FIN

NM. — Cf. p. 50.

Extrait de rhistorien Socrate.

{Histor. Eccl.<t lib. 1, cap. xyii. )

Tempora regni ConstantiDi permagnam copiam virorum sic prœclarè ad virtutem institutorum effuderunt: led in bono tritico zizania etiam nasci soient, et satanse invidia insidias bonis rébus tendere consuevit. Nam paulô ante tempora Constantini, verœ religioni Christian», religio commentitia, gentilium ritus adumbrans , admixta est: non aliter atque inter Prophetas pseudoprophetœ , inter Apostolos pseudoapostoli exoriuntur. Id temporis enim Manichœus, Empedoclis gentilis philoaophi dogma in Christianam religionem ficta simulationis specie volait introducere : de quo quidem Eusebius cognomento Pamphilus, in septimo libro historiée Ecclesiasticœ mentionem faeit ille quidem , sed tamen non salis accuratè ejus res gestas persequitor: quocirca quod ab eo prœtermissum est , à nobis explendum arbitrer necessariô , ita enim tum qui fuerit Manichœus , ta m qua ratione adductus res ejusmodi tam temerè aggredi non dabitarit , facilUmô intelligetur. Scythianus quidam Saracenus uxorem habuit captivam, ex superiore Thebaide oriundam, cujus gratia domiciÛum rerum suarum in ^gypto coliocayit : ubi autem disciplina ^gyptiorum erat institutus , Empedoclis et Pythagor» opinionem in Christianam religionem introducere

coQtendit. Duas esse naturas, ut Empedocles, alieram bonam, alteram improbam aaseruit : improbam quidem , Diacordiam : bonam autem , Âmicitiam uominavit. Istius Scythiani ciacipulus fuit Buddas , qui antè Terebynthus appellatua est ; qui ad Babylonicam regionem , à Persis habitatam , profectus , multa prodigia de seipso falsè commentus est : nimirum quèd ex virgine natus esset , quodque in montibus educatua. Poat ista quatuor libres conscripsit : quorum primum , De mysteriis ; secundum , Evangelium ; Thesaurum , tertium ; quartum denique , Capita rerum inscripsit. Qui quidem cùm se quosdam ritus sacres exequi simularet , à maligpio spiritu è sublimi in prœceps dejectus est, sicque miserè periit. Mulier qusedam, in cujus eedibus diversabatur, illum sepelivit; facilitâtes ejus apud se retinuit , quibus puerum natum annos septem , Domine Cubricum , coemit. lUa , ubi istum in libertatem vindicasset, et litteris instituisset, non multo post à vita migravit; eique cùm omnes Terebynthi fortunas, tum libros quoque, quoa à Scythiano edoctus composuerat, post mortem reliquit. Quas res cum acquisivisset libertus Cubricus , rectà in Persidem se confort ; nomen commutât , et pro Cubrico Manetem se vocat: libros Buddœ sive Terebynthi, tanquam à se édites, illis quos errote implicaverat, proponit. Ac librorum argumenta verbo Christianam religionem complecti pr» se ferunt , ipsa tamen disciplina omnino oient gentilitatem* Btenim Mânes, utpote impius, homines ad multos deos colendos hortalur : solem adorandum docet : fatum introducit : quod in nostra situm est potestate , tollit. Animorum ex nno eorpore in aliud migrationem manifesté tradit , Empedoclis , Pythagorœ et iËgyptiorum secutus opiniones. Chriatum natum esse non vult : illum spectrum fuisse dicit : Legem et Prophetas abrogat : seipsum nuncupat paracletum; qu» quidem omnia ab orthodoxa Ecclesise fide sunt penitùs aliéna. In epistolis suis se Apostolum appellare non veretur. Sed tam impudentis mendacii débitas pœnas luit, idque talem ob eaaaam. Filio régis Persarum in morbum delapso, pater omnem (ut dicitur) movebat lapidem , qu6 filius è morbo recrearetur. Ac de Manete certior factus, et ejus prsestigias minime fucatas esse ratus , tanquam Apostolum accersit , spem anime «oneipiens, filium morbo per eum levatum fore. Accedit ille

PlÈCkS JUST1F1GàTIV£S. lU

bonus vir : commentitiis praestigiis filium régis aggreditur. Rex ut viderai puerum in manibus ejus occubuisse, hominem in carcerem concludere conatur: débite supplicie afficere parât. Iste fugit in Mesbpotamiam : sicque vit» consulit. Cum régi Persarum nunciatum esset, illum in illis partibus versari, inde abripiendum curât: jubet vivum excoriari, pellem ejus palea confarciri, ante portas civitatis appendi. Atque ista quidem nos neutiquam confinximus, sed ex libre dispotationis cujusdam Archelai, Cascharum, urbis Mesopotamiee, episcepi, à nobis perlecta , excerpsimus. Ipse autem Archelaus ait se eum eo coràm disputasse : atque ea quse erant antea de ejus vita scriptis prodita, narrât. Bonis igitur rébus prospère suceedentibus, satanse invidia (ut dixi) insidias parare solet. Sed quœ sit causœ , cur benignus noster Deus istud fieri permittat , utrum ut probam spectatamque Ecclesi» doctrinam excuti at, et inanem ostentationem, quœ de fidein nonnuUorum hominum animis ingenerari solet , penitàs amputet : vel alia de causa , quœcumque tandem illa fuerit , accidat : sicut perdifficile est ad explicandum, sic certè paucis expediri non potest : atque tempus opportunum ad illud indagandum nobis in prsesentia non suppetit. Neque profectô est nobis propositum, varias doctrin» et opinionum sententias. exquisitè exagitare , neque abstrusam et reconditam de providentia et judicio Dei scientiam elicere : sed historiam rerum in Ecclesia gestarum pro virili nostra parte explicare. Quoniam autem à nobis commemoratum est , qua ratione execrabilis Manichœorum religio paulo ante Constantini tempera exorta sit , deinceps [ad temporum ordinem huic histori» institut» propositum , redeamus.

N« 2. — Cf. p. 198.

Opinions sur l'origine des Albigeois.

Ce n^est pas la première fois qu*on a traité de Torigine des Albigeois. Sans en parler longuement, un grand nombre d*auteurs ont fait connaître leur pensée sur ce point.

1? LES ALBIGS0I8.

M. Schmidt a mis en système les opinions qui se sont produites. Il les a groupées sous différents ebefs ; le lecteur sera, sans doute, heureux d'en connaître Tensemble.

I. — Les Cathares, et par conséquent les Albigeois, puisque ce dernier nom n*a été particulier qu*aux hérétiques du Languedoc, sont les successeurs directs des anciens Manichéens.

\^ La plupart des auteurs du moyen Age disent simplement qu'ils sont Manichéens, sans montrer les rapports historiques qu'il y a entre eux et cette secte. Ce sont :

Au XI* siècle : Adémar de Chabanois, Roger de Chalons (€^€st. Epitc. Leod.), Hermann Contracte.

Au xn* siècle : Raoul Ardent, prédicateur du duc d'Aquitaine, Guibert de Nogent , le moine Henri, auteur des Fastes ds Carbis , le Concile de Reims (1 137) , Bckbert de Schonau.

Au xin* siècle: Innocent III, les Annales de V Abbaye d'Anehin^ la Chronique d'AlbMe des Trois^ Fontaines ^ Monéta de Crémone, Luc de Tuy, Etienne de Beileville.

Au XT* siècle : Eugène IV, Lettre au légat en Bosnie (1445).

Cependant Eckbert, Césaire d'Heisterbach, Monéta signalent dans TAlbigéisme quelques éléments pris ailleurs que dans le Manichéisme et dans les doctrines d'Origène.

Ce sont encore, dans les temps modernes :

Rielhini, qui a édité Monéta, les PP. Benoist et Langlois, historiens de la croisade Albigeoise, Capeflgue (Histoire de Philippe- Auguste)^ Roger (Archives historiques de V Albigeois), Compayré (Études historiques sur les Albigeois), Baur, de Tubingue, d'après lequel les Albigeois auraient essayé de ramener certaines doctrines de Manès à une apparence plus chrétienne, Hahn.

29 Quelques auteurs croient que le dualisme s'est développé par la floraison de germes manichéens conservés principalement en Italie, et restreignent la secte à l'Occident.

Pierre de Marca (Histoire du Biam) dit que le dualisme a été comme le réveil d'anciens souvenirs de Manichéisme, ranimés par les communications que les Occidentaux, particulièrement les Français, eurent avec la Bulgarie, surtout depuis la conquête de Jérusalem. Rurter (Yie d'Innocent III) assure

P1ÉC£» 40^TlFlCATl¥Btf. f

que ces germes furent vivifiés par les Paulicieas, qui seraient venus en France, à la fin du xi^ siècle.

Cf. Qieseler de Qœttingue (Histoire dé l'Église).

3^ Plusieurs ont fait dériver les dualistes du xi* siècle des pays orientaux, et les rattachent aux Manichéens établis en Bulgarie.

Bossuet {Histoire des Variât,)^ Michaud (Histoire des Croisades).

Flislin, écrivain suisse, admet simplement que les Manichéens se répandirent au ix^ siècle en Bulgarie, au x* en Italie^ auxt® en France et en Allema^ne.i

Lami, qui a publié les documents tirés des Archives de l'inquisition de Florence , pense qu'au x* siècle il j eut des établisiements manichéens en Bulgarie, et que de-là Thérésie s'étendit dans toute TKurope.

II. — On fait venir les Albigeois, soit des sectes gnostiques, soit des sectes dualistes.

l® Us viennent des Priscillianistes ( Histoire de Langue^ doe, I, 148).

20 lis viennent des Pauliciens ; Muratori (Ant. Ital. med. osv. Y. 83), Mosheim (Inst. hist. Eecl^. 379), Qibbon, Ricchini, Fred. Schmidt , Hahn, qui dit qu'en France on appelait les Cathares Pauliciens, H. Julia (Histoire de Béziers)^ Pierre de Sicile.

30 lis viennent des Ôogomiles, Farlati (Illyria Sacra , rv) Matter (Histoire du Gnosticisme^ m, 257), Néander de Berlin (Histoire du Bogomilisme)^ Schmidt de Strasbourg.

m. — Un certain nombre d'auteurs ont soutenu l'opinion que les Cathares et les Albigeois n'ont pas été dualistes.

