V. 1523. Des merveilles de France
L'an mil cinq cens vingt et trois fut révélée la trahison de Jehan soy disant seigneur de Bourbon connestable de France, et aussi de plusieurs aultres comme de monseigneur l'évesque d'Ostun, monseigneur de Puis en Auvergne, monseigneur de sainct Vallier.
L'an mil v^ et xxvi fut robbée la couppe de saint Germain en Laye; et le corps nostre seigneur qui en icelle reposoit fut porté par le larron gentilhomme, en la chapelle du parc madame saincte Geneviefve de Nanterre, lequel ou dict parc eut la main couppée et son corps tout vif ars et bruslé audict lieu de sainct Germain.
L'an mil v^ xxiii, jour de Purification Nostre-Dame, fut aussi robbée la couppe de l'église collégiale monseigneur sainct Estienne de Troyes, avec plusieurs aultres relliquières eslans à l'entour des sépultures des comtes de Cbampaigne, Henry et Thibault, lequel bientost après, jour de Karesme prenant, oit la main couppée et son corps pendu
(a) Liasse 299.
— /»ZiO —
et estranglé devant la dicte église et malement mis au gibet du dit Troyes.
L'an mil vc xxiii, xw^ jour de may par gens iniques, pervers et remplis de malice, ennemins mortels du royaulme de France, Hannoiers, Barbansons, Armagnacs, Bourbonnois, Lymosins et aultres ennemins de Champaigne et ayans la noble ville de Troyes, chef de toute la Champaigne, pour recommandée, fut au dit jour la dicte ville fort doraachée et en icelle fut mis feu si horrible et véhément appelé feu d'Aritrain id est de Trecis en plus de cent places pour celle ruyt, tellement que par iceluy feu furent sept ecglises consumées et mises en ruines, assavoir léslise saincl Jehan, S. Panlhaleon, S. Nicolas, le Temple, S. Esprit, S. Bernard. (a).
Texte lO.
1606. Lettre de Joseph Juste Scaliger.
Monsieur mon compère, i'ai receu la vostre avec l'eschanlillon du livre de monsieur le Thésorier de S. Marte. le le remercie par la lettre que ie lui escri. Les lesuites, les diables désenchaînés, les monstres d'envie taschent de me transformer en un Burdonius, au lieu que mon père s'appeloit d'à Burden, qui est une seigneurie en Carnia appartenant aultrefois a Michael, cousin germain de mon père. Melchior Guillaudin avec le porc Antonio Riccobono, ont forgé les lettres de doctorat, que Superville vous bailla. Mais nous réfuterons bien cesle trop lourde et grossière bourde. l'ai receu ces iours passés les monumens de mes ancestres par le raoien d'un honneste seigneur Veronnois mien parent, item une lettre d'un aultre Veronnois qui a esté iadis serviteur du fu [sic] bon évesque d'Agen Fregose : laquelle ie ferai imprimer. Nul de Véronne ne me cognoist pour Burdonius. Et n'y eust iamais aulcune famille Burdonious (sk) en Veronne : ioinct que mon père, ni le sien, ne sont point nez à Veronne. Somme toute que iamais on n'a veu un tel embrasement d'envie sur aultre qu'on voit sur moi; et si, n'ont qu'alléguer à rencontre de moi, qu'un aveuglement de ialousie. le vous dirai bien, qu'il en y a autant parmi les nostres, que parmi les Loiolites, qui ne peuvent cacher leur raaltalent. Tous les livres, doresnavant que les lesuites produiront, ou seront expressément contre moi, ou pour le moins nul ne sera sans me donner quelque atteinte de dent. Et Dieu sait si je m'en soulcie. Ils n'ont que me reprocher, et moi, beaucoup que leur mettre en barbe. Or laissons ces trompes de guerre civile. Parlons de madame d'Abain. le ne sai rien de leurs affaires, et suis en peine comment ils y donneront ordre. Tantum œs alienum esse intelligo, nt vix ex venditione prœdiorum redigi possit, quod luendo satis
(a) La septième est Saint-Abraham. Voy. Courlalon, Topog. hist. t. II. p. 99., et liasse 570, pièce C.
