipienti, de re manifesta nec suis credere oculis : fefellisse priores, errare posteros : totum mundum etiam post effusum Christi sanguinem perditum iri : et ad solos, quos decipit, totas miserationum Dei divitias, et universitatis gratiam pervenisse. Et nunchujus rei gratia, licet in multa corporis infirmitate, iter arripui ad has partes, quaspotissimum

PIÈCES JUSTIFICATIVES

singularis férus depascitur, dum non est qui résistât, neque qui salvum faciat. Quippe de tota Francia pro simili effugatue malitia, has solas sibi invenit expositas ; in quibus fiducialiter sub tuo dominatu in gregem Christi toto furore bacchatur, quod tuo ne honori congruat, princeps illustris, ipse judicato. Nec mirum tamen, si serpens ille callidus decepit te. quippe speciem pietatis habens, cujus virtutem penitus abnegavit.

Sed nunc audi quis ille sit. Homo apostata est : qui relicto religioois habitu (nam monachus exstitit), ad spurcitia^ carnis et seeculi, tamquam canis ad suum vomitum. est reversus. Prae confusione autem habitare inter cognatos et notos non sustinens, vel potius non permissus ob magnitudinem criminis ; succinxit lumbos suos, et iter qua nesciebat, arripuit, factus gyrovagus et profugus super terram. Cumque mendicare cœpisset, posuit in sumptu Evangelium (nam litteratus erat), et vénale distrahens verbum Dei, evangelizabat ut manducaret. Si quid supra victum elicere poterat a simplicioribus populi, vel ab aliqua matronarum ; id ludendo aleis, aut certe inusus turpiores turpiter effundebat. Fréquenter siquidem post diurnum populi plausum, nocte insecuta cum meretricibus inventus est prœdicator insignis, et interdum etiam cum conjugatis. Inquire, si placet, vir nobilis. quomodo de Lausana civitate exierit; quomodo de Cenomannis, quomodo de Pictavi , quomodo de Burdegali : nec patet ei uspiam reversionis aditus, utpote qui fœda post se ubique reliquerit vestigia. Tu de tali arbore tandem bonos sperabas fructus ? Terras profecto in qua est, fecit fetere odorem in universa terra : quia non potest, juxta sermonem Domini , arbor mala fructus bonos facere.

Hœc ergo , ut dixi , causa adventûs mei. Nec a me ipso nunc venio, sed vocatione pariter et miseratione Ecclesi* trahor : si forte spina illa, et prava ipsius, dum adhuc parva sunt, germina de agro dominico exstirpari queant, non mea, qui nullus sum, sed sanctorum, cum quibus sum, episcoporum manu, tua quoque potenti dextera coopérante. In quibus praecipuus est venerabilis Ostiensis episcopus, ab Apostolica Sede ad hoc ipsum directus ; homo qui magna fecit in Israël, et victoriam dédit Ecclesiae suae in multis per illum Dominus

omnipotens. Tua interest, vir inclyte, honorifice suscipere illum, et eos qui cum ipso sunt; ac ne tantus labor tantoruui virorum, pro tua potissimum tuorumque salute susceptus, inefficax sit, secundum potestatem desuper datam tibioperam dare.

N° 7. — Cf. p. 360.

Manifestatio hœresis Catharorum, quam fecit Bonacursus, qui quondam fuit magister illorum, Mediolani, coram populo.

In nomine Domini nostri Jesu-Christi.

Dominus noster Jesus-Christus, qui Ecclesiam suam semper et ubique protegit et gubernat, atque fidem catholicam confirmât et conservât, errores illorum, qui Cathari vocantur, manifestare et aperire per suam misericordiam sanctam volens ; quemdam episcopum doctorem, Bonacursum nomine, misericorditer gratia Sancti Spiritus illuminavit, et ad sinum sanctae matris Ecclesise per gratiam renovavit; unde immensas laudes Deo omnibusque Sanctis referamus. Illorum quidem haeresis non solum formidabilis , verum etiam ad loquendum seu ad audiendum nimis est terribilis atque exsecrabilis. Nam quidam illorum dicunt Deum créasse omnia elementa , alii dicunt illa elementa diabolum créasse ; sententia autem omnium est, illa elementa diabolum divisisse. Dicunt etiam eumdem diabolum Adam de limo terrae fecisse et quemdam angelum lucis in eo summâ vi inclusisse, de quo credunt dictum esse in Evangelio : « Homo quidam descendebat a Jérusalem in Jéricho, etc. » (Le. x). Evam dicunt fecisse, cum quâ concubuit, et inde natus est Caïn , de sanguine cujus dicunt natos esse canes, ideoque tam fidèles sunt hominibus. Conjunctio Adee cum Eva, ut dicunt, fuitpomum vetitum. Alium errorem inducunt, scilicet omnia quse facta sunt in aere , in mari et in terra, facta esse a diabolo, sicut homines, animata et inanimata. Ex filiabus Evse et dsemonibus dicunt natos esse gigantes, qui cognoverunt per dsemone* patres suos diabolum omnia créasse. Unde diabolus dolens