P Quelques auteurs du moven âge ont cru que les Cathares n'étaient que des Ariens, par exemple Roger de Hoveden (Annal. Aquicinct.) ; de même, dans nos temps modernes, le socinien Christophe Sandius (Nucleus Hist.eccl.)^ Benoist, Parctelaine, Barrau et Darragon.

2^ D'autres ont identifié les Cathares et les Vaudois : Chassamon, Percin, Léger, Henri Schmidt d'Iéna, Jones, Blair, Stanley, Faber.

> BoBBuetet Fieury ont soutenu la non-identité des Cathares et des Vaudois. Ils ont eu contre eux AUix, Basnage, Abadie, Beausobre, Voltaire (Essai sur les nuBurs^ p. 282), Muston, Monastier, Mary-Lafon (Histoire du midi de la France)»

No 3. — Cf, p. 334.

lort tragique de fialUaume de Gabestaing et de larguerite.

« Guillaume était né de parents nobles, mais si pauvres, qu'il fut obligé de quitter de bonne heure la maison paternelle et d*aller se présenter à Raymond, seigneur de Roussillon, pour être sonoar^t ; car, dans ces premiers temps, les jeunes gentilhommes nés sans fortune trouvaient une ressource assurée pour leur éducation dans la maison des seigneurs, soit de la cour, soit des provinces ; ils y étaient élevés en qualité de varlets ou de varletons^ c^est-à-dire de pages.

» Gabestaing avait une figure et des manières qui lui gagnèrent les bonnes grâces de Raymond et do sa feïnme Marguerite, de la maison de Tarascon. Marguerite se défia d*autant moins dos premiers mouvements de son cœur, qu^ils étaient réglés par ces principes d*honnêteté, dont les dames s'écartaient d*autant moins que les maximes de la chevalerie les y rappelaient sans cesse (?).

» Cependant ces goûts , tout innocents qulls pouvaient être, firent ombrage à Raymond, qui projeta d*en tirer une vengeance terrible. Ayant conduit un jour Gabestaing hors du château, il fondit sur lui Tépée à la main, le tua, lui coupa la tête, lui arracha le cœur, et mit l'un et Tautre dans un carnier. Ensuite, étant revenu au château, il manda le cuisinier; et lui donna le cœur comme un morceau de venaison, lui enjoignit de le faire cuire, et d'y mettre un assaisonnement convenable.

» Ses ordres furent exécutés ; Marguerite aimait la sauvagine, et pour sauvagine elle mangea ce qu'on lui servit, pms Raymond lui dit : < Dame, savez-vous de quelle viande vous

PIÈCES JDSTIPICATIVI^S. Tll

venez de faire si bonne chère? — Je n*en sais rien, réponditelle, Binon qu'elle m'a paru exquise. — Vraiment, je le crois

. volontiers, répliqua le mari ; aussi est-ce bien la chose que vous avez le plus chérie ; et c'était bien raison que vous aimassiez mort ce que vous aimâtes vivant. » A quoi la femme

. répondit avec émotion : € Gomment, que dites-vous ? » Alors, lui. montrant la tète sanglante de Cabestaing : € Reconnaissez, lui dit-il, celui dont vous avez mangé le cœur. »

» A ce spectacle, Marguerite tombe évanouie ; et peu après, revenant à elle-même : € Oui, dit-elle d'une voix où la tendresse se faisait sentir à travers le désespoir, oui, je l'ai trouvé tellement délicieux , ce mets dont votre barbarie vient de me nourrir, que je n'en mangerai jamais d'autre pour ne pas perdre le goût qui m'en reste ; à bon droit, vous m'avez rendu ce qui fut toujours mien. »

» Raymond, transporté de fureur, court, l'épée à la main, sur sa femme. Elle échappe au coup en fuyant, va se précipiter volontairement par la fenêtre, et meurt de sa chute. »

La cruauté de Raymond révolta le sentiment public. Marguerite fut vengée. On détruisit le château et on ravagea les terres du meurtrier de Cabestaing. Mais la galanterie , cette galanterie tant chantée par les troubadours , n'avait-elle pas séduit et entraîné Marguerite ? On vit la comtesse de Saluées

. souffrir l'amour de Peyre Vidal ; Madame Marie de Venta-

, dour, celui de Gaucelin Faïdit ; Madame de Marseille, femme du seigneur Barrai, celui de Folquet. Marguerite seule auraitelle résisté au charme ?

(Papon, Voyage de Provence, p. 77-79. )

NM. — Cf. p. 339.

Succession des éveqnes Albigeois.

M. Dulaurier a donné le nom des évêques albigeois qui se succédèrent assez régulièrement dans chacun des diocèses dualistes.

A Toulouse , siégèrent : Bernard Raymond , éln à Saint-

fin LKS âLBlGEOU

Pélix-de-CaramaD, dont le coadjuteiir, Oaueelin, habitait «a 1220 au château de Montaigu ; de 1224 à 1231, GuillabeTt de Castres, avec son diacre Jean Gambiaire, précédemment ills autour de Tévêque . d*Agen ; Bernard Oliba, qui en 1277 se réfugia au château de Sermione, en Lombardie.

En 1229,VBgli8e d*Agen fut réorganisée. Le parfait Tente, nommé évoque, fut consacré par Goillabert de Castres, en compagnie du diacre Bonafos et du chevalier Ouillanme Matfred. Vigoros de Bocona fut choisi comme fils fmafeur de Tento.

L*Eglise d*Albi eut pour chef Sieard Cellerier, dont le saceesseur fut Aymeri de Collet, que Ton trouve, en 1240, retiré dans une cabane, non loin du château de Montaigu, d'oè il sortait pour aller prêcher. En 1241, une grande assemUée de Parfaits et de Croyants se tint sur les bords de laLameta;

il présida cette assemblée.

La Communauté de Carcaasonne fut d*abord dirigée par Bernard Catala. Quand le diocèse fut établi, on nomms comme évêque Quiraud Mercier, auquel succédèrent Bernard Simorre et Pierre Abith.

On plaça à la tête du diocèse de Rodes Benoit de Temet, qui fut consacré par Quillabert de Castres. 11 eut pour /Ut majeur Raymond Âgulier et pour fils mt'fMur Pierre Bernard. Un de ses successeurs fui Martin de Tarabel, vers 1241.

Dans le Val-d'Aran fut établi évoque Raymond de Casalis, auquel succéda Raymond de Baymiac, qui, ayant abjuré l'hérésie en 1181, devint chanoine de la oathédrale de Ssint- Satumin de Toulouse.

N« 5. — Cf. p. 346.

Heriberti monachl epistola de Hsreticis Petragoricis.

(Marten., Anecdot.^ I, 453, ezMs. Elnon.)

Omnibus Christianis notum esse cupio ego Heribertas monaohus, ut se cauteaganta pseudoprophetis, qulQinatianitatem pervertere nituntur. Surrexerunt enim in Petrago-

FIÈCBS JUSTinCATlVKS. IX

riansi regioae quamplures hœretici, qui «e dieunt apoetolicam viUm ducere : carnet non comedunt^ vinum non bibunt, niai permodicum tertia die; eenties in die fleclunt genna^ peeaniam non recipiunl. lllorum autem secta valde perversa est ; Q-loria Patri non dieunt, led pro Gloria Patrie Ottontam r€^um Uium^ et T%k daminariê univêrêw creaiurœ in uBcula sœculorum. Amen» Eleemosynam nihil esse, quia unde fieri posait, nihil debere possideri. Mistam pro nihil ducunt, neque eommunionem percipi debere dieunt, sed fragmen panie. Miuam si quis cantaverit, seductionis causa, nec eanonem dicit, nec eommunionem percipit, sed hostiam jttxta aut rétro altare, aut in missalem projicit. Grucem , sen vultum Domininon adorant, sed adorantes prohibent; itaut an te iiultum Domini dieaut : 0 quam miseri êunt^ qui te adorant ! psalmo dieente : Simulaera gentium, etc. In hae seductione quampluresjam non solum nobiles, propria relinquentes, sed et clerici, presbyteri, monachi et monach» perrenerunt. Nullus enim tam rusticus est, si se eis conjunxerit, quin infrà octo dies tam sapiens sit litteris, ut nec verbis, nec exemplis amplitts superari possit. Nulle modo detineri possunt, quia si eapiuntur, nulla vinctione possunt servari diabolo eos libérante, et ita universi, ut sperent et velint invenire eos qui se crucient et morti tradant. Fadunt quoque multa signa ; nam sicubi ferreis catenis vel compedibus vincti missi fuerint in tonnam vinariam, ita ut fundus sursum vertatur, et custodes fortissimi adhibeantur, in crastino non inveniunt, quoadusque se voluntarie reprtssentaverint, vas vini vacuum ex suo vino parumper immisso in crastino plénum investitur, Alia quoque permulta et mira faciunt. Princeps eorum Ponnus vocatur.

N-6. —Cf. p. 351.

Ad Hildefonsum comitem Sancti-Agidii, de Henrico hsretioo.

(S, Bern, op. y p. I, epist. ccxu.)

Quanta audivimus et cognovimus roala, quae in Ecclesiis Dei fecit, et facit quotidie Henricus hidretious ? Versatur in

J^ ^ LBS ALBIOBOIS.

terra vestra sub vestimentis ovium lupus rapax : sed ad Domini designationem, a fructibus ejus cog^osciinus illum. BasilicsB sine plebibus, plèbes sine sacerdotibus, sacerdotes sine débita reverentia sunt , et sine Christo denique Chiîs^ tiani. Ecclesiœ synagog» reputantur : sanctuarium Dei sanetum esse negatur : Sacramenta non sacra ceiLsentur : dies feativis frustrantur solemniis. Moriuntur homines in peecatis suis ; rapiantur animes passim ad tribunal terrificum, heu ! nec pœnitentia reconciliati, nec sancta communione muniti. Parvulis Christianorum Christi intercluditur vita, dum Baptismi negatur gratia : nec saluti propinquare sinuntur, Salvatore licet pie clamante pro eis : Sinite, inqnic, parvulos ventre ad me. Ergone qui homines et jumenta aalvavit, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam Deua, ad solos tamen innocentes non patitur eamdem tam multam misericordiam pervenire ? Quid, quseso, quid invidet parralis Salvatorem parvulum, quinatus est eis? Invidia hsec diabolica est : invidia hsec mors intravit in orbem terrarum. An putat parvulos Salvatore non egere, quia parvuli sunt ? Si ita est, ergo gratis magnus Dominus factus est parvus : ut omittam, quod flagellatus est, quod sputis illitus, quod craô affixus, quod denique mortuus est.