sit. le lui escri : el (oiitesfois ie ne sai où ma lettre la doit trouver. le suis infiniment marri de vostre indisposition. le n'ai encores par la prace de Dieu, rien que ie puisse reprocher à ma vieillesse, qui dens [sic) un mois fournirai soixante six ans. I! n'y a que mes dens, dont de sept qui me resloient, moi mesmes ces iours passés m'en arrachai deux, et en manjire mieux ii mon aise. Somme, que i'ai tousjours bon appeli». le prie Dieu vous maintenir en sa garde et toute vostre famille, ma commère, vostre gendre, vos filles. De Leyden. Ce 14 juillet 1606. — Vostre affectionné compère à vous servir. —Joseph Della Scala.
Au dos est écrit : à Monsieur — Monsieur De La Vau (a), docteur en médecine, à Poitiers (6).
Texte SO.
1633. Sentence sur gageure, rendue par le lieutenant général de Chaumont, d'où il résulte que l'enceinte totale de Clairvaux était de 65(ï pieds plus étendue que celle de Chaumont. — Expédition.
Nous Pierre Perret, conseiller du roy, lieutenant général au balliage et siège présidial de Chaumont prins et nommé pour arbitre par Dom Charles Cagnier celerier en labbaye de Clairevaulx, et M^ Alexandre Legras, advocat en parlement, demeurant audit Chaumont, pour vuider et juger la difficulté et gajure d'entre les partyes, sur ce quelles maintenoient, sçavoiï" : ledit S^ Cagnier que l'enclos et circuit de labbaye et' basse cour dudit Clairevaulx estoit plus grand que celuy de la ville dudit Chaulmont, et ledit S»^ Legras au contraire que le circuit des murailles de la ditte ville contenoit davantage que celuy dudit Clairevaulx; a leffect de laquelle gajure ledit S^^ Cagnier auroit déposé en nos mains deux escus dor et ledit S' Legras, une pistoUe d'Espagne, pour estre le tout délivré à celuy au proffit duquel le présent jugement seroit rendu; faisant droict sur la dicte difficulté et veu l'arpentage faict en nôtre présence et dudit S' Legras, du circuit de la ditte ville de Chaulmont, en dehors et au dedans des fossés dicelle, par Nicolas Perrin, maistre arpenteur juré audict Chaulmont, par lequel arpentage appert que le dit circuit contient sept mil quatre cent pieds de roy, réduit à trois cent soixante et dix cordes; autre arpentage fait par François du Poisson aussy arpenteur juré du circuit dudit Clairevaulx, contenant huict mil cinquante pieds, reduictz à quatre cent deux cordes et demy. Tout considéré, disons qu'il appert par les dicts arpentages que l'enclos et circuit du lieu de Clairevaulx est plus grand et contient daventage que celuy de la dicte ville de Chaulmont,
(a) Jl est question de ce médecin dans le Scaligeriana sive excerpta ex ore Scaligeri per FF. PP. Genevœ. 1666. In-8o, pages 197-8.
(b) Liaise 197, dossier II.
de (rente deux cordes et demy. Pourquoy nous avons ordonné que les deux escus dor mis en nos mains par le dit Sr Cagnier, luy seront rendus et restituées pour en disposer et faire ce que bon luy semblera : et que pour la dite pistoUe, elle sera pareillement remise ez mains dudit S"^ Legras, en payant par luy et au préalable le souper audit S"- Cagnier, arbitré et convenus et sans despens; Signé Perret avec paraphe; prononcé par moy Bon. Beaupere greffier commis par ledit S"^ arbitre, en présence des partyes, cejourd'huy quatorzième apvril mil six cent trente trois; et a ledit S^ Legras déclare quil acquiesce au jugement cy dessus pour saulver lamende. — Espices gratis en faveur des partyes. — Signé Beaupere {a).
Texte «1.
1642. Dissertation d'André du Sausay sur les cérémonies de l'entrée des évêques de Troyes lors de leur joyeux avènement.
Dissertatiuncula de ritu quo suscipitur episcopus Trecensis ab abbatissâ B. IMariae ad moniales cùm is primùm solemni more urbem ingreditur.
