‹ Les archives angevines de Naples: étude sur les registres du roi Charles Ier (1265-1285)Chapitre 69 sur 146 · TARIF DES DROITS DE SCEAU · texte numérisé non relu

TARIF DES DROITS DE SCEAU

et parchemin, en feuilles détachées pour les expéditions d'actes et en cahiers pour les registres (1). En revanche^ il perçoit les droits de sceau ou de chancellerie^ et c'est sur les rentrées opérées de ce chef qu'il prélève les dépenses mentionnées à l'instant. Il doit ensuite verser au Trésor tout le reliquat, constituant ce que les documents en français appellent « les proveances du seel » ; et pour que les employés de la Chambre puissent contrôler les opérations, on dresse, dans des cahiers spéciaux, le compte exact des recettes et des dépenses de la Chancellerie (2).

Les droits de sceau frappent naturellement les actes expédiés en faveur des particuliers et des communautés ou actes de priva- Tis. Ils sont perçus d'après un tarif variable suivant l'objet des actes, et, la plupart du temps, proportionnel, ad valorem, lorsqu'il s'agit d'une faveur qui peut être évaluée en argent , comme dans une lettre de grâce. Le chancelier doit en exiger rigoureusement l'acquittement intégral et ne faire de remise à personne sans ordre du souverain, si ce n'est aux pèlerins, pauvres et autres gens misérables (3).

Le tarif en vigueur sous Charles I" était le suivant :

Pro j ure sigilli recipi faciet cancellariiis pecuniam in hune moduin , videlicet :

Pro privilegiis donorum domini régis, de quolibet feudo une. II.

Pro littera extraccionis a forj udicacione une. IIII.

Pro legifimacionis littera une. IIII.

Pro littera tenendi terram in demanio, pro siugulis decem unciis valoris aunui ejusdem terre une. I.

Pro reconciliatione proditoris sine restitucione bonorum une. IIII.

Et pro restitucione bonorum pro rata valoris ipsorum , sicut recipitur de novo dono.

Pro absolucione alicujus ab homicidio patrato une. IIII.

Tamen , si quis predictorum esset adeo pauper quod bono modo solvere non posset jus predictum, sit in consciencia cancellarii ipsum jus minuere, prout viderit equum.

Pro littera clausa tar. II.

Item, pro qualibet littera gracie a quinque unciis infra recipiet pro jure sigilli tar. VI.

(1) Pour tout ce qui précède, voir les règles de Chancellerie publiées par Winkelmann, o. c, p. 18.

(2) Minieri-Riccio, De' Grandi. TJIfiziali del regno di Siciliaf p. 160.

(3) Voir dans Winkelmann, o. c, p. 21, et dans Minieri-Riccio, De' Grandi JJfliziali, p. 185, les termes du serment prêté, en 1272, par Simon de Paris , en prenant possession de la charge de chancelier.

222 ÉTUDE SUR LES RE&ISTRES ANaEVINS.

Ultra vero usque infra centum uncias tar. XII.

Si vero gratia sit centum unciarum, reciplet unciam unam ; et, si fuerit ultra , recipiet ad eandem rationem de uncia una pro singulis centum unciis.

Et si vero gracia non sit in quantitate extimabili ad pecuniam , recipiet indiflferenter tar. XU.

Pro littera aperta justicie tar. IlII.

Pro littera matrimonii tar. XII.

Pro littera magistri jurati ve! judicis tar. XXI.

Tamen intencionis domini régis est quod magistri jurati et judices terrarum annales fiant per justiciarios et habeant litteras eorum (1), et jus sigilli, quod inde percipi consuevit, sit curie.

Pro littera notarii publici tar. XII.

Pro littera medici vel advocati specialiter in uno justiciaratu aut pluribus , aut generaliter per totum regnum tar. XII.

Pro littera extractionis a banno tar. XII.

Pro littera comiti tar. XII.

Pro littera de concedendo mercato seu nundinis tar. XII.

Pro littera de subventione recipienda a vassallis tar. XII.

Pro littera de assecuracione vassallorum tar. XII.

Pro littera de ponendo aliquem in possessione tar. XII.

Pro littera baliatus tar. XII.

Pro littera de extractione victualium extra regnum pro quolibet centenario salmarum frumenti, si extractio ipsa sit generose concessa,

augustalem I.

Si vero sit empta, dimidium augustalem.

Et infra regnum dimidium augustalem.

De ordeo et leguminibus recipiatur medietas dictarum quantitatum tam inira quam extra.

Pro littera prothpntini une. IIII.

Pro littera liberacionls captivi, si sit liberatus de gracia , tar. XU.

Et si per justiciam tar. VI.

Pro littera execucionis sententie tar. XII.

Pro littera immunitatis scolarium tar. XII.

Et, si plures in una littera contiheantur persone, pro una tantum littera est solvendum (2).

(1) On a vu plus haut, pp. 49 et 72, que cette disposition fut en effet observée pendant le règne de Charles I*^

(2) Jusqu'ici, nous avons suivi, pour le texte de ce tarif, comme étant plus complète et mieux disposée, la rédaction contenue dans un règlement de chancellerie qui a été publié par Minieri-Riccio, De' Grandi Uffiziali , pp. 180 et 181, puis par Winkelmann , Sicilische und Paepitliche Kanzleiordnungeny pp. 17 et 18, et dont la date a été très Judicieusement fixée par le second éditeur au mois de novembre 1268. Quant aux huit derniers articles, qui se trouvent omis dans le règlement précité, ils nous sont fournis par une constitution ou capitulvm,

Page 1