Non est hic homo a Deo , qui sic contraria Deo et facit, et loquitur. Proh dolor 1 auditur tamen a pluribus ; et populum qui sibi credat, habet. 0 infelicissimum populum ! Ad vocem unius hsaretici siluerunt in eo omnes prophétie» et apostoliciB voces, qu» de convocanda in una Christi fide e cunctis nationibus Ecclesia, uno veritatis spiritu cecinerant. Ergo fefellerunt divina oracula, faUuntur omnium oculi et animi ; qui quod legunt prsedictum, intuentur impletum. Quam certe manifestam omnibus veritatem solusistestupenda, et prorsus Judaica csecitate, aut non vidons , aut invidens adimpletam, simul nescio qua arte diaboUca persuasit populo stulto et insipienti, de re manifesta nec suis credere oculis : fefellisse prières, errare posteros : totum mundum etiam post effusum Christi sanguinem perditum iri : et ad solos, quos decipit, totas miserationum Dei divitiasç et universitatis gratiam pervenisse. Et nunchujus rei gratia, licet in multa corporis infirmitate, iter arripui ad hae partes, quas potiasimum

singalaris férus depascitttr, dum non est qui résistât, nequ« qui salvum faciat. Quippe de tota Francia pro simili effugatus malitia, bas solas sibi invenit expositas ; in quibus fidncialiter sub tuo dominatu in gregem Christi toto furore bacchatur, quod tuo ne bonori congruat, princeps illustris, ipse judicato. Nec mirum tamon, si serpens ille callidus decepit te, quippe speciem pietatis habens, cujus virtutem penitus abnegavit.

Sed nunc audi quis ille sit. Homo apostata est : qui relicto religionis habitu (nam monacbus exstitit), ad spurcitiass camis et sœculi, tamquam canis ad suum vomitum, est reversus. Pr» confusione autem habitare inter cog^atos et notos non sustinens, vel potius non permissus ob magnitudinem criminis ; succinxit lumbos subs, et iter qua nescièbat, arripuit, factus gyrovagus et profugus super terram. Gumque mendicare cœpisset, posuit in sumptu Evangelium (nam litteratus erat), et vénale distrabens verbum Dei, evàngelizabat ut manducaret. Si quid supra victum elicere poterat a simplicioribus populi, vel ab aliqua matronarum ; id ludendo aieis, aut certe inusus turpiores turpiter effundebat. Fréquenter siquidem post diurnum populi plausum, nocte insecuta cum meretricibus inventus est prsedicator insignis, et interdum etiam cum conjugatis. Inquire, si placet, vir nobilis, quomodo de Lansana civitate exierit ; quomodo de Genomannis, quomodo de Pictavi , quomodo de Burdegali : nec patet ei uspiam reversionis aditus, utpote qui fœda post se ubique, reliquerit vestigia. Tu de tali arbore tandem bonos sperabas fructus ? Terrse profecto in qua est, fecit fetere odorem in universa terra : quia non potest^ juxta sermonem Domini , arbor mala fructus bonos facere,

Hsec ergo , ut dixi , causa adventûs mei. Nec a me ipso nunc venio, sed vocatione pariter et miseratione Ecclesi» trabor : si forte spina illa, et prava ipsius, dum adbuc parva sunt, germina de agro dominico exstirpari queant, non mea, quinuUus sum, sed sanctorum, cum quibus sum,epi8Coporum manu, tua quoque potenti dextera coopérante. In quibus pr»cipuus est venerabilis Ostiensis episcop'us, ab Apostolica Sede ad hoc ipsum directus ; homo qui magna fecit in Israël, et victoriam dédit Ecclesi» su» in multis per illum Domiiiut

omnipotent. Tua interest, vir inclyte, honorifice siucipora illum, et eo8 qui cuni ipso sunt; ac ne tanins labor tantomin virorum, pro tua potissimum tuorumque aalute suaceptus, inefficax ait, secundum potestatem desuper datam tibi operam dare.

N- 7. — Cf. p. 360.

lanilestatio hsresis Catharonim, quam fecit Bonacorsns, qui quondam fuit magister illorum, lediolani, coram populo.

In nomine Domini nofttri Josu-Christi.

Dominua noster Jesua-Christus, qui Ecclesiam euam soniper et ubique protegit et gubernat, atque fidem cathoHcam confirmât et conservât, errores illorum, qui Cathari voeanlor, manifestare et aperire per auam misericordiam sanctam ▼olens ; quemdam episcopum doctorem, Bonacursum nomine, misericorditer gratia Sancti Spiritus iliuminavit, et ad ainum sanct» matris Ecclesitd per gratiam renovavit ; unde immeasas laudes Deo omnibusque Sanctis referamus. Illorum quiden btdreais non aolum formidabilia , verum etiam ad loquendam aeu ad audiendum nimia est terribilia atque exsecrabilis. '^am quidam illorum dicunt Deum oreasae omnia elementa , alii dicunt illa elementa diabolum creaaae ; aententia aatem omnium eat, illa elementa diabolum divisisse. Dicunt etiam eumdem diabolum Adam de limo terr» fecisse et quemdam angelum lucis in eo summft vi inclusisse, de quo credunt dietum eaae in Evangelio : € Homo quidam deacendebat a Jerasalem in Jéricho, etc. » (Le. z). Evam dicunt feciaae, cum qui concubuit, et inde natua est Gain , de aanguine cujua dicunt natos eaae canea, ideoque tam fidelea aunt hominibua. Con- Junctio AdflB cum Eva, ut dicunt, fuit pomum vetitum. Aliwa errorem inducunt, acilicet omnia quae facta sunt in aère , in mari et in terra, facta esse a diabolo, sicut homines, animata et inanimata. Ex filiabus Ev» .et dismonibua dicunt natoa esse gigantea, qui cognoverunt per dsemonea patres auos diabolum omnia créasse. Und^ diabolos doUoa

PIÈC£8 JUSnnCATITftS. Illl

•os istaseire, diût : € Poenitet me feeissehomiaem » (Oen. yi). Unde quia Noe hoc igaoravit, a diluvio liberatus est , cm dicant dictum esse a diabolo : € Ingredere in aroam » (Oen. Tii). Enoc ab eodem translatum esse dicunt. ^

Iterum asseruni, qusoeamqae sunt facta vel dicta Abrah», Isaac et Jacob, a daemone dicta et facta esse. Dicunt etiam quod iliabolus Moysiin rubo apparuit, et locutus est ei. Insuper miracula qu» facta sunt in conspectu Pharaonis per Moysen ; et quod filii Israël per Mare Kubrum transierunt, et educti sunt in terram promissionis ; et de locutione Dei ad ipsum, et de loge quam dédit illi Deua : omnia ista dicunt et credunt esse facta ab ipso diabolo magistro eorum. De dictis sanctorum Prophetarum dicunt qutddam esse revelata a spiritu Dei, quœdam a spiritu maligne. Unde Aposlolus : € Omnia probâte ; quod bonum est, tenete » (l Thess. ▼). David propter aduUerium et homicidium damnant. Eliam a curru a diabolo delatum esse dicunt. De angelo a Deo Zacharise misse, angelum diaboli asserunt. Ipsum quoque Joannem, quo nemo major est, testante Domino, damnant. Quare ? Quia Dominus dicit in Evangelio : € Qui minor est in regno cœlorum, major est illo » (Matth. ii). Et quia dubitavit de Christo, cum dixit :

< Tu es qui venturus es, an alium exspectamus ? » (Le. tu). Mariam matrem Domini nostri credunt natam fuisse.... de Christo dicunt, quod non habuit animatum corpus, non manducavit, neque bibit, sed nec aliquasecundum hominem fecit, sed videbatur ita. Dextrum latronem dicunt in inferno esse. Non credunt corpus Christi resurrexisse, nec in cœlum assumptum fuisse , neque carnis resurrectionem', nec Christum descendisse ininfemum. Non credunt filium aequalem Patri, quia dixit : € Pater major me est » ( Joan. xiy). Crucem dicunt caracterem esse bestite, qu» in Apocalypsi esse legitur, et abominationem stantero in loco sancto. Beatum Sylvestrum dicunt Antichristum fuisse , de quo legitur in Epistolis :

< Filius perditionis » est, € qui extoUitur supra omne quod didtur Deus » (II Th. n). A tempore illo dicunt Ecclesiam esse perditam. NuUum credunt in conjugio salvari posse.

Doctores autem damnant omnes ; videlicet Ambrosiumt Oregorium» Augustinum, Hieronymum, et alios universaliter damnant. Si quis manducaverit eamem, vel ova, seu caseum,

vel aliquid beatialis natarœ, quod damnationem BÎbi mandaeat. Per baptismum aqusa Spiritam Saactum nullo modo eredunt poue accipi ; noc aliquam aubstantiam yiaibilem crodunt ullo modo in corpus Ghiiaii posse converti. Credunt etiam (quod) omnis qui jurai, damnabitur; et credunt nuUom posse salvari, nisi quadam sua imposîtione mannum, qaam baptismum appellant, et renovationem Sancti Spiritus. Ipsum diabolum credunt esse solem, lunam dicunt esse Evam, et per singulos menses dicunt eos fornicari, ut vir cum aliqnâ meretrice. Omnes stellas credunt esse dsemones. Ad ultimum dicuDt sine illis neminem posse salvari. Ecce talia hsereaia Catharorum a qua Deus avertat uuiversalitatem Catholicorum. — Amen.

(D. 'D*Achery, SpieiLy i, p. 208. — Patrologie de Migne, t. ccrv, col. 775.

N^S. — Cf. p. 382.

Acta Concilii Lombariensis.