Datis igitur ad me 3 non. februarii litteris, morem
hune, Augustœ Trecarum, ab omni memoriâ receptum significas, ut recens inauguratus ejusdem urbis pontifex, suam ecclesiam, solemni ritu, ingressurus, ad monasterium virginum ss"" dei genitricis subsistât, ubi, exceptus reverentèr ab abbatissâ, prctioso pluviali induitur, ornatur mitrâ et pastorali pedo, hocque apparatu insignis, canonicis summi templi eô occurrentibus, publiée prœsentatur. Quo de ritu ut subjudicas, cum nuper inter nonnullos verteretur quaestio, visum fuerit plerisque prorsùs à jure et decoro abhorrere, ut episcopus sacra iusignia pontificalis dignitatis de manu fœminse suscipiat; adeôque de pontificalu per eam quasi investiatur {b). Cùm abbatissâ ipsius sexum haud deceat hujusmodi privilégie uti, mosque iste episcopalis honoris non nihil delibare videatur. Verùm alios esse ex adverso qui censeant hujusmodi consuetudinem posse defendi vel ex eo quôd Fontis-Ebrardi abbatissœ privilégia longé magis mira competanl, quae cùm novissiraèimpugnata fuissent satis acrilèr, ab ipsis ejusdem ordinis domesticis, discussâ lite, rata judicum calculo habita sunt, plenoque in vigore decretum ea esse servanda.
Addis insuper Trecensem hune ritum traditionis cujusdam authoritate fulciri, quâ inveteratâ credulitate fertur, antè
(a) Liasse 259.
(6) Invcstitura flt etiam consueladine can. 3. De its qiKS fiunt à majori\partecapi(idi,yih.Z. tit. 11. tom.ii. p. 151]. Voy. pour cotlo note et les suivantes, Pithou, Corpus juris canoniei. 168T. In-f", édition de Thierrj-. — Les mots qui se trouvent compris entre crochets sont des additions de l'éditeur.
susceplam Trecis Christi fldem, eodctn loco quo nunc cœnobiuni S. Mariai ad moniales visilur, exslilisse Virginum Vestalium coIle<;ium, quae ad Koraaiiorum instar a niaximo pontilice regebanlur, hisque sufferlas istas moniales, quai sub virginis Deiparœ patrocinio degunt, illarum que uti sedem, sic honorem consecutas esse. Porrrt ex anliquâ leclione observas apud Livium, post cladem Roma? a Gallis illalam, Camillum cives monuisse, urbe salvd nefas esse Vestales extra morari quibiis ipsa Roma, una essetsedes. At verô quamvis me nou eum esse reputem, qui praefixœ quesUonis possim ambages dirimere, à te tamen interpellatus dicam quod sentiam, proque insitomore ac genio ut rem totamordine suc exequar per numéros statuam aliquotproposiliones quibus rationem promam accuratiùs et per partes universam quaîstionem seriatim deducam. •
I. Extra urbem, Vestales propriè dictas, igilur, censée non sedisse. Licetenim S. Hieronymus lib. I. contra Jovinianum Vestœ asserat innumerabiles sacerdotes, successive et non simùl bas extîtisse innumeras, et Roma3, non alibi usquàm, débet in hoc diclointelligi. Quemadmodùm ex Valerio colligitur referente 300 cymbricas fœminas a Mario postulasse sibi ut virginibus, cum virginibus Romanis vestalibus vivere liceret, nec impetrasse. Quamobrem pudicitiia; zelo,ne vim à milite paterenlur, spontaneam sibimetintulisse necem. Ad quamhistoriamalludenspraefatusS.Hieronymus<?p.//a(Z-45'erachiam de Monogamiâ, pudicitiam cnjt etiàm harbaris ac feris gentibus venerabUem fuisse. Porrô si in Germaniâ vel Galliâ tùm vestalium passim sodalitia constitissent,pervium fuisset mulieribus illis expetere ut in ejusmodi collegia admitlerentur, nec opus fuisset Romam usque ire, ejusmodi ut posset vestalium inveniri cœtus. Nec contra facit quod tua observât eruditio apud Livium te legisse pridem virginum Vestalium collegium etiàm apud Albam consedisse. El enim Livius cùm Vestae sacra vetustissima esse asserit ab Albanis accepta, hinc que traducta Romam et à Numâ Pompilio ibi instituta, multisque cœreraoniis venerabiliora effecta diserte commeminit lib. I. Albanum autem, ubi