UNE VIE D'ALEXANDRE VI

Par un contemporain, à la suite de Platina (1).

[B. Platinée Cremonensis De vita et moribus Summorum Pontificum historia, oui aliorum omnium, qui post Platinam vixerunt adhœc usquetempora, Pontificum res gestce s uni additce, nunquam antehac in vulgus datas. Edit. de Paris, 1505 et édit. rarissime : ex officina Eucnarii Gervico-rni, anno 1529, impensa et aère M. Godefridi Hittorpii, civia Co-lo-niensis, mense Januario.]

Alexander hujus nominis VI, patria Hispatius, Rodericus antea appellalus, ex Borgia gente nobilissima originem duxil. Hune Galixtus quondam Papa, ejus patruus, a prima setate (quaa facile mores, quibus imbuitur diutius servat) mansuete inter doctos, qui juvéniles animos regendi artem apprime callebanl, educari voluit, primitus cultiori litteratura adeo eruditus, ut suorurn conclassicorum facile navarchus esset. Necphilo-soplme ac divinarum lilterarum expers

ili Bartholomeo de' Secchi. plus connu sous son nom académique de Platina, fut regardé comme le premier littérateur de son temps. Il naquit ;i Piedéna (en latin : Platina), près de Crémone, en 1421. et mourut de la peste en 1481. Il était abréviateur apostolique sous Pie II. Paul II ayant supprimé le collège des abréviateurs, Platina se plaignit si outrageusement de cette mesure qu'il fut jeté en prison : plus tard il fut même impliquédans un complot. Sixte IV le nomma bibliothécaire du Vatican et le combla de bienfaits. L'œuvre la plus remarquable de Platina est sa Vie des Souve. rains Pontifes, qu'il dédia à Sixte IV. et dont la première édition parut à Venise. — Le continuateur de Platina a dû écrire la vie d'Alexandre VI de Vivant même du Pontife, car il ne parle ni des derniers actes de son pontificat. ni de sa mort.

556 PIÈGES JDSTIFICA.TIVES.

abivit. Nam in eis adeo profecit, ut quosque etiain nexus difficiles eliinatius discutere potuisset.

Assentatores a se remotos, ut boni principis officiuin est, esse volebat, bos inimicos censens, inter quos et amicos discrimen esse volebat Aristot. Nam suorum verborum tendiculis aliquando principibus adeo persuadent, ut creduli nefanda aggredi non vereantur. Félix igitur tanto Pontifîce Roma ! Quum, ut testatur Plato lib. V de rep., beata civitas ubi pbilosophi imperant. Quod ab Homero eleganter scriptum est, Calliope regum cornes Jove nata parente.

Hic monendo dulcis, arguendo acer erat, literatorum alter Mecaenas ; quem oscitantem raro comperit quisquam, quin autlibris legendis, aut divino cultui, aut rei Christian» semper altentus esset, temporis jactura nibil perniciosius existimans. Ob singularem ipsius virtutem juveniliaevo cardinalis efficitur, et vicecancellarii magistratudonatur; cujus provinciam ad sui suorumque decus ac gloriam exactius peragens tautam omnium benevolentiam nactus est, ut omnium applausu pontiflcatus munere insignitus fueril, postquam XL annos non parva cum laude Vicecancellariatus molem sustulit.

Sui pontiflcatus exordio Cbristianorumprincipum legatos, Roman ipsius salutandi causa venientes, perbenigne suscipit, comiter alloquitur ; suadens mutuis Christianorum bellis dilabi rempublicam Christianam, et affatim minui; eosque suorum principum vice bortatur opibus ac corpori non parcendum esse, ut Turcarum fastus immanis adnihiletur, et Christi lex passim praedicetur.

Itidem ex more Pontiflcum in primis duos ex suis cardinales efficit, Johannem Borgiam et Valentinum. Johannem autem ex patrum senatusconsulto legatum Neapolim misit, Alpbonsi novi régis coronandi gratia : qui non vituperanda curialium et famulatus turba stipatus Neapolim concessit; ubi diademate regio Alphonsum insignivit accepto juramento de flde Ecclesiae servanda, et annuis tribulis solvendis.