Anno ab Incarnatione Domini mclxv, talis diffinitiva sententia lata est super altercatione et assertione atque impugnatione iidei catholicœ , quam expugnare nitebantur quidam qui faciebant se appellari Boni-homines, quos manu tenébant bomines de Lumbers. Et haec sententia lata est per manum Giraldi Albiensis episcopi , electis ac statutis judicibus ab utraque parte , et cognoscentibus atque adsidentibus pnsfato episcopo Gaucelino Lodovensi episcopo , et Castrensi abbats de Ardurelio , et Abbate do Candillo , et Amaldo Bebeno : in prœsentia bonorum virorum tam clericorum quam laicomm : ▼idelicet domni Pontii Narbonensis archiepiscopi , Arnaldi

Nemausensis episcopi , G Tolosani episcopi , W

Agathensis episcopi , Ramundi abbatis beati Pontii , P

Sendracensis abbatis, abbatis Fontis Frigidi, abbatis de Galae, et prœpositi Tolosani , ac prespositi Albiensis , et arcbidiaoo- Qorum Narbonensis et Agatbensis , et prioris béates Mari» de Monte-Pessulano , et B. prioris de Cella-nova , et M. Blanc ,

PIÈCES JUSTIPICATIVKS. tV

•t Hugonis de Veireiras , et laicorum Trencavelli , et uxoris comitis Raimundi Tolosani , et Sicardi vicecomitis de Laurac, et L. de Dorniano , et multorum virorum , ac fere totius populi Albiensis et de Lumbers , aliorumque populorum Castromm.

. Interrogavit Lodovensis episcopua eos qui faciunt se nuneupari Boni-homines juasu episcopi ÂlbienBÎs , assessorumque eju8 , in primo capitule , si recipiebant legem Moysi ac pro- / phetas , seu psalmos , et vêtus testamentum , et doctores novi testamenti. Responderunt coram omni multitudine , quia non ^ recipiebant legem Moysi , neque prophetas , neque psalmos , nec vêtus testamentum, nisi soiummodo evangelia, epistolas Pauli , et septem canonicas epistolas , actusque apostolorum et Apocalypsim. Secundo interrogavit eos de fide sua , uti '^ eam apponerent. Respondentes dixerunt , quod non dicerent, nisi cogerentur. Tertio interrogavit eos de baptismate parvu- ' > lorum , et si salvabuntur per baptismum. Dixerunt quod nihil dicerent , sed de evangelio et epistolis responderent. Quarto -^ interrogavit eos de corpore et sanguine Domini , ubi consecrabatur, vel per quos , et qui sumebant , et si magis , vel melius consecrabatur per bonum quam per malum. Responderunt quia qui digne sumebant, salvabantur ; et qui indigne, acquirebant sibi damnationem. Et dixerunt quod ab omni bono tam clerico , quam laico consecrabatur. Et nihil aliud responderent, quia non debebant cogi respondere de fide sua. Quinto interrogavit eos quid sentiebant de matrimonio , et si i poterant salvari, si carn aliter jungebantur vir et mulier. Noluerunt repondere nisi hoc tantum , videlicet quia vir et mulier jungebantur propter luxuriam atque fomicationem , ■icut B. Paulus in epistola sua. Sexto interrogavit eos de posnitentia, an in fine fieret ad salutem ; vel si milites qui volnerabantur mortaliter, salvarentur si pœniterent in fine ; vel si deberet unusqoisque confiteri peccata sua sacerdotibus et ministris ecclesise , vel cuiUbet laico ; vel de quibus ait B. Jacobus : Con/ltemini alUrutrum peccata vesira. Qui respondentes dixerunt infirmis sufficere si confiterentur cui vellent. De militibus vero dicere noluerunt, quia non dicit B. Jacobus niai de infirmantibus. Quœsivit etiam ab eis, si sufficiebat sola eordis contritio et oris confessio , vel si erat necesse ut

IVI LKS ALBIGB0I6.

facerent satisfactioaetti . posl datam poonitentiam ,^j6)iiiiiia, afflictionibuB et eleemosynis , peccata sua lugentei , ai aappe> teret eis facultas. Responderuntque atque dixenint, qvia JacobuQ non niai hoc tantom ut confiterentor, et sie aalTareatur : nec volebant esse meliores apostolo , ut aliquid de nw a^Jungerent sicut episcopi faciunt. Dixerunt etiam rnuUa non interrogati , quod non debebant omnino jurare per aliqvod sacramentum y sicut dicebat Jésus in Evangelio , et Jacobus in epistola sua. Dixerunt etiam , quia Paulus aiebal in épistola sua quales erant ordinandi in ecclesia episcopi et prèsbyteri : et si taies non ordinabantur, quales ordinandos pnoeipiebat Paulus , non erant episcopi neque presbyteri , sed Inpt rapaces et hypocritss et seductores, amantes salutationes in foro « primas cathedras et primes aecubitus in cosnia , volontés vocari rabbi et magistri contra prssceptam Chriati , ferentes albaa et candidas vestes , gestantes in digitis aureos annules gemmâtes : quod non prœcipit magister epnim Jesoa. Et multa alia convicia improperantes. Et idcirco quia non erant episcopi neque presbyteri , nisi taies qualea fueront presbyteri qui tradiderunt Jesum : non debebant illia obedire, quia mali erant , non boni doctores , sed meroenarii. Contra ea qu8e dicebant inductse |sunt novi testamenti auetoritates multsB a domino Pontio Narbonensi archiepiseopo, et AmaMo Nemausensi episcopo, etPetro Sendracensi abbate, et Abbale de Fonte-Frigido. Auditis itaque utrimque allegationibus et novi testamenti auctoritatibns , non enim volebant recipere judicium nisi per novum testamentum : diffinitivam senteatiam de jure et ex novo testamento protulit Lodovenais episcopus ex mandate Albiensis episcopi et adsessorum aupra nominatorum, coram omnibus pradictis facto ab omnibat silentio.

Ego Qaucelinus Lodovenais episcopus ex pnecepto Albiensis episcopi adsessorumque ejus, judico istos, qui voeant as Bonos-homines, haereticos esse et damne aectam hnretieorum de Lumbers, ubicumque sint. Atque hoc Judicamus per auetoritates novi testamenti, id est Evang^lia et epiatolaa , atque psalmos, actusque apostolorum et Apoealypaim.

In primo capitule damnamus eos, et judicamus iatos haereticos ease. Lex enim recipienda est per Evangelium : et q«i

legem Don recipit, Dominam Jesum Obristam non crédit. Ipse enim in Evangelio ait : Si crederetis Moysi , cr$dereii$ fikrsitan et mihL Ipse enim de me scripsit : Quod si liiteris illius non creditis, quomodo verbis meis credetis t (Joan., y.) Etiterum: Non veni legem sohere , sed adimplere. (Matth., ▼.) Et iterum: Oportet impleri quée scripta stmt in lege et propheiis et psalmis de me. (Luc, xxiv.) Ecce prophetas et psalmoa cum lege. Item : 0 stulti et tardi corde ad creden* dum in omnibiu qi*œ locuti sunt prophetœ» Et incipiens a Moyse interpretabatur illis scripturas. (Lac, xxit.) Quare autem interpretabatur illis scripturas , et quare doctrinam dabat de lege et prophetis ? nisi quia volebat ut legem et prophetas reciperent, et ut confirmarentur in fide per legem et prophetas ? Multa etifign ssepe Dominus Jésus inducens de divite et Lazare exemplum , Abraham fatetur in requie , et jubentem , ut Moysen audiant et prophetas. Oaten- « Sx etiam factis legem esse bonam , quia circumcisus est , et in templo est preesentatus , et hostia est pro eo oblata secundum legem Moysi , et ipse ascendit ad diem festum. In transfiguratione quoque Moyses et Elias prophetœ apparuerunt perhibentes ei testimonium. Convincimus etiam eos per epistolas. Ait enim beatus Paulus : QiMecunque scripta sunt , ad nos^ tram doctrinam scripta sunt. (Rom., xv.) Et iterum : Omnis êcriptura divinitus inspirata^ utilis est ad docendumy ad arguendum^ ad corripiendum ^ vel adjustitiam^ utperfee^ tus sit homo Deij ad omne opus bonum instrtu:tus, (II Tim., III.) Et iterum : Nihil extra dico quam quod locuti sunt prophètes futura esse et Moyses. (Ac, xxyi.) Etiam et Petrut eanctissimus : Habemus firmiorem prophetiœ sermonem, cui benefacitis intendentes , quasi lucemœ lucenti in caliginoso loeo. (II Pet., I.) Quod etiam doctores sint recipiendi. Ait enim B. Paulus : Quosdam quidem posuit Deus in ecclesia ^ primum apostolos^ secundo prophetas ^ tertio doctores. (I Gor.| 12.) Beatus Paulus etiam inducit exemplum: Maledictus omnis homÇj qui non permanserit in omnia verba legis* (Qal., m.) Et tam ipse , quam cœteri apostoli , multa indu-* cunt testimonia de lege et prophetis et psalmis. Quod quidem non fecissent , si dicta eorum non fuissent recipienda : nec prœdicationem suam eorum testimonio affirmarent , si Moysi

XVIll LES ALBIGEOIS.