titulum etiàm habet cardinalis episcopus Albanensis, oppidum Latii est ab urbe Româ ad xvi. m. p. in ortum distans. Undè translatum à Numâ Vestalium collegium in urbem esse primo ubi originem cœperat hoc ejus facto desiit. Ad Galliam quod spectat, certè Cœsarem Gallorum mores et sacra légère est passim descripta. Druydum ipse porrô fréquenter ac copiosè commémorât instituta acritus, nusquàm autem Vestalium ipse meminit. Quarum nec in actis martyrum Galliaî, ubi ^thnicorum, Flaminum ac sacrorum frequens mentio occurit, quicquam de eis proditum usquùm legi, dùm necessario studio eadem actapervolverem. ^mulalas quidem caeteras gentes Romana sacra, postquùm jugum Romanornm subierunt, pierisque ex antiquis monuraentis constat, hinc que Capitolia variis in Galliarum urbibus cxtilisse reperimus. Eumenius Rhetor, in pannegeryco praîfecto Galiiée dicto Augustodu-
— /iû/l —
nensis in Galliâ Capitolii mentionem facit. Sidonius Tolosani idem que ac Ausoniiis Narbonensis acta ss"™ martyrum Tyisi et sociorum, Trevirensis sed et Coloniensis ac Vesontionensis illi qui fastos harurn urbium conscripserunt. Apud quos taraen aliosque oranes qui de re gallicâ scripsêre, de vestalibus Gallise incolis nihil invenire licuit prœter perpetuura ibique silentium.
II. Verùm dato hoc ipso, pro certo, quod verisimile nentiquàra mihi videtur : videlicet quôd Trecis, in gallicâ Canapaniâ, urbe non ignobili vestalium antiquum fuerit domiciliura : hinc tamen nihil accommodi elici posset ad monialinm cœnobii S. Marias augenda insignia dignitatis. Tùm quôd plané non liqueat an eum locum quo pridem vestales consedissent, hae Christianœ virgines incolant. Tùm quôd etsi eumdem tenerent situm, non idèô idem jus in eas transfusum sequeretur. Cùm nec moribus successerint, tantùraque ab illis dissideant quantum lux à tenebris et daemonum cultus à Christi religione et doctrinâ. Non habet quicquâm efûcaciae illa igitur cnmparatio quôd sicut Vestales a pontitice maxirao summoque sacriûcatore regebantur, hocque honore illarum antistita gauderet ut vestiendi ejusdem pontifîcis ipsi proprium esset manus, sic abbatissae monialium Trecensium quœ in vicem priscarum vestalium suffertœ sint, adscripta fuerit praerogativa imponendi sacrum episcopo ornatum. Nàm praîterquàra illa surrogatio non patet, aequè itidem incertura est an Vestalium summae jus fuerit pontifici niaximo mysticas aptare vestes, cum sacro officio fungi primùm aggrederetur. Quod ut sit, tamen non sequitur id ritus Trecis fuisse in usu, ubi pontifex maximus sub œthnicâ superstitione nuUus fuit. Unicus hic enim toto imperio erat. Quamobrem postquàm ad unum principem rerum summa devoluta est, huic uni itidem delatum hoc sacri honoris singulare decus ni pontifex maximus, proximo fascibus imperii titulo diceretur. Celerùm vêtus ecclesiae politia voluit ut in ils urbibus duntaxat quae apud aethnicos Archiflamines habuerant, metropolilœ constituerentur, in aliis verô ut potè quaî provinciae matrices non erant et Flamines tantùm habuerant, collocarenlur episcopi [a). Hac ex régula effectum ut Trecis qui praeficerelur sacrorum apex christiano ritu, episcopus tantùm censeretur. Trecarum enim civitas etsi caeteroqui conspicua, nunquàm tamen Metropolita fuit, sed ab initio derimpta Senonensium matrici perstitit, ac etiàmnunc persévérât in utrâque politiâ tàm sacra scilicet quàm civili ut ex Notitid imperii coUigitur et tabulis censualibus Episcopatuitm orbis christiani à Miraeo edilis. Cùm igitur pontifex maximus illic sub gentilium gubernatione non esset, consentaneumindèlîtnec ibicœlum extitisse vestalium virginum quac ipsius pontidcis regimini
(a) C. in illi». D. 80. — Eandcm rogulam repetit Léo IX. cp. 3. ad Petrum et Johannem opiscopos Africae.