Ea tempestate Carolus Francorum Rex octavus, virtute bellica clarissimus, Neapolim, quae jure ha?reditario ci succedebat, expeditionem obiter parabat; cujus potentiam veritus pontifex, ne quid incommodi Italiae moliretur, cum Alphonso per Johannem nc-potem in Gallos fœdus percutit.

PIECES JUSTIFICATIVES. DO t

et milites ad Romœ praesidia adscivit, ne Gallus Marte ferox eam invaderet. Id enim ILalis innatum est, ut Francorurn glorise invidentes Gallicum noruen seniper exosuiu habeant : ita ut cum eis mita fœdera, flde cum Gallis lirmata, contra Deum etjustitiam violare nullatenusvereantur.

lis tamen invitis, Insubriam et Hetruriara Roman usque traduxit, ubi commeatum facileminvenit, cum timoré niniio concussi Romani ratum tenebant Carolum animi magnitudine streouum, mansuetudine eximium, clementia cumulatissimum nil detrimenti eis moliri, si facilis ci tendenti Romam pateret aditus ; sin amore daretur commeatus, armis nancisci. Carolus igitur Romae perhumaniter susceptus, militem a tumultu temperare jubet,ineos qui jussis non paruerant suspendio animadvertens. Nec tamen timoris immunis Pontifex, sumpto milite in Gastellum SanctiAngeli meticulosus aufugit. Geterum, nullo audito militari tumultu, Alexander securior sui factus, fœdus cum Carolo iniit, milites, quos ab Alphonso ad urbis praesidium habuerat, remittens.

Tandem, Roma rerum domina a Carolo subacta, ne via Carolo interciperetur, ac Pontifex insidias moliretur, Valenlinum Borgiam cum quibusdam castellis aPontiflce obsidem accepit, atque Zizimum Turci fratremsecumeduxit ; ut dum rerum Apuliaî potiretur, ejus ope finitimos Turcos expugnaret.

Ceterum, Apulia subjugata, reditum in Galliam Carolus parât, cum Pontifex, fœderis initi immemor, eœpit cum Venetis, Maximiliano imperatore, Ferdinando Aragonum Rege et Ludovico Sfortia nova fœdera inire ; quibus juramento firmatis, Pontifex cum conjura torum eopiis apud Fornovium, non longe a Parma civitate, viam, qua Carolus transiturus erat, insidet : ubi quantum militari disciplina et bellica virtute valeant Galli, hosti Carolus monstravit. Conjuratis enim quadraginta millia armatorum erant; Carolo autem septem millia electissimoriim pugilum longo itinere et penuria viatici fatigatorum. Diu anceps et ferox praelium, cum non modica bostium caede. Tandem Carolus modico accepto detrimento ad Astenses victor se recepit, et Ludovicum Aurelianensium ducem, gravi obsidione Novariœ pressum, (ubi tau ta penuria esculentorum âderat, ut

plerique gregarii milites famé périrent) liberavit. Hicautem Garolus, nulla laude salis extollendus, armis et eonsilio clarus, eloquio affabilis, religione et mansuetudine nulli cedens, corpore parvus, animo tanien strenuus, brevi temporis curriculo tota Italia subacta, Europam Asiamque tanto terrore opplevit, ut audita ejus fama formidabili, Turcus de bello cogitare cceperit.

Sed ad Alexandrum pontiflcem redeo, qui, Garolo paulo post Ambasise defuucto, cum Ludovico duodecimo Francorunirege fœdus novum percutit, validumque exerciturn (cui Valentinum ejus fllium rei militaris non imperitum prsefecit) in Catharinam vicecomitem movet, quae parvo milite diu in multa rerum penuria Valentini insultibus animose resistens, tandem virago, mœnibus dirutis, captiva ad Alexandrum dueitur. Hac Victoria multis laudibus Yalentinus commendatur, et dux auctoritate apostolica creatus,Lucretiam Herculis Estensis venustam flliam cum maxima dote uxorem accipit.