et Prophetis et David credendum non esset. Confessi sont etiam isti hseretici recipere Moyaen et prophetas et psalmos, in his tantum teatimoniis, quse inducuntur a Jesu et apostolis, et non in aliis. Nos vero dicimus quod si instrumentum , vel Bcriptum testamentum proferatur , et in aliqua parte aui credatur, débet totum credi , aut in nulla parte sui recipi. ^'" In secundo capitulo convincimus istos et judicamus hœreticos esse , auctoritatibus novi teatamenti. Dicimus enim quia fidem catholicam non habet , qui eam non confitetur, quando interrogatur, vel fides periclitatur. XJnde Dominus in actibus apostolorum narrât ad Ananiam de beato Paulo : Vas elee^ tionis est miki , ut portet nomen meum coram gentib%u et regibus et filiis Israël. (Âct., ix*) Item Dominus de confitenti centurione ait: Non inveni tantam fidem in Israël. Cum fuisset etiam apostolis denuntiatum ne loquerentur in nomine Jesu, confidenter dicit B. Petrus : Oportet nos magis obedire Deo , quant hominibus. (Âct., v.) Ecce quia B. Petrus didt, quod a Deo est sibi injunctum , ut coram hominibus fidem suam adnuntiet. Interrogatus etiam quis de fide Jesu Christi reapondere débet, sicut fecit B. Petrus a Domino interrogatus: Quem y inquit, dicunt esse hommes filium hominisf (Matth., XVI.) Respondit S. Petrus, et dixit : Tu es Christus filius Dei vivû Interrogavit etiam Dominus cœcum illuminatum , non ante illuminationem , sed post : Credis in filium Deivivi? Et iWe: Credo Domine, (Joan., vm.) Interrogata autem a Domino Martha : Credis hoc ? Ait illi : U tique Domine ego credidi quia tu es Christus filius Dei vivi , qui in hune mundum venisti, (Joan., n.) Item S. ilpostolus: Corde creditur ad justitiam , ore auteni confessio fit ad salutem* (Rom., X.) Item B. Petrus in fine su» epistolœ , postquam tradidit mandata et fidei doctrinam , volens aliquid magnum et memorabile tradere , sicut fecit Dominus in fine sui testamenti et prœdicationis tradens corpus suum et aanguinem. Melius enim commendantur mémorise , quea in fine sermonis traduntur atque dicuntur. Sermonem suum ita S. Petrus conclusit : Dominum Jesum Christum sanctificate in cordibus vestris ^paraii ad satisfactionem omniposcenti vos rationem de ea quœ in vobis est fide et spe. (I Pet., m.) Isti etiam hsereticijactant se non mentiri. Nos vero dicimus, quia plane

mentiuntur. Est enim fraus in tacendo et in dicendo. Unde B. PauluB confidenter in faciem restitit Petro , .quia circumcidebat. Visum enim fuerat B. Paulo , quia veritatem evangelii non adnuntiaret , quia aliud prsecipiebat , quam corde credebat. Veritas enim dicti consistit in tribus, in corde, ore et opère. Unde dicitur quod are duorum vel trium testium stat omne verbum. Secundum hanc intelligentiam dicit Dominus: Qui confitebitur me coram omnibus hominibus^ confitebor et ego eum coram pâtre meo, (Math., xvni.) Et item : Oportebat prœdicari pcenitentiam in nomine ejus in omnes gentes. (Matth., x.) Item Jésus : Omnis spiritus qui confitetur Jesum in carne vethisse^ eœ Deo est, (Luc, xxit.) Et item : Quisquis confessus fuerit^ quod Jésus est filius Det, in Deo manet et Deus in eo, (l Joan., it.) Et item epistolis B. Pauli : Nemo didt DominiM Jest^s^ nisi in Spiritu sancto, Aliquando enim loquitur quis corde et non ore , ut Moyses : ore enim tacebat et corde loquebatur. Cui Dominus : Ut quid clamas ad me 9 Diabolus enim corde tacebat, et ore loquebatur, dicens : Quid nobis et tibi Jesu Nazarene ? Cur venisti ante tempus torquere nosf (Matth., xxix.) Et item : Scio quia sis sanctus Dei, Et in actibus apostolorum: Jesum novi^ Paulum scio, (Act., xix.) Nunquid diabolus veritatem dicebat, in quo nulla veritas est , et qui est pater mendacii testante Domino ? vel quomodo dicebat in Spiritu sancto, in quo Spiritus sanctus non est? Dominus quidem dicit : Non omnis qui dicit miki Domine^ Domine, intrabit in regnum cœlorum, (Matth., TU.) Et item : Ut quid vocatis me , Domine , Domine , et non facitis quœ dico ? Quomodo enim malus dicit Dominus, Jésus, in Spiritu sancto, eum in eo Spiritus sanctus non eiti Spiritus enim sanctus disciplinœ effugiet fictum , nec habitat incor^ pore subdito peccatis. (Sap., i.) Dicit ergo B. Paulus, de dicto in quo concurrunt fides , spes , caritas. Veraciter enim dicit , qui voluntatem suam sono vocis enunciat , et qui corde tenet, ore fatetur, et operibus exequitur.

In tertio capitule convincimus istos et judicamus hsereticos ^ esse, novi testamenti auctoritatibus. Dicimus enim quod Deus vult omnem hominem salvum fieri , et ad agnitionem veritatis venire (I Tim., ii.), sicut narrât scriptura. Nec Ghristus pro omnibus esset cracifixus, qui omnia trazit ad bo, nec esset

XX L£S ALftIOBOIS,

datnm plénum salutis remedium : si tantum saltarentur majores , qui originali peccato actualia addiderunl ; et si infantes non salvarentnr, qaos Deus creaverat et formarerat ad imagînem et similitudinem suam , qui nnllam peccatum forte feeerant, sed tantum originale contraxerunt. Baptisma enim generaliter omnibus esse traditnm, tam majoribus, quam minoribus, sicut ait Dominus discipulis : Ite docete omnes génies , bapti^ sanieê eos in nomine Patris, et Filii^ et Spiritus saneti, (Matth., xxYiii.) Et item : Nisi quis renatut fuerit ex aqua et Spiritu saneio, non intrabit in regnum cœlorum» (Joan., m.) Dominus dicit discipulis: Sinite parvulos venire ad me, ialium est enim regnum cœlorum, (Me, x.) Quod quidem dicit duplici ex causa. Scilicet ut qui saWari volunt , malitia et dolo parvuli sint , et idem simplicis , sicut ipse ait : Nisi ^f/teiamini sicut parvuli isti^ non intrabitis in regnum eœlorum. (Matth., xTiii.)Vel ideo dicit, ne apostoli, eorumque successores , super baptisandis unquam dubitarent. Baptisma enim successit circumcisionis in locum, quse quidem pracepta erat in majoribus et in infantibus. Et baptisma est generalius et plenius , quia masculi et feminse baptisantur, et gratiae ibi prœstantur. Si autem quseratur, cujus fide salvantur infantes, cum ipsi iidem non habeant, sine qua impossibile est Deo placere : dicimus quia fide ecciesi», vel fide patrinorum, sicut paralyticus est curatus fide offérentium , et per tegulas submittentium eum ; et filius reguli , et filia Gananas» salvati sunt eadem hora qua regulus et Canansea crediderunt. Dicimus enim , quod baptisma débet celebrari in ecclesia , et per ministres ecclesi», nisi nécessitas urgeat. Unde dicit B. Paulus : Qui idoneos nos fecit ministres novi testamenti. ( If Corin., m.)

In quarto capitule convincimus etjudicamus istos hsereticos esse novi testamenti auctoritatibus : quia corpus Domi> nicum non consecratur nisi per sacerdotem , sive bonus sit, sive malus. Per verba enim sacra, quse dixit Salvator in cœoa, scilicet : Hoc est corpus meum, et Hic est sanguis met», consecratur et conficitur Dominicum corpus. Sicut enim imperatoris, vel régis Franciae, vel alicujus potentis nuntius non corrumpit , nec vilificat sui abjectione vel pannositate quod dicit : sic verba Domini sacra variantur, non vitiantur, non

maenlantur. Et lieut solis radius transiens per cloacaa , ma* culam non contrahit vel fœtorem ; vel sicut aqua pura et nitida transit ad areolas per canales loteos ac sordidos vel limosos : sic verba Dominiea non sordidantur, nec melius nec nitidus per bonum quam per malum proferuntur. Quoniam ad Dominum non est transmutatio j nec vicissitudinis ohwnbraiio,

Qaod autem corpus Dominicum celebrari non debeat nisi in ecclesia , Paulus ait : Aui ecclesiam Dei eontemnitis ? Numquid domds non habeiis ad manducandum. (I Cor., xi.) Item S. Paulus ad Timotheum : Oportet te conversari in domo Dei, quod est Dei vM ecclesia^ co/timna, et firmamentum veritatis. (I {Tim., m.) Omnes etiam fidèles debent doctrinam suam accipere in ecclesia. Unde B. Paulus : Mulieribus in ecclesia loqui non permitto , sed in silentio discant cum omni humi" litate» (I Tim., ii.) Hic est enim panis angelorum , quem manducat homo , qui descendit de cœlo. Et sicut manna quod pluerat de cœlo, ac virga Aaron, quae fronduerat, servabantur in arca, et tabulœ testamenti, qu» erant scriptas digito Dei : sic corpus Dominicum non consecratur, nec custoditur nisi in ecclesia, carissimum Domini sanctuarium. Et sicut arca deferebatur in bumeris a solis levitis, et custodiebatur, et soli levitœ ministrabant in tabemaculo Domino : sic solis sacerdotibus et eorum ministris commissa est ecclesise cura atque tradita. De bac arca dicitur in Apocaljpsi : Apertum est cœlum , et visa est arca testamenti in tempio ejusm (n.) Solis etiam sacerdotibus tradita est potestas ligandi atque solvendi. Unde Dominus B. Petro : Quodcumque ligaveris super terrain , erit ligatum et in cœlis ; et quodeumqtiê solveris super terram^ erit solutum et in cœlis. (Mattb., xTi.) Et B. Paulus Timotheum : Hujus rei gratta reliquitê Cretœ ^ ut corrigas ea quœ desunt , ut constituas presbyteros per singulas civitates, (Tit., i.) Item de ordinibuB : Près by teri ^ qui bene prœsunt^ duplici honore digni habeantur. (I Tim., v.) Item: Adversus presbyterum accusationes noli accipere f nisi sub duobus vel tribus testibus* Et item : Oportet diaconos pudicos esse. Et item : Omnibus qui stmt Philippis episcopis ei diaconibus , gratia sit vobis etpax, (Philip., i.) Ecce quibus committitur verbum Dei, scilicet verbum praedicationis et correetionis. Item B. Paulus:

XXll LES ALBIGEOIS.

Ârgue^ obseera , increpa in omni potesiate et discretume. (II Tim., IT.) Et item Dominus ad discipulos : Dœete eos servare omnia quœcwnque mandavi vobis. Istis ergo presbyteris , episcopia , diaconibus , clerici et laici debent obedûe pr opter Deum, sive sint boni , aive sint mali. Unde Dominas : Super cathedram Moysi sederunt Scribœ et Pharisan: quœ dicunt facite , qiMB autem faciunt facere noliie. (Ibid., xxm.) Et B. Petrus de potestatibus : Subdiii estote dominis vestris, non tantum bonis et tnodestis^ sed etiam discolis. (I Pet., n.) Et item : <S>tt pastor potens in doctrina siML. (Tit., i.) Et item: Oh édite prœpositis vestris^ et subjacete eis. Ipsi enim pervigilant^ quasi pro animabus vestris rationem reddituri^ ut cum gaudio hoc fadant et non gementes. (Heb., xm.) Item : Mementote prœpositorum vestrorum , qui vobis locuti sunt verbum Dei: quorum intuentes exitum conversationis , tmitamini fidem. Quia qui altario servit , de altario parUcipet. Et si vobis spiritalia seminamus , non magnunt est si camalia vestra metamus. (I Cor., ix.) Et item ad Timotheum: Tu autem permane in his omnibus quœ didicisH^ et crédita sunt tibi: \quia ab infantia sacras litteras didicisH, quœ te possunt instruere ad salutem. (II Tim., m.)