PIÈCES JUSTIFICATIVrS.

eos istascire, dixit : « Pœnitet me fecissehominem » (Geu. vi). Unde quia Noe hoc ignoravit, a diluvio liberatus est , cui dicunt dictura esse a diabolo : « Ingredere in arcam » (Gen. vu). Enoc ab eodem translatum esse dicunt.

Iterura asserunt, qusecumque sunt facta vel dicta Abrahae, Isaac et Jacob, a dsemone dicta et facta esse. Dicunt etiam quod diabolusMoysiin rubo apparuit, et locutus est ei. Insuper miracula quse facta sunt in conspectu Pharaonis per Moysen; et quod filii Israël per Mare Rubrum transierunt, et educti sunt in terram promissionis ; et de locutione Dei ad ipsura, et de lege quam dédit illi Deus : omnia ista dicunt et credunt esse facta ab ipso diabolo magistro eorura. De dictis sanctorum Prophetarum dicunt qusedam esse revelata a spiritu Dei, quaedam a spiritu maligno. Unde Apostolus :« Omnia probate ; quod bonum est, tenete » (l Thess. v). David propter adulterium et homicidium damnant. Eliam a curru a diabolo delatum esse dicunt. De angelo a Deo Zachariae misso, angelum diaboli asserunt. Ipsum quoque Joannem, quo nemo major est, testante Domino, damnant. Quare ? Quia Dominus dicit in Evangelio : « Qui minor est in regno cœlorum, major est illo » (Matth. n). Et quia dubitavit de Christo, cum dixit: « Tu es qui venturus es, an alium exspectamus ? » (Le. vu).

Mariam matrem Domini nostri credunt natam fuisse de

Christo dicunt, quod non habuit animatum corpus, non manducavit, neque bibit, sed nec aliquasecundum hominem fecit, sed videbatur ita. Dextrum latronem dicunt in inferno esse. Non credunt corpus Christi resurrexisse, nec in cœlum assumptum fuisse , neque carnis resurrectionem', nec Christum descendisse ininfernum. Non credunt filium eequalem Patri, quia dixit : « Pater major me est » (Joan. xiv). Crucem dicunt caracterem esse bestiae, quse in Apocalypsi esse legitur, et abominationem stantem in loco sancto. Beatum Sylvestrum dicunt Antichristum fuisse , de quo legitur in Epistolis : « Filius perditionis » est, « qui extollitur supra omne quod dicitur Deus » (II Th. n). A tempore illo dicunt fîcclesiam esse perditam. Nullum credunt in conjugio salvari posse.

Doctores autem damnant omnos ; videlicet Ambrosium, Gregorium, Augustinum, Hieronymum, et alios universaliter damnant. Si quis manducaverit carnem, vel ova, seu caseum.

vel aliquid bestialis naturse, quod damnationem sibi manducat. Per baptismum aquce Spiritum Sanctum nullo modo credunt posse accipi ; nec aliquam substantiam visibilem credunt ullo modo in corpus Christi posse converti. Credunt etiam (quod) omnis qui jurât, damnabitur; et credunt nullum posse salvari, nisi quadam sua impositione manuum, quam baptismum appellant, et renovationem Sancti Spiritus. Ipsum diabolum credunt esse solem, lunam dicunt esse Evam, et per singulos menses dicunt eos fornicari, ut vir cum aliquâ meretrice. Omnes stellas credunt esse dsemones. Ad ultimum dicunt sine illis neminem posse salvari. Ecce talis haeresis Catharorum a qua Deus avertat universalitatem Catholicorum. — Amen.

(D. D'Achery, SpiciL, i, p. 208. — Patrologie de Migne, t. cciv, col. 775.

N° 8. — Cf. p. 382.

Acta Concilii Lombariensis.

