UNE SECONDE VIE D'ALEXANDRE VI
Par un autre contemporain : Giov. Stella, vénitien.
[Vitse ducentorum et triginta summorum pontificum a beato Petro apostolo usque ad Julium seeundum modernum Pontiflcem. — Joannis Stella sacerd. Venetiopus de vms pontificum summa cum dïligentia revisum atque correctum. Tempore Sanctissimi in œpo patris et domini T). Julij Divina providentiel pape secitndi. Régnante viro Tllustrissimo ac serenissimo Leonardo Lauretano Venetiar. principe ac Impression Venetiaper Bernard.} nu m vende m de Vitalibus. Anno a soluté xpriana millesimo quingêtesimo quint o x. kl. febrnarias (23 janvier 1505).]
Alexander papa ejus nominis VI, nationc Hispanus, Rho-
doricus antea vocatus, Sanctas Romanee Ecclesiœ archidiaconus, Calixti olim pontiflcis ex fratre nepos, hoc anno i 492 quarto idus augusli, Innocenlio papse omnium consensu pontifex suffectus, scdit annis XI et diebus VIII. Hic ex gente Borgia, nobilissima Hispaniarum familia, duxit originem. Quem Calixtus Papa, ejus patruus, a puero educavit, instruitque, atque ad hujus dignitatis gradum prœparavit. Unde e't litteris humanis pariter etdivinis a principio summopere illum instituit et erudiri curavit : in quibus certe, ut erat acri ingenio adolescens, praestantissimus evasit. Quo factum est, ut in explicandis consiliis optimam facundiam ab ipsa sua adolescentia demonstraret : quapropter et in ipsa juvenili œtate cardineum munus ac Vicecancellariatus offlcium, ad quod prope oinnes graves curia3 Reinanœ referuntur expeditiones, ubi et maxima ecclesiasticarum rerum referuntui* moles (?), eidem concessit. In quo quidem offlcio tanta cum omni curialium bcnevolentia atque admiratione se exhibuit, ut tandem ad id fastigium merito pervenire meruerit. In quo quidem offlcio per quatuor et quadraginta annos maxima rerum pericula atque naufragia constanti animo (?) maximum experimentum de s-:- dédit. Nulla equidem negotiorum gravitas, aut Ronianse ecclesite condilio,temporumque difficultas contigit unquam, quam in offlcio non fuerit exporta--, quaeve suo non cessent consilio.
Initoitaque pontiflcatu, ab omnibus Christianis principibus et praecipue Italis, maxima pompa est salutatus. Huic ideo hoc nomen magnum decretum fuisse arbitror, quod ejus regius imprimis adspectus, ac cœlestis quaedam in eo species, utrique et nomini et pontificatui apte conveniret ; quod Alexandros omnes tum pontifices, tum reges exactos, pontiflcatum et imperium felicissime gessere, ut corum gesta féliciter démon strant.
Qui statim ex suis, ut moris est, duos Cardinales, videlicet Joannem Borgiam , Montisregalis muncupatum , et Valentinum similiter Borgiam creavit. Quem quidem Joannem ncpotem, Sanctae Susanme presbyterum Gardinalem, ex sacri senatus consulto legatum déclara tum, secundo sui pontiflcatus anno, Neapolim cum ingenti prœlatorum et curialium comitiva ad Alphonsum nuper regem creatum
investienduru et coronanduni rnisit. Quocl et factura fuit rnulta cum soleinnitateetcerimoniarum omnium exactis situa observantia. Quo facto, fœdus cum eo maxime propter adventuni Garoli Gallorum régis iniit. In quibus duobus, videlicet, pontifice et Alphonso, spes oninis contra Gallos relicta erat.
Eo tune tempore Julianus a Ruvere Sancti Pétri ad Vincula Cardinalis, Sixti papa? nepos, Ostiœ oppidi dominus, Tyberim flumeu interclusit, jarn Gallorum régis amicus, et Pontificis bostis effectus, ne commeatus in Urbem deveherentur. Quamobrem statim Romani ad rerum omnium inopiam devenere. Pontifex vero, cum antea Romanorum numéro et virtute fretus securus esse videretur, appropinquante Gallorum rege, adeo territus est, ut viilla ac magnitudine animi elanguescente, ad oblatas regias quoque per legatos conditiones protinus descenderet. Tum populus omnisex summa tristitiainplausum etbetitiam convertitur; Pontifex invitus regias copias, qua? in auxilium vénérant, extra urbem excludit ; ipse vero in arcem Sancti Angeli se contulitformidinis plenus.
Carolus kalendis Januariis cum universo exercitu Romse exceptus, in palatio Divi Marci sedem locavit. Ubi, cum Pontifice compositis rébus, inler mutuos complexus Maclodiensem, unum ex baronibus régi carissimum, mentit;)' arnicitiae auctorem, cardinalem désignât. Subjugata deinde rerum Domina Roma, Y kalendas februarias Rex Gallus Roma discessit : et invito Pontifice Zizimum, imperatoris Turcarum fratrem, virum maximse virtutis et strenui animi, ut omnia in Turcas moliri videretur, secum abstulit; ejus causa Pontifex quadraginta millia nummuum aureorum singulis annis, data laxatione, a fratre accipiebat. Traduntque eani ob causam bactenus Turcas extra Italiam coercitos fuisse. Qui paulo post indiligentia régi; rheumatismo moritur, non parva rei Christianae jaetura.