subcssent et à quarumprjcfccta ipse vicissim solemni Inauguratioiie sacri piiniipalùs insignia acciperet.
III. Nec solo itidem oblentu lilulibealissimœ virginis deipara', cujus subfelicissinio patrocinioTrecenses illai moniales ronsistuiil, hoc adornandi poulilicis apparaluni uniis ipsarum abbalissœ fuisse reor equidem allribulum. Cùm alia monialiuiu cœnobia invenianlur subaliisnuncupationibus evecta, quibus consimile privilegium aut paulô diversum ex veteri usu oompetit. Non le morabor per variorum hac de re exemplorum induclionem. Instar plurium quandoquidem illud esse polest, quod Rotoraagi anliqua ex praxiobservalur ubi cùm metropolilauus ponlifex sui pra?sulalùs init auspicia ad monaslerium S. Amandi in urbe solemni prpgredilur corailatu, occurrenle sibi oppoituno cœnobii loco abbatissâ à quâ honorificè susceptus ponliflcali annule donatur, quam ea, ipso dexliam porrigenle, in ejus digitum immittit , deiudè prœsul, quasi hoc signo sponsus jàm faclus ecclesiae, ab eûdem osculo in facie honoiatur, ciicumstante clero ac populo, hancque cœremoniam, quara (ut fertur) majores mystico intelleclu invexerunt, gratis conspeclanle oblutibus.
IV. Abbalissae Fontis Ebraldi privilégia, elsi insignia sint, nihil affine habere cum hoc abbatissœ monialium Irecensium priviiegio. Nàm quanluravis anlistila» fonlebraldensis potestas, per aposlolica indulta atlollatur, ad hoc non tamen assurgll, ut circà episcopum Piclaviensem vel alium quicqucàm possit, sed omne jus quo praecellit circà sacras virgines et religiosos suos extendilur et versatur, in eorumque guberuatione et correclione et ordinls (cujus capul est) œconomiâ, atque subjaccntium monasteriorum speculatione et quorumdara jurium potiùs eminenti habilu quàm actuali aclu ecclesiaslica; poteslalis conquiescit. Quamobrera hujus cum abbatissâ Trecensi comparatio ad casum qui verlilur nec spectat nec adaequè aptari potest.