In quinto capitule convincimas et judicamus istos hœreti- C08 esse , novi testamenti auctoritatibus , quia nolunt confiteri , quod vir et mulier possint salvari , si camaliter misceantur. Qui quidem palam pnedicare soliti sunt , quod yir et mulier salvari non poterant, nisi carnaliter convenirent. Laudant enim et approbant fecunditatem pecudum ; et damnant et improbant fecunditatem hominum , et amant stenlitatem mulierum. Sicut acriptura narrât : Beatœ stériles, et "■ \ ventres qui non genuerunt, etc. (Luc, xxm.) Et hoc quidem prsedicant , ut innumerabilis substantise rarus inveniatur dominus , et quce facta est creatura ad usum et aervitium hominum , careat possessore , habitatore , rectore : volentea omnes esse sicut ipsi sunt. Juxta quod ait B. Paulus : Voh omnes esse sicut ego sum, (I Cor., tu.) Et sic virginitatem videntur prœdicare , ut sint omnes virgines , sicut fuit Christus et Maria virgo. Et Dominus ipse dixit: Crescite et multiplicamini et replète terram. (Gen., i ; Joan.,n.) Videntur enim vtuvtias detrahere, et eas damnare, quas quidem dominos Jesos

PIÈCES JUSTIFICATIVES. XXlll

8ua et Marias mairie suse, et discipolorum prsesentia dedicavit, et aquse in vinam versse miracalo illustravit. Dicit etiam Ëvangelio : Quod Deus conjunxit^ homo non separeU (Matth., xix.) Et non niai causa fornicationis liceat viro uxorem dimittere. Item B. Paulua : Qui matrimonio jungit virginem suatn^ bene facit. Et item : Si nubat virgo , non peccat. Et item : Mulier alligata est legi, quanto tempore vivit vir ejus^ nec habet potestatem sui corporis , sed vir, Similiter et de viro* Et item : Nolite fraudare invicem , nisi ex consensu , ui vacetis orationi, Postea revertimini in idipsum , ne teniet vos saianas. (I Cor., vn.) Item : Yolo juniores nubere, filioê procreare, maires familias esse. (I Tim., v.) Et item : Non ego dico, sed Dominus. Et item: Salvabitur mulier per natorum generationem. (I Tim., ii.) Si esset peccatum filios procreare, quare diceret Dominus, cur diceret apostolus bonum esse ? et quare diceret, revertimini> et volo ? Numquid Yult Deus , numquid vult apostolus, ut fiât peccatum ? Credimus itaque quod vir et uxor salvantur, licet carnaliter misceantur.

In sexto capitulo convincimus istos et judicamus hœreticos esse, et ab unitate ecclesise preecisos, novi testamenti auctoritatibus. Dicimus enim, quia ministerium ac potestatem ligandi atque solvendi Petro sanctissimo tradidit Dominus , dicens : Quodcumque ligaveris , etc, (Matth., xvi.) Et B. Jacobus : Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros ecclesiœ, (Jacob., y.) Et item : Ecce ego mitto ad vos sapientes et scribas, (Matth., xxiii.) Et sicut ait in evangelio Dominus : Non omnes capiuntv»trbum istud, (Matth., xvi.) Prœterea dicimus, quod stantes deberent de evangelio respondere, et disputare, cum omnes christiani stent, quando evangelium recitatur. Et si tune stamus , cum legitur : multo fortius , cum exponitur. Nec debuissent locum tenere sedendi , postquam elegerant locum standi. Multas etiam habemus auctoritates, quibua coUigitur manifeste, quod stare debeat quis, cum evangelium adnuntiat : ut est illud : Stetit Jésus in loco campestri, (Luc, Ti.) Et item: Stabat Jésus et clamabat dicens: MediiM ves^ trum stetit^ quem vos nescitis. (Joan., th.) Et item post resurrectionem apostolos confirmans et prsedicans , stetit. Unde dicitur : Stetit Jésus in medio discipulorum suorum ,

XXiV tES ALDIGKOIS.

et dixit: Pax vobis, (Joan., xx.) Ipsi autem non obtinent locnm judicantis, sed respondentia. Dominua enim aedôre debuit, oui a paire omne judicium datam est. Ipsi vero non jodicant , sed judicantur : nec eia est in ecdesi» ministeiiom ooncessum prœdicandi. Isti autem hœretici talea sunt , quales doctor sanctœ ecclesiœ futures esse prœnuntiat dicens: Mali homines et seductores proficient in pejus , errantes et in errorem mittentes. Erit enim tempus , cwn sanam doc" trinam non sustineh%iA%t , sed a veritate ctuditum avertent , ad fabulas autem convertetitur , (II Tim., m.) Item : Qui" dam aberrantes^ aversi sunt in vaniloquium ^ volentm esse legis doctor es , non intelligentes quœ loquuntur^ neque de quibus affirmant, (I Tim., i.) Istorum vero inobedientiam punire deberent ecclesise prselati atque corrigere coram omnibus. Unde S. Paul us: Peccantes coram omnibus argu» antur, ut cœteri corrigantur, (I Tim., y«) Item B. Paulus ad prselatos : Habentes in promptu ulcisd omnem inobedien-tiam. (II Cor., x.) Et : Eos qui contradicunt potentes argue. (Tit. I.) Et item: Argue j obsecra^ increpa^ in omni imperio, (II Tim. iv.) Et item : Tradidi kujusmodi satanœ in interitum carnis , ut spiritus sit salvus in judicii diem. (II. Cor. y.) Itemque : Judicavi eum qui hv^usmodi est. Item que : Qui aliud vobis adnuntiaverit^ anatkema sit,

Responderunt hseretici , quia episcopus qui dederat aan* tentiam erat haereticus , et non ipsi : et quod erat inimicoa eorum, atque erat lupus rapax, et hypocrita, et inimicus Dei, ac non bene judicaverat. Et noluerant respondere de fide sua^ quia cavebant se ab eo, sicut eis prœceperat Dominas in evangelio : Attendite a falsis prophétie^ qui veniunt ad vos in vestimentis ovium^ intrinsecus sunt lupi rapaces, (Matth.« yn.) Et quod ipse erat persécuter eorum fraudulentns , el parati erant ostendere per evangelia atque epistolas quod non erat bonus pastor, neque ipse, neque cseteri episcopi yel presbyteri, sed potius mercenarii. Respondit episcopus, quod sententia in eos de jure erat dictata , et paratua erat probare in curia domini Alexandri papse catholici , et in curia Ludo* vici régis Franciœ , et in curia Raimundi comitis Tolosani » vel uxoris ejus , qu» erat pressens , vel in curia pnesentis Trencavelli , quod recte fuerat judicatum, et quod isti mani*

PIÈCES JUSTIPICATIT^ S. XXV

feiiste esaeût hieretici, et de hseresi notati. Atque promitit se eo8 accasare de hseresi in omni curia catholica, et se eabiturum judicii discrimen.

Videntes vero se esse convictoa atque confusos , converterunt se ad omnem populum dicentes : Audite , ô boni vîri ^ fidem nostranHf quam eonfitemur, nunc confitemar autem propter dilectionem et gratiam veatri. Reapondit epiacopua pnedictua: Voa non dicitis, quod propter gratiam Domini dicatia : atque dicitia, propter gratiam populi. Et illi inquiunt : Noa credimua unum Deum vivum et verum , trinumque atque unum , Patrem , et Filium , et Spiritum aanctum : filiumque Dei carnem auacepiaae, baptiaatum fuiaae in Jordane , jejunaaae in deaerto , prsedicaaae aalutem noatram, paaaum, mortuam atque aepultum, ad inferoa deacendiaae , reaurrexiaae tertia die , ad cœloa aacendiaae , Spiritum paraclitum in die Pentecoatea diacipulia miaiaae , venturum in die judicii ad judicandoa vivoa et mortuoa, omneaque reaurrecturoa. Cognoacimua etiam quia quod corde credimua ore debemua confiteri. Credimua quia non aalvatur qui non mandacat corpua Chriati : et quod non conaecratur niai in eccclesia, atque etiam niai a aacerdote aive bono, dive malo , nec meliua fieri per bonum quam per malum. Credimua etiam quod non aalvatur quia , niai per baptiamum , et parvuloa aalvari per baptiama. Credimua etiam, quod vir et mulier aalvantur, licet carnaliter miaceantur. Et quod pœnitentiam debeat unuaquiaque accipere ore et corde , atque a aacerdote et in eccleaia baptiaari. Et quidem ai quid in eccleaia ampliua poaaet oatendi per evangelia vel epiatolaa , illud crederent et confiterentur.

Interrogavit etiam eoa epiacopua prsedictua, ai jurarent se tenere fidem iatam et credere. Et ai quid ampliua debeant confiteri, quod maie aenaerant atque prœdicaverant, an non? Reapondentea dizerunt, quod nuUo modo jurarent, quia contra evangelium facerent, et epiatolaa. Contra eoa vero inducte Bunt novi teatamenti auctoritatea a predictis catholicia peraonia. Auditia itaqùe utrimque auctoritatibua , aurgena prsedictua epiacopua judicavit aie.