Anno ab Incarnatione Domini mclxv, talis diffinitiva sententia lata est super altercatione et assertione atque impugnatione fidei catholicse , quam expugnare nitebantur quidam qui faciebant se appellari Boni-homines, quos manu tenebant hommes de Lumbers. Et hsec sententia lata est per manum Giraldi Albiensis episcopi , electis ac statutis judicibus ab utraque parte , et cognoscentibus atque adsidentibus praefato episcopo Gaucelino Lodovensi episcopo , et Castrensi abbate de Ardurello , et Abbate de Candillo , et Arnaldo Bebeno : in praesentia bonorum virorum tam clericorum quam laicorum : videlicet domni Pontii Narbonensis archiepiscopi , Arnaldi

Nemausensis episcopi , G Tolosani episcopi , W

Agathensis episcopi, Ramundi abbatis beati Pontii, P

Sendracensis abbatis, abbatis Fontis Frigidi, abbatis de Galac, ♦it prsepositi Tolosani, ac prsepositi Albiensis, et archidiaconorum Narbonensis et Agathensis , et prioris beatse Marise de Monte-Pessulano , et B. prioris de Cella-nova , et M. Blanc ,

PIÈCIiS JUSTIFICATIVES.

et Hugonis de Veireiras , et laicorum Trencavelli , et uxoris comitis Raimundi Tolosani , et Sicardi vicecomitis de Laurac, et L. de Dorniano , et multorum virorum , ac fere totius populi Albiensis et de Lumbers , alioTumque populorum castrorum.

Interrogavit Lodovensis episcopus eos qui faciunt se nuncupari Boni-homines jussu episcopi Albiensis , assessorumque ejus, in primo capitulo , si recipiebant legem Moysi ac prophetas , seu psalmos , et vêtus testamentum , et doctores novi testamenti. Responderunt coram orani multitudine , quia non recipiebant legem Moysi , neque prophetas , neque psalmos , nec vêtus testamentum, nisi solummodo evangelia, epistolas Pauli , et septem canonicas epistolas , actusque apostolorum et Apocalypsim. Secundo interrogavit eos de fide sua , uti eam apponerent. Respondentes dixerunt , quod non dicerent, nisi cogerentur. Tertio interrogavit eos de baptismate parvulorum , et si salvabuntur per baptismum. Dixerunt quod nihil dicerent , sed de evangelio et epistolis responderent. Quarto interrogavit eos de corpore et sanguine Domini , ubi consecrabatur, vel per quos , et qui sumebant , et si magis , vel melius consecrabatur per bonum quam per malum. Responderunt quia qui digne sumebant, salvabantur ; et qui indigne, acquirebant sibi damnationem. Et dixerunt quod ab omni bono tam clerico , quam laico consecrabatur. Et nihil aliud responderent, quia non debebant cogi respondere de fide sua. Quinto interrogavit eos quid sentiebant de matrimonio , et si poterant salvari , si carnaliter jungebantur vir et mulier. Noluerunt repondere nisi hoc tantum , videlicet quia vir et mulier jungebantur propter luxuriam atque fornicationem , sicut B. Paulus in epistola sua. Sexto interrogavit eo3 de pœnitentia, an in fine fieret ad salutem ; vel si milites qui vulnerabantur mortaliter, salvarentur si pceniterent in fine ; vel si deberet unusquisque confiteri peccata sua sacerdotibus et ministris ecclesiae, vel cuilibet laico; vel de quibus ait B. Jacobus : Confitemini al terutrum peccata vestra. Qui respondentes dixerunt infirmis sufficere si confiterentur cui vellent. De militibus vero dicere noluerunt, quia non dicit B. Jacobus nisi de infirmantibus. Qusesivit etiam ab eis , si sufficiebat sola cordis contritio et oris confessio , vel si erat necesse ut