V. Abnuere nequeo privilegiura hoc abbatissœ Trecensis âliquid ne dicara indecori at sallem inconvenienlis prae se ferre, quodque sacris canonibus utcumquè obversari videatur. Concilium vêtus Nannetense c. 19. Apostoli aulhoritate adductâ, qui turpe esse mulieri docet in ecclesid loqui, arcet non modo fœminas à publicis negotiis : sed labem etiàra inverecundiae lis inurit quai publicos adeunt conventus, quamvis causa utililalis Regni aut Reipublica;. Quomodô igitur hune probasset illa synodus, quo religiosa fœmitia, abbatissâ, scilicet virgo sacra et sanctimonialium magislra, ingrediente primùm urbem episcopo (quem nec deberet in faciem intueri) aperto vullu se sislit omnium obviàm aspectibus, huicque se immiscet pompae Iriuraphalis ingressûs; episcopum apertis valvis monasterii, nbi clausura debel esse perpétua, inlra virgineos Lares excipit; deducit per raauum in capitulum; per clauslrum circumducil; dirigit in ecclesiam; inducit in sedera; librum Collcctarum iili porrigit, orationem ipsimet indicat et prœscribit; tùm mittit ad paratum hospitium, ubi ille pernoctat; crastinâ die rursùs in
— UàQ —
loca regularia intromittit ; adducit in capitulum ; exuit illuttt caputio, induit pluviali, milramque ejus capili imponit, clero calhedralis ecclesiae obvianti, sic amiclum et insulalum proprium ut illoruni patrem ac pastorera présentât; quin et tactis sacrosanclis evangeliis jurare adiçit praescriptara de servandis suae parthenonae privilegiis forraulam ; sicque demùm hune clero et populo circurafluenti tradit et dimittit solemni comitatu summi templi (ubi pontificalûs sedes est) limina aditurum? Haec certè omnia quae praedicta abbatissa Trecensium nionialium circà episcopura publico in civitalis conventu adeôque tolius adjacentis regionis concursu ac conspectu, antiquo ex more peragit, coranauni non solùm à jure discrepare, verumetiàm ab honesto simul et decoro ac ipso rationis dictamine et aequitatis legibus abesse procul videntur. Profeclô leges ecclesiasticae districlè statuunt tit nulla fœmina ad altare accedere prœsumat aut presbytero audeat ministrare, aut stare vel sedere infrà cancellos (a). Item sanciunt c. 25. dist. 23. Ut sacratœ deo feminœ vel monachce sacra vasa vel pallas non contingant, hinc Herclè pari (si non potiori) jure intelligi polest vetitum ne sacras vestes pontifici mulier sanctimonialis adaptet , tiararaque , coronam nerapè sacerdotii ac praecipuum episcopalùs insigne, sacre ejusdem imponat vertici, et sceptrum ecclesiasticae poteslalis, pedum scilicet pastorale, illi tradat in manum (6). Cui porrô non licet ad altare accedere et infrà cancellos sedere, imà nec stare, quantominùs fas esse existiraari débet ad altare deducere pontificem, sedenique illi in choro assignare et Grandi praescribere ordinem? Prohibetur ipsa per canonicas sanctiones ministrare presbytero, multo magis igitur episcopo. Calque prodire in publicura sacra Religionis professio et sexus proprii pudor non permittit, quanlô minus concedit publico occursu excipere, revelalâ facie alloqui, per manum circumducere pontiflcem, affari clerum, inque proraiscuâ turbâ circumfusae plebis versari? Quodque raagis stupens juramenlum à suo superiore, proprio utiquè episcopo solemni cœremoniâ exigere, illumque per Iradilionem insigniura quasi investire (c) sacratissimà dignitate praesulatûs cujus ipsa est potestali obnoxia. Nam exeraptionis privilegio
(a) § ult. Cap. Inbibendum de cohabit. cleric. et luuUerum. Lib. 3. lit. 2.
{b) S. lîernardus Serm. de Jiapiis. : « In cxtorioiibus diversa sunt sio;na vanœ investilur» spcundùm ea de quibus irivcstimur. V. G. investilur canonicus per libruni, abbas per circuluiu, cpiscopus per baculuin et ainictum, etc. » Vide Ivonis Carnot. Fp. 59 et 60 ad Hugonem Lcgatuni et 157 ad Paschalem pp.
(c) Investire est quasi possessionom juris ecclesia? conferrc per annuhim, etc. Glos. pen. in c. Ex frequenlibns de invest. et De iis qu<B fiunt, etc. Investitura hinc in sacro jurcdefinitur, signum coUataepossessionis per traditioncni annuli, baculi, etc. Cap. Cum olim de sent. et Rejud.
— util —
non gaudet, sed ex antiquA juris observationc prliisquàm obeal raonialium regimen sibi commissuni, obedienliam illi lenetur pra?stito juraraento polliceri : cujus haec est vêtus formula ex prisco pontificali ïrecensi (a) anlè aunos 500 in membraua exarate seriatim decerpta. Ego soror... abbatissa B. Mariœ ad moniales Trecensis, ordinis sancti Benedicti promîtlo tibi pater, tuiaque sticcessoribus atque sanctœ matri ecclesîe Trecensi debitam subjectionem et obedientiam secitndùm statuta SS, Patrum ore promitto et manu proprid confirmo.