Ego Gaucelinua epiacopua Lodovenaia , juaau et mandato Aibienaia epiacopi , adaeaaorumque ejua , judico et per aen-

tentiam dico, quod maie sentiunt bseretici isti de jarejurando, et debent jurare , si resipiscere volunt , prsestandumqae est juBJurandum ubi fides periclitatur. Et quia infâmes sunt , et de hsBreal notati , debent purgare suam innocentiam , et redeuntes ad ecclesiœ unitatem , fidem suam debent jurejurando adstruere , sicut tenet et crédit ecclesia catholica : ne infinni qui sunt in ecclesia corrumpantur, et ne oves morbid» universum gregem contaminent. Nec est contra evangelinm vel epistolas Jacobi. Quod enim dicitur in evangelio : SU sermo vester, est est^ non non , neque Jurabitis per cœlutn 1"i neq%^ per terram^ etc/Matth., y), non prohibetur jurare per Deum , sed per creaturas. Qentes enim colebant creaturaa : et si fuisset licitum jurare per creaturas, reverentia et honor, qui soli Deo debetur, creaturis exhiberetur , et sic idola et creaturse velut Deus adorarentur. Legitur enim in Apocalypsi, quod Angélus levavit manum suam incœlum , etjuravitper xnventem in sœcula sœculorwn, (Apec, x.) Et B. Paulus ad Hebraeos inquit : Qtêoniam Deus neminem habuitj per quem jurarei majorem^ juravit^ inquit^ per semetipsum, Homines enim per major em suijurant^ et omnis controversiœ eorum finis ad confirmationem est juramentum. In quibus a6uiidantius volens ostendere DeiM pollicitationis heredibus immobilitatem consilii sut, interposuiijusjurandnm. (Heb., Ti.) Juravit Deus dicens : Juravi per memetipsum. (Qen., xxn.) Et item : Juravit Dominus , et non pœnitebit eum» (Psal., cix.) Apostolus etiam fréquenter juravit per Deum sict Testis est mihi Deus. (Philipp., i.) Itemque : Tester Deum. (I Tim., y.) Si itaque juravit Dominus, juravit Angélus , juravit Apostolus : quare non recte juratur, ubi maxime fides periclitatur ? Vel illud quod dicitur in evangelio , et in epistola B. Jacobi, consilium est, non prœceptum, quia si non Juraretur, non dejuraretur. Et quod amplius est, a tnaloest. (Matth., y.) Id est, de infirmitate non credentis, non de infirmitate jurantis. Vel secundum primam expositionem, a malo est , id est ex peccato vel diabolo , quia suadet jurare per creaturas. Videntes itaque quod super hoc erant convicti , dixerunt quod episcopus Albiensis fecerat eis pactum quod non cogeret eos jurare. Quod ipse episcopus Albiensis negavit. Surgens itaque episcopus Albiensis dixit : Sententiam t

PIÈCES JDSTIFIGATIYES. XXYII

quam nunc protulit Oaucelinus episcopas Lodovensia , ego eonfirmo et laudo , atque meo jussu data est, et commoneo milites de Lumbers, quatinus non manu teneant eos per finitionem, quam fecerunt in manu mea.

Ego Castrensis abbaa electus judex hanc sententiam laudo, et assensu meo data est ita.

Ego Ardulenais abbaa electus judex hanc sententiam laudo, et assensu meo sic data est.

Ego Arnaldus Debe electus judex similiter hanc sententiam laudo, et meo assensu sic data est.

Ego Candiliensis abbas electus judex sententiam hanc laudo.

Ego Pontius de Arsax Narbonensis archiepiscopus , hanc sententiam ratam habeo , atque istos hsereticos esse scio , et eorum sententiam improbo.

Ego Arnaldus Nemausensis pontifex similiter laudo hanc sententiam.

Ego 6 Tolosanus episcopus similiter laudo et affirme

hanc sententiam.

Ego G Agathensis pnesul similiter facio , et excommuniée eos , atque ejicio eos de divine officie sanctse matris Ecclesise , et omnes illos qnï istos fraudatores christianorum audierint , aut manutenuerint, sint cum illis in œterna damnatione , donec ad satisfactionem yeniant.

Ego Raimundus abbas B. Pontii similiter.

Ego Enricus abbas Galiacensis similiter.

Ego abbas Fontis Frigidi similiter.

Ego M Tolosensis prœpositus similiter.

Ego Gil abbas et prsepositus similiter.

Ego R archidiaconus Agathensis similiter.

Ego Guide prier de Montepessulano similiter.

Et ego F Sendracensis abbas similiter.

Et ego magister Blancus similiter.

Et ego Bego de Verreiras similiter.

Et ego Trencavellus vicecomes in nostra preesentia , sicut judicatum est , laudo et affirme similiter.

Et ego Constantia , soror régis Francise uxorque comitis Raimundi Tolosani, similiter.

Et ego Sicardus vicecomes Lauracensis similiter.

Et ego Isamus de Dornia similiter laudo et affirme hanc sententiam cum omnibus istis antedictis , in prsesentia populorum castrorum , scilicet de Lumbers et Albi , aliorumque multorum populorum qui hanc sententiam laudare atque judicare audinnt.

XXVtll LES ALBIGEOIS.

No 9. — Cf. p. 386.

Meurtre de Rapiond TrencaveL

Sane quoniam de eodem Guillelmo (Raymundua TrencaveQ incidentes facta est mentio , silendom non est qoid in illam postea, ezcreacente supra modum malitia , sit a siûa commissum : quam levis occasio piaculare peperit scandalum, et quam terribile subsecutum sit inaudit» ultionis eEemplum. Res enim recentis mémorise est, crebro certoqne mihi comporta relatu. Idem vir nobilis et magnus^juxtanomen magnorum qui sunt in illa terra, cum post Tolosanam, cui interfuit, expeditionem, finibus suis per circuitum fortiter defendendti in pace ageret ; causa ezstitit ut nepoti incursu hoatinm laboranli, subvenire deberet. Denique ipso cum manu non parva praecedens, prsecepit ut reliquus exercitoa sequeretur. Erumpens ergo ex subjectis urbibua Bederensi (Bitorrenai) et Carcassonensi, juventus non modica, armis animiaquo instructa properabat. Contigit autem ut quidam Bederenaia, numéro fretus concivium ^ equiti non ignobili simul proce* denti petulanter injuriam faceret, equo ejus militari, quein dextrarium vocant, ablato et ferendis in via sarcinis deputato. Ëques vero, sibi toto ordine equestri adjuncto, in prœsentia ducis acerrimam movit querelam, illatam injuriam tanquam minus quidem damnosam, sed multum dedecorosam exag^ rans. Dux vero placare volons équités, constanter pronnntiantes quoô protinus ab exercitu discederent, ai Bederenaia concivis sui impunitate gauderent, auctorem injuiisB conqnerentium tradidit voluntati. Quem illi levi quidem sed aliquantulum indecora mulctatum pœna tanquam dehonestatum et deinceps sine honore victurum dimiseront. Unde yehementer indignata est civitas Bederensis, quasi unius civis vel exiguum dedecus universitatem suam maculasset. Itaque universi cives domino suo ab expeditione reverso lacrymabiliter supplicarunt, ut aliquo honesto et compétent! modo aubjectse et dévot» sibi urbis dedecus aboleret. Ille, ut erat animi satis civilis, clementer humiliterque respondit, seqne id quod necessitate placandi équités actum fuiaset, libenter emendaturum, et civibus optimis die certo ex eomm arbitrio

PIÈCES JUSTIFICATIVES. XXll

solemniter satisfacturum spopondit : quam illi sponsionem amplexi quieverunt. Statuto die sponsor cum amicis et sub- Jectis nobilibuB adfoit : et basilicam cathedralem ingressus, cmum, quibus pnesente episcopo satisfaceret, prœstolabatur adyentum, illi qnoqne , farore callide diuimulato , mox afflaere, loricas et sicaa veste superdactategentes ; procedensqae in médium qui injuriam fecerat, et ignominiam reportarât : € Ecce ego, inquit, homo infelix et vitse pertœsus, eo qnod mihi contigerit cum dedecore vivere. Dicat nunc, ai placet,dignatio tua,dominemi, utrum velit quod circa me actum est emendare, ut velim possimque vivere. » Tune vir mémorabilis satis civiliter et infra personam dominantis : € Haratus som, inquit, super hoc preesentium procerum consilio civinmque arbitrio stare, sicut spopondi^ » Rursus ille : € Bene , inquit, diceres, si alicujus exhibitione honoris a te nostra posset confusio compensari. Nunc autem, cum in ea mensura, quft mensus es nobis dedecus, non possis remetiri honorem, nostram non aliter quam tuo necesse est sanguine maculam expiari.» Quo dieto, arma cives nequissimi, quse occuluerant, retexerunt; et impetu facto coram sacro altari, frustra se pêne usque ad periculum proprium objectante episcopo , dominum proprium cum amicis et proceribus suis lanistœ crudelissimi perimerunt.

(Ex Guillelmi Neubrigensis, De rébus AngliciSy lib. n. — Recueil des hisior. des Gaules, t. XIII, p. 107.)

No 10. — Cf. p. 394.

Notitia conciliabuU apud S. Felicem de Caraman sub Papa hsreticomm Ricpiinta celebrati.

Ecclesia Tolosanaadduxit Papam Niquinta in Castro saueti Felicis, et magna multitudo hominum et mnlierum ecclesiss Tolosanœ, aliarumque ecclesiarum vicinarum, congregaverunt se ibi ut acciperent consolamentum quod dominns Papa

Niquinta cœpit consolare. Postea vero RobertuB de Spemone» episcopus eccleaiae Francigenarum (id eat, illius sect» homi- Qum habitantium respectu Occitanorum ultra Ligerim), venit cum consilio suo : Marchua Lombardisa venit corn conailio 8U0 similiter, et Sicardus Cellarerius eccletise AlbienÛB episcopus venit cum consilio suo et B. (Bernardus) Gatalani venit cum consilio suo ecclesise Carcassensis, et consiliom ecclesiae Aranensis (le Val -d'Aran) fuit ibi. Omnes igitur innumerabiliter congregati voluerunt habere episcopum; et elegerunt Bemardum Raimundum homines Tolosaitas ecclesise qui voluerunt habere episcopum. * Similiter Bernardus Gatalani et consilium ecclesiss Carcaasensis , rogatus ac mandatus ab ecclesiâ Tolosanft , et cum consilio et voluntate et solutione domini S. (Sicardi) Cellarerii, elegerunt Guiraldum Mercerium, et homines Aranenseï elegerunt Raimundum de Casalis. Postea Robertus de Spernone accepit consolamentum et ordinem episcopi a domino Papa Niquinta, ut esset episcopus ecclesiarum Francigenarum. Similiter et S. Cellarerius accepit consolamentum et ordinem episcopi, ut esset episcopus ecdesisa Albiensis. Similiter vero Marchus consolamentum et ordinem episcopi, ut esset episcopus ecclesiso Lumbardiœ. Similiter vero Bernardus Raimundus accepit consolamentum et ordinem episcopi, ut esset episcopus ecclesiœ Tolosan». Similiter Ouiraldus Mercerius accepit consolamentum et ordinem episcopi, ut esset episcopus ecclesise Garcassensis ; et Raimundus de Gasalis accepit consolamentum et ordinem, ut esset episcopus Aranensis.