facerent satisfactionem post datam pœnitentiam , jejuniis , afflictionibus et eleemosynis, peccata sua lugentes , si suppeteret eis facilitas. Responderuntque atque dixerunt , quia Jacobus non nisi hoc tantum ut confiterentur, et sic salvarentur : nec volebant esse meliores apostolo , ut aliquid de suo adjungerent sicut episcopi faciunt. Dixerunt etiam multa non interrogati , quod non debebant oranino jurare per aliquod sacramentum , sicut dicebat Jésus in Evangelio , et Jacobus in epistola i,ua. Dixerunt etiam , quia Paulus aiebat in epistola sua quales erant ordinandi in ecclesia episcopi et presbyteri : et si taies non ordinabaatur, quales ordinandos prsecipiebat Paulus , non erant episcopi neque presbyteri , sed lupi rapaces et hypocritse et seductores , amantes salutationes in foro , primas cathedras et primos accubitus in cœnis , volentes vocari rabbi et magistri contra preeceptum Christi , ferentes albas et candidas vestes , gestantes in digitis aureos annulos gemmatos : quod non praecipit magister eorum Jésus. Et multa alia convicia improperantes. Et idcirco quia non erant episcopi neque presbyteri , nisi taies quales fuerunt presbyteri qui tradiderunt Jesum : non debebant illis obedire, quia mali erant , non boni doctores , sed mercenarii. Contra ea quse dicebant inductse 'sunt novi testamenti auctoritates multae a domino Pontio Narbonensi archiepiscopo, et Arnaldo Nemausensi episcopo, et Petro Sendracensi abbate, et Abbate de Fonte-Frigido. Auditis itaque utrimque allegationibus et novi testamenti auctoritatibus , non enim volebant recipere judicium nisi per novum testamentum : diffinitivam sententiam de jure et ex novo testamento protulit Lodovensis episcopus ex mandato Albiensis episcopi et adsessorum supra nominatorum, coram omnibus praedictis facto ab omnibus silentio.

Ego Gaucelinus Lodovensis episcopus ex prsecepto Albiensis episcopi adsessorumque ejus, judico istos, qui vocant se BoDOs-homines, haereticos esse et damno sectam hsereticorum de Lumbers, ubicumque sint. Atque hoc judicamus per auctoritates novi testamenti, id est Evangelia et epistolas , atque psalmos, actusque apostolorum et Apocalypsim.

In primo capitulo damnamus eos, et judicamus istos haereticos esse. Lex enim recipienda est per Evangelium : et qui

PIÈChS JUSTIFICATIVES. XVII

legem non recipit , Dominum Jesum Christum non crédit. Ipse enim in Evangelio ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. îpse enim de me scripsit : Quod si litteris illius non creditis , quomodo ver bis meis credeiis ? (Joan., v.) Etiterum: Non veni legem solvere , sed adimplere. (Matth., v.) Etiterum: Oportet impleri quœ scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. (Luc, xxiv.) Ecce prophetas et psalmos cum lege. Item: 0 stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quœ locuti sunt proplnetœ. Et incipiens a Moyse interpretabatur illis scripturas. (Luc, xxiv.) Quare autem interpretabatur illis scripturas , et quare doctrinam dabat de lege et prophetis ? nisi quia volebat ut legem et prophetas reciperent , et ut confirmarentur in fide per legem et prophetas? Multa etiam ssepe Dominus Jésus inducens de divite et Lazaro exemplum , Abraham fatetur in requie , et jubentem , ut Moysen audiant et prophetas. Ostendit etiam factis legem esse bonam , quia circumcisus est, et in templo est prsesentatus , et hostia est pro eo oblata secundum legem Moysi, et ipse ascendit ad diem festum. In transfiguratione quoque Moyses et Elias prophetse apparuerunt perhibentes ei testimonium. Convincimus etiam eos per epistolas. Ait enim beatus Paulus : Quœcunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. (Rom., xv.) Et iterum : Omnis scriptura divinitus inspirata , utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum , vel ad justitiam , ut perfectus sit homo Dei, ad omne opus bonum instructus. (II Tim., m.) Et iterum : Nihil extra dico quam quod locuti sunt prophetœ futura esse et .Moyses. (Ac, xxvi.) Etiam et Petrus sanctissimus : Habemus firmiorem prophéties sermonem , cui benefacitis intendentes , quasi lucernœ lucenti in caliginoso loco. (II Pet., i.) Quod etiam doctores sint recipiendi. Ait enim B. Paulus: Quosdam quidem posuit Deus in ecclesia, primum apostolos^ secundo prophetas, tertio doctores. (I Cor., 12.) Beatus Paulus etiam inducit exemplum: Maledictus omnis homo, qui non permanserit in omnia verba legis. (Gai., m.) Et tam ipse , quam cseteri apostoli , multa inducunt testimonia de lege et prophetis et psalmis. Quod quidem non fecissent , si dicta eorum non fuissent recipienda : nec prredicationem suam eorum testimonio affirmarent , si Moysi

Page 1