VI. Dico et sapienti consilio et auspicato successu post regularem clausuram in illo monasterio virginali stabilitam, resectas fuisse plerasque ex ritu hujus episcopalis susceptionis praxes, quaî potiùs vergebanl in defisum religionis quara décorum; hocque tantùm retentum in usu, ut recens sacratus Trecensis autistes ecclesiara monialium sanctae Mariœ per exteriorem aditum ingressus, precibus an le altare fusis, jusjurandum de servandis privilegiis ejusdem religiosae domiis spectante per chori interioris cancellos suis cum sororibus abbatissa, prœstet, sacrumque amiclum non de ejus manu sed cujusdam abbatis ab illâ in hoc houorificumniunusdeîecli, recipiat, à quo ipsius abbatissae vice et nomine, clero occureuti extra septa clausurœ regularis, episcopus praesenletur; sic enim servatis (quoad rem) monasterii ipsius juribus ac abbalissae intégra dignitate optimè prospectum, virginali decoro, episcopaii lionori, cleri reverentiae, populique commodo. Quae omnia per superfluas indecorasque alias consuetudines praememoratas potiùs imminuebantur quàm aliquod munimentum caperent vel ornatum. Praeclarè ayt S. Augustinus lib. 3 de Baptis. contra Donat, c. 16. debere consuetudinem cedere rationi. Ideôque canones sacri rectè decernunt evellendam radiatûs esse consuetudinem quae noxia sit vel irralionabilis (6).
VII. Tamen dici poterit quôd inter corruptelas jus illud abbatisse Trecensis computari non debeat quo consuevit episcopo praesulatum auspicanli sacrse dignitatis impendere insignia, imô etiàra tradere, dummodô decenti ordine hoc fiât et sine jacturâ clausure regularis. Ratio ut ità sentiara non una persuadet. Si quidem abbatissa Diaconissae honore dudùm praefulsit, hocque titulo in jure honoratur (c) ideôque benidicitur solemni ritu pariter ac abbas [d). Certè Ignalius, igneo ille pectore Chrisli martyr et pontifex in epist. ad An tiochenos versus finem salutat speciatim Diaconissas quas nuncupat sacrorum vestibulorum custodes, his igitur quae locum earum in ecclesiâ postmodùm sortitse sunt, abbatissb
(a) Ce pontiflcal existe encore. Voyez ci-dessus, page 16, n» 46.
(6) Can. Mala. dist. 8 et cap. Cum satis de off. archid.
(c) Cap. Nova quœdam et ibid. Glos. de pœnit. et remiss.
(</) Cap. Maximinus 13 de accus, et cap. Indemnitatibus de elecl.
— UàS —
scilicet, sacrarum virginum coryphœis non incongrue majores, quaeillarumsunl offlciisaffinia,quibusdam inveclis rilibus detulerunt, verbi graliâ Trecis ut monialium praefecla, ineuntiepiscopopraesulalura, quasi sacra adylareseraret, et quse Diaconissa mysticorum liminum custodes olira fuerant, insignium etiàm pontificalis honoris (quo nihil purius ac castius esse débet) curara demùra gérèrent et eâdem puritate ipse episcopus antistilâ Virginum illa ornamenla sumeret, quâ debebat iisdem decoratus dùm fungeretur ministerio sanctificationis, enitere. 11° verùm alla ratio ex jure petita favet eliàni huic Trecensi abbatissœ privilegio quôd nihilominùs honorificum non solùm esse censeo sed insimul oncrosum. Id porrô ut perspectum fiât ad prœsens propositum quaedara juvat refleclere quœ in coramentario nostro in Martyrologium Gallicanum ad diemS januarii sub elogio sanctaî Genovefae virginis observasse meminimus de multiplici tractaules velanaine, scilicet conversionis, professionis, consecrationis, ordinatlonis eiprœlationis. Cerlè cùui apostolici vigore mandati nova monialium abbatissa (nàm ad priorissam déçus hoc non pertinel) benedicitur, ut abbati privilegialo (ità juristae eloqui soient) datur mitra seu cidaris, sic ipsi Virginum sacrorum antistitae prœlationis vélum, quod Treuffam vulgô vocitant, ab episcopoimponilur. Porrô uotatu diguum quod legitur iulib. veteris styli Romance curiœ, antiquo scilicet ex more slatutum non solvi annatam summo ponlifici ab abbatissa confirmalâ, sed unum duntaxat lineum amictum quem humerale Honorius Augustod., in gemma animœ ; superhumerale, Ilabanus Maurus lib. I. de divin, offic. nuncupant. Quodpontifici Maxirao prœslitum ab electâ Virginum antistilâ lionorario muiiere seu poliùs quasi cujusdam recognitionis debitae ab electoex confirmationis titulo, non nihil affînilalis habere videtur cum illoxenio, quo non êxerapta3 ab ordinario abbatissae, ipsi suo episcopo vel annulum ponlificalem, vel pluviale aul mitrara acutextam in pra^sulâliis exordio offeri e soient, vel forte etiam cujusdam conveutionis jure pricstare obtinguntur. Muneris aulem apud jurisperilos tam canonistas quàm civiles triplex est significilio. Suraitur enim munus pro dono, pro obsequio, pro onere {a). Triplici hac acceptione milram ac pluviale ab abbatissa B. Marire ad moniales, Trecensi episcopo possessionem adeunti prœstari consuevisse ab antiquo, non absre foret interpretari. In signum scilicet oneris, nempè census cui obstricta ut praelata inferior fuerit, ad sui pontificis et pastoris teslandam snprà se prolestalem. In indicium insuper gratuiti doni ob jucniidi advenlûs l;etitiam. In Icstimonium officii, quôd mimirùm vel ejusmodi «acros ornatus abbatissa et suai moniales, quasi opes argximentosœ (utvirgines S. Ambrosius appcUabal) proprià (quae huic maxime sexui congruil) arte ac opcrâ contexorent,sicque Virginalis apificii quasi primitias,
(a) L. Munm cod. lit. ad principium; lit. cl Glos. mitnera ad § ille cap. accusatus 7 de Hœret. ia 6«.
suo ex alveario depromptas, ponliflci suo persolverent offerendo episcopalera ipsimet apparatum, suâ industriû concinatum ; vel forte poliùs, quôd sacra insignia apud eas ut idoneas sacrorum custodes, deponcreolur. Qua; cùm ut séquestra abbatissa servaret, tune et fideicommissi officie, repraesentaret, cùm ponlificali oriiatu episcopus, sedis sua) possessionera capessendo, ad raajorem basilicam vallatus ordinibus sacris progrederetur.
At fecil hoc etiarn (piè ut existirao) pluriraùm semper exculta apiid majores ss"'^ Virginis deiparœ recordatio, ut ab ejus auspiciis episcopus officii sui pastoralis executionem inciperet. Ideô nimirùm pium hune morem invexere, ut ab ecclesiâ B "^^ ipsius virginis, cul sacrae virgiaes deserviunt, episcopaiis hic iniretur inlroitus alque ab ejusdem parlhe- DonaB venerabili praefecla, qu» reginae virginum illic vicem tenet, suos sumeret ipse autistes pontificales ornatus. In hujus mysterii videlicet memoriam quo aeternus sacerdos et pontifex Christus, tanquàm sponsus deThalamo procedens, immaculatos humanitatis amictus, ab intemeratâ virgine matre suâ, vivo utiquepurissimoque suae habitationis sacrario, suscepit. Undè spiritusaitinCanticis (a): « EgrediminifiUœ Sion et videte Regem Salomonem in diademate quo coronavit eum mater sua. Hœc est porta, inquit scribens in Pammachium S. Hieronvmus (6), semper clausa et luciday operiens in se, vel ex se proferens sancta sanctorum; per quam sol justiciœetpontifex noster secundùm ordinem Melchisedech ingreditur et egreditur. — Sed de ritu Trecensi salis superque (c).
(a) Cant. 3. 11.
{h) In Apoc. pro libris adver. Jovin. in fine.
(c) Liasse 384.