Post hsec vero Papa Niquinta dixit ecclesise Tolosan» : € Vos dixistis mihi ut ego dicam vobis consuetudines primitivarum ecclesiarum, sint levés an graves. Ei ego dicam : Septem ecdesiss AsisB fuerunt divisœ et terminal» intor iUas, et nulla illarum faciebat ad aliam aliquam rem ad suam contradictionem. Ecdesi» Romanœ et Drogometiss et Melenguise et Bulgarise et Dalmati» sunt divisœ et terminâtes, et una ad alteram non facit aliquam rem ad suam contradictionem ; et ita pacem habent inter se : similiter vos facite. »

Ecclesiâ vero Tolosana elegit Bernardum Raimundum et

Guillormum (iarcias, et Ermengaudam de Forest^ et Raimundum de Beruniaco, et Quillabertum de Bonovillario, et Bernardum Guillermuxn Contar^ etBernardumGuillermum Bon»- Villse et Bertrandum de Avinone, ut essent diviaores. Ecclesia vero Garcassensis elegitGuiraldum Mercerium, et Bernardum Catalanum, et Gregorium et Petram Calidas-Manus, et Raimundum Pontium et Bertrandum dç Molino, et Martlnum de Ipsa-Sala, et Raimundum Guibertum, ut essent divisorea ecclesiœ. Et îsti congregati et bene consiliati dixerunt quod ecclesia Tolosana et ecclesia Garcassensis sint divisée propter episcopatus ; quod sic (scilicet) episcopatus Tolosse dividitur cum archiepiscopatu Narbonensi in duobus locis, etcum epi- Bcopatu Garcaasensi a Sancto-Pontio , sicut montana pergit inter castrum Gabaretii et castrum Alti-PuUi, et usque ad divisionem castri Saxiati et castri Verduni, et pergit inter Montem-Regalem et Fanum-Jovis ; quod sicut alii episcopatus dividuntur ab exitu Radensis usque ad Leridam sicut pergit apud Tolosam, ita ecclesia Tolosana maneat in sua potestate et in suo gubernamento omnem episcopatum Garcassensis et archiepiscopatum Narbonensem, et aliam terram, sicut divisum et dictum est, usque ad Leridam, sicut vergit ad mare.

Et ita ecclesi» ôunt divis» sicut dictum est, ut habeant pacem ad invicem, et una ad alteram non faciat aliquid ad suam contradictionem. Hujus sunt testes rei et defensores Bernardus Raimundus, et Guillelmus Garcias, etErmengaudus de Bauniaco, et Guilabertus de Bonovillario, et Bernardus Guill^mi Gontor, et B. ( Bernardus ) Guillermi Bonse- Villœ, Bertrandus de Avinone; et ecclesiœ Garcassensis Guiraldus Mercerii et B. Gatalani ; et Gregorius et Petrus Galidas-Manus, et Raimundus Pontii, et Bertrandus de Molino, et Martinus de IpsarSala, Raimundus Guiberti. Et omnes isti mandaverunt et dixerunt Ërmengaudo de Foresto ut faceret dictatum et chartam Tolosanœ ecclesiee : similiter et Petro ' Bernardo, ut faceret chartam ecclesiœ Garcassensis.

(Voir D. Vaiasette, t. m, n. i, Eist, de Lang.^ iv — D. Bouquet, t. XIV, p. 448. )

XXlll LES ALBIGEOtô.

NolL Cf. p. 413.

Lettre du cardinal Pierre de Saint-Cbrysogone à Yunvim

catholique.

Petriis, Dei gratia, tituli Sancti Chrjsogoni preabjter cardinalis, apostolicœ sedis legatas, universis sanetœ matrit EcclesisB filiis, catbolicam atqae apostolieam fidem seirantibat, in Domino aalatem. Testante apostolo, sicut unns Deu8, ita una fides esse dignoacitor, a cujaa integritate nullua potest sine periculo deviare : cujus fundamentum , pneter quod nalluB aliud potest ponere, Apostoli et apostolici vere successores eomm, inspirante et docente Spiritu sanctos sanis doctrinis, tanquam vivis ex lapidibus, ita firmiter et circumspecte gesserint, quod nec sonantis impetus aquilonis, née impiorum macbinœ, licet crebris assultibus impug^etnr, illud poterunt a sua firmitate movere. Unde, qnamvia diebst istis, quidam falsi fratres , Raimundus de Bauviaeo , Bernardus Raimundi , et quidam alii , transfigurantes se is angelos luois, cum sint satbanee, prius Christian» et apostolic» fidei contraria prsedicantes venenosa prsBdicatione multorum animas deceperunt, et secum traxerunt ad ruinam : DOvissime tamen, ille qui révélât mysteria, et ad confutandos seniores Israël dédit spiritum Danieli , ad animas diaboliea fraude deceptas respiciens, noluit ulterius perfidiam illorom velari, nec chrisUan» fidei sinceritatem illorum prsedicatione corrumpi ; sed sua admirabili potestate, audientibos et videntibus multis, quod prius latuerat yenenum perfidia detexit, in augmentum et gloriam fidei christianso. Cum itaque pnedicti Raimundus et Bemardus, atque alii, venerabili fratri nostro Reg^naldo Bathoniensi episcopo, et nobilibui viris, vicecomiti de Turenna, et Raimundo de Gastro-Novo, qui de consilio nostro in terram Rogeni de Bedieres, pro liberatione venerabilis fratris nostri Albiensis episcopi vénérant, occurrissent, et se confiterentur a nobili viro comité Tolos» et aliis baronibus, quieosin perpetuum abjura verant, injuste tractari ; cum pro defensione suse fidei ad praesentiam nostram se venturos proponerent, si veniendi et redeundi securitatem haberent, memorati episcopi et vicecomes, ne

P1ÈC£S JOSTlFlCATiYES. XXXIII

corda simplicium qui illoriim erant fœce imbuti, scanda* lum paterentur et diffidentiœ adscriberent, si eis audientia negaretur, ex parte nostra et prsedicti comitis indulserunt, ut cum omni securitato se conspectui nostro prœsentarent, quatinus sub nostro et vonerabilis fratris nostri Pictavensia episcopi, apostolic» Sodis legati, et aliorum discretorum virorum et totius populi examine audireatur : et si recte ~St sane crederent, probarontur, et postquam a nobis examinât! fuissent, nihilominus ad propria remearent securi, ne metu vol violentia quolibet ad confessionem versa fidei viderentur inducti; ita tamon qu6d, postelapsos octo dios, juxta eJitum quod exierat, nisi ad fidem nostram redirent, de terris principum qui eos abjuraverant, deberent expelli. Nos itaque indulgentiam ab episcopo et vicecomite factam, quamvis a prsefato comité Tolosa) et alios nobilibus viris, sicut diximus, jam exierat edictum ut de terris eorum deberent expelli, ratam habentes , eodem Pictavensi episcopo et comité Tolosœ, et aliis cloricis et laicis quasi trocentis, in ecclesia boati Stophani nobiscum pariter congregatis, illis injunximus ut fidem suam nobis exponoront ; et ad catholicœ fidei verita-> tom redeuntes, infamiam, quam et tota terra et ipsi pariter per damnabilem prsedicationem incurrerant, per salutiferam confessionem verse fidei removerent. Ipsi vero, inter alia verba quse hinc inde procosserunt , cartam quamdam, in qua fidei suss articules conscripsorant , in médium protulerunt, et eam sicut prolixius conscripta fuerat, perlegerunt. In quâ cum verba qusedam deprehendissemuSi quss et suspecta osso videbantur, et nisi plenius exponerentur, hœresim quam prœdicaverunt possent velare, quœsivimus ut, verbis latinis respondontes y suam fidem defenderent, tum quia lingua eorum non erat nobis satis nota, tum quia evangelia et epistolse, quibus tamen fidem suam volebant confirmare, latino eloquio noscuntur esse conscripta. Cumque id facere non auderent, utpote qui linguam latinam penitus ignorabant (sicut in verbis unius eorum apparuit, qui cum latine vellet loqui, vix duo verba jungere potuit et omnino defecit) necesse fuit nos illis condescendere , et de ecclesiasticis sacramentis, propter imperitiam illorum, quamvis satis erat absurdum, vulgarem sermonem habere. Uli igitur duo prin-

eipia esse penitas de&egftntos, publiée eoram nobis et prfiedictii viris eonfessi tunt, et firmiter aftseruerant qvod unu8 Deus Altisaimus omnia visibilia et invisibilia condidisset, quod scripturis, sicut veram est, Evangeliîs et Apoatolicis comprobatur. Confessi sunt etiam quod sacerdos noster, bonus sive malus, justus vel injustus, et talis etiam quem adulterum aut alias criminosum esse sciebant, indubitanter corpus et sanguinem Christi posset conficere, et per ministerium hujusmodisacerdotls, otvirtutem divinomm verbomin, quse a Domino prolatasunt, panis et vinum in corpus et sanguinem Christi vere transibant. Asseruerunt quoque quod parvuli vel adulti , nostro baptisati baptismate, salvantur, et nullus sine nostro baptismo potest salvari : omnino infician* tes se aliud baptisma aut roanus impositionem , sicut eis imponebatur, habere. Affirmaverunt nihilominus, quod Tir et mulier matrimonio copulali , si aliud peccatum non impediat, licet carnaliter alter alteri debitum reddat, propter bonum matrimonii excusati salvantur et propter hoc nunquam damnabuntur. Archiopiscopos prœterea et episcopos, presbytères, monachos, canonicos, heremitas, templarios, hospitalarios, affirmaverunt esse salvandos. Dignum quoque etjustum esse dicebant, ut ecclesias in honorem Dei atque Sanctorum fundatas, cum summa devotione visitantes adirent, et sacerdotibus et aliis eorum ministris honorem et reverentiam exhibentes, primitias et décimas eis persolvere deberent, et de omnibus parochialibus dévote respondere.

(Baronius, AnnaL^ éd. Theiner, t. xix, p. 465, et dans D. Bouquet, t. xix.)

Page