His cognitis, Alexander Pontifex, sibi timens, deposita spe, quaru in Romana turba rei mililaris experte posuerat, urbe extrema inopia laborante, cognito Caroli Régis odio, ac Valentini Cardinalis t'uga, instante m ruinam reformidans, iocerta consilia volvebat : statuit, convocato patrum concilia, de summa rerum deliberare. In quo haee pauca elo-
([uutum accepimus : Videtis, inquit, fllii, Caroluni Gallorum Regeni Italiœ magaam partem subegisse , et eam armis virisque irnplevisse, a pontilîcia Sede oppida urbesque ademisse, jarn penitus Ecclesiam eversurum : videmus enini îiiultos proditores, multos Sedis Apostolicse hostes cernitis ; nemo nostrurn in reditu tutus erit; hiuc profecto mea sententia discedenduru est. His dictis confusœ voces fuere ; aliis aliajudicantibus. Tandem visum est in tanto rerum pra?sentium discrimine nutantes Italise res principum posse fœdere contineri ; ad id Maximilianum Romanorum Regem, Ferdinandum et Elisabeth Hispanise Reges, Senatum Yenetum ac Ludovicum Sfortiam Mediolanensem prinoipem idoneos esse.
Missis igitur legatis, nova fœdera inter hos principes circiter Kalendis Aprilis icta fuerunt. At Senatus Venetna per legatos suos adeo constanter hoc fœdus stabilivit, ut omne imperium pro Italise et Ecclesiae salute facile expositurus esset. Regrediente autem Rege ex Neapoli Romam, cum intellexisset Alexander Pontifex, môx cum universo Concilio V Kalendas Junias Roma egressus, Hieronymo Georgio équité, Veneto oratore, suadente, militibus, quos Venetus Senatus ad ejus tutelam paulo ante miserat, circumseptus, in Urbemveterem primum secessit : deinde Perusia decreverat Anconam adiré, et Venetias postremo navigare, si opus fuisset.
Reverso denique in Galliam Carolo Rege, et ibidem haud multo post defuncto, ac Ludovico Aurelianense eidem régi surrogato, Alexander pristina formidine liberatus plurima meditare cœpit, et eaquidem permaxima ; quee in praesens usque ad votum per omnia eidem successere. Nam Ludovico vicecomite, Mediolanensium duce captivato, in Gallias vincto adducto, et ejus imperio ad Gallosperducto, nec non et Parthenopeum regnurn cum Galli denuo vindicassent ; hic sapienlissimus Pontifex cum Francorum Rege et Venetis nova percussit fœdera. Quibusconfectisexercitusrnagno.-; congregavit, et ValentinumBorgiam, virum impigerrimum, eisdemducem et imperatorem praefecit.
Qui, congregatis omnibus copiis, primo cum omni cura contra Catharinam vicecomitem Hieronymi Ryarii comitis relictam, principem expeditionem assumpsit ; etcumlegio-
LKS BORGU. 36
nibus tandem Imolam civitatem devemt, quam pênes Catharina in nullo perterrita cum suo exercitu consederat, expugnavit. Ubi cuni Yalentiniana virtus videretur superior, Catharina virago , relicta Imola Yalenlino . cum suis Forumlivium sese recepit. In qua e vestigio a victore obsessa fuit. Quem cum aliquandiu oppugnasset, et mira solertia se defenderet in magnam penuriam rerum opportunarum deducta est. Verum tandem cum viribus Pontiïicis obsistere Catharina non posset, armorum vi post captam civitatem. et arx, tormentorum ictibus lacerata, ab Valentino capta est. Atque ipsa Catharina captivata Romani missa, Pontiflci viva prseserrtata est. Ex quo Pontifex ipse non aliter, quam si permaximum superasset ducem, gloriatus.
His gestis, bellum contra Faventiam, munitissimam Manfredorum urbem, movît : quam demum post multas oppugnationes, cum magna suorum militum cœde, obtinuit : qua? tandem in Venetorum manibus devenit. Et Hastorem puerum, urbis principem, ultro sese oblatum, Romam ad patreni Pontiflcem in triumphi modo perduxit. His facinoribus tam egregie tamque strenue a Yalentino confectis, Pontifex in admiralionem sui adductus, imo stupefactus. ipsum protimis auctoritate apostolica ducali dignitate insignivit; illumque civitatum earumdem, atque aliaruni dictionis ecclesiasticse urbium, principem declaravit.
Dejecit itaque regulos omnes, quos prsedecessores sui Pontiflces, maxime Clemens VI, annis centum elapsis, in urbibus Flaniinise et Umbriœ vicarios Ecclesia? instituerai videlicet, Manfredos, Ordelaphos, Ma'latestas. Feltranos et Yaranos; et eorum civitatum Yalentinum Borgiam, jam ducem, et titulo ducatus decoratum, principem instituit. Hic etsi multas pecunias in bellicis sumptibus atque in dotanda Lucretia lilia. quam copulavit matrimonio AlphonsoEstensi, Ferrariœ Duci, splendide erogaverit ; nihilominus et in municula (?) Sancti Angeli Aroe, quam munitissimam ultra modum ingenti impensa reddidit, et in exornando Divae Maria? Majoris urbis templo, ccelum ejus incredibili pulchritudine inaurando, vias quoque publicas Leonina^ urbis sternendo, atque alia et alia asdificia instaurando, plurimas pecunias nunc usque erogavit.
Multos etiam Cardinales hue usque creavit, inter quos fuerunt duo Veneti, Doininicus Grimano et Marcus Cornélius. Jubilœurnque per universum Christianum orbem a prœdecessoribus suis institutum, in anno salutis millesimo quingentesimo honorifice celubravit. Tandem, post multa bella in Italia ac in Urbe gesta, decimo octavo die augusti veneno periit; et apud S. Petrum, ut decet Pontificern, magna funeris pompa sepelitur. Quo mortuo, vacavit papatus mense uno et diebus quinque.
