N° 17. — CH. XIII
JOURNAL DE BURCHARD, etc.
(Ap. Gordon, Hist. d'Alexandre VI, etc., in App.)
a. — DominicaXI mensis Januarii conelusum fuit et deliberatum inter S. D. N. et illustris D. PJbtilippum de Bressa
avunculum Régis Francise locurn tenenteni ejusdem Régis, quod S. D. N. assignare débet Gem sultan, fratrem magni Turcœ, ad sex menses Régi Francité, qui ex nunc solvere deberet Papas viginti millia ducatorum. etdare oauHonem inercatorum Florentiaorum et Venetorwn, de restituendo ipsum Gem sultan, ipsi Papa1, elapsis sex niensibus, sine mora. Item coronare Regem Franciœ regem NeapoUtaxtim sine prœjudicèo, et facere securos, cardinales S. Pétri ad Vincula. Gurcenseni, Sabelluni, et Goluninam de non offendendo eos : pro quorum securitatis declaratione délièrent eonvenire in sero illius diei coram Revereudo D. cardinale Alexamlrino. Rêver, in Ghristo Patres D. D. Bartbolomasus Nepesinus et Sutrinus seeretarius, et Jo. Perusinus Episcopus datarius. Domine Papas : et I). de Bressa et de Montpensier et D. Johannes de Gannay primus Prassidens Parliaruenti Parisien sis.
6. — Sed cardinales Sancti Pétri ad Vincula. et Gurcensis, intellecta conclusione sine eis quassta et l'acta, conquesti sunt Régi de pactis ipsis per eum non servatis. cum ipsis promissis et per coronamregiam, sine eorum scitu etvoluntate cum Pontifice non velle concordare Tel aliquid concludere. Et hoc modo conclusionem, hujusmodi, et ne illi ad Rev. cardinalem Alexaudrinum venirent impediverunt. . .
€. — Rex adventuni Papas intelligensoccurrit ci usque cirra finem secundi horti secreti, de quo ad dictum deambulatoriuni ascendit, deinde cardinales secuti sunt Regem. qui tune cum eo prassentes erant: et ipsi Papam expectantes; Papa cum esset in piano horti prasdicti prascesserunt cardinales Regem usque ad Pontificem. Rex viso Pontifice ad spatiuin duaruni cannarum genuflexitbis successive, compétent! distantia, quod Papa finxit se non videre; sed cum Rex pro tertia genuflexione faciendi appropinquaret, Papa deposuit biretum suum, et occurrit Régi ad tertiam genuflexionem venienti, ac eum tenuit ne genuflecteretur, et deosculatus est eum. Ambo detectis capitibus erant, sicque rex nec pedem nec manum Papa' deosculatus est, Papa noluit reponere biretum suum, ni si prius se Légère! Rex: tandem simul capita cooperueruut, Pontifice manum bircto
Régi 3 ut cooperiretur apponente. Rex quamprimum a Pontifie • ut praemittilur, reeeptus fuit, rogavit Papam, velle pronunciare cardinalem, Episcopum Macloviensein consiliarium suum, quod papa dixit se facturum, mandans mihi, quod ad effectuai hujusmodi cappam unam cardinalem, et capelluni reperirem; cappam mutavit cardinalis Sanctae Anastasise. Rex existimans ibidem id statim fieri debere, interrogavit me ubinam et quando Papa esset expediturus; respondi : in caméra Papagelli, ad quam continuo ibant . .
. Macloviensis osculatus est pedem et manum Papa?, et a Pontiflce elevatus, ad oris osculum est reeeptus, iterum genuflexit, et Papa imposuit capiti suo capellum rubrumverbis in ceremoniali positis. Quo facto Macloviensis egit gratias Pontitici, qui dixit Régi agendas esse, coram quoRege ipso Macloviensisgehuflexus,immemor novae dignitatis adepta?, et episcopalis, egit ei gratias; sic flexus surrexit, et a singulis cardinalibus ad oris osculum reeeptus est, mantellum prœfato dominum Macloviensi exutum receper'unt sui, nec me advertente, D. Jacobua de Casanova et Franciscus Alfbagnes, secreti cucubilarii, et sibi indebite usurparunt et retinuerunt. Capucinum autem etbiretum ego retinui ■
a. — Dominica 18 Januarii, le Pape dit au Maistre des cérémonies qu'il tiendroit Consistoire pour la réception du Roy de France, et comme il la falloit faire. Comme le Pape parloit de cela, le Roy survint ; le Pape le fust recevoir, et là parlèrent de la restitution du Turc. L'article portoit que le Roy donneroit fldejussores nobiles barones et prœlatos regni ad voluntatem Pontiflcis; le premier Président de Gannay vouloit restraindre à dix personnes, le Pape en vouloit trente ou quarante. Ils contestèrent sur cela trois heures.
e. {g Janvier 1495 destiné pour la réception du Roy et l'obédience. Le Maistre des cérémonies envoyé au Roy luy dit ce qu'il avoit à faire, circa osculationem pedis Papa?, et obedieotiam pr^estandam
Le Pape envoya ses cardinaux advertir le Roy, qui le
trouvèrent disnant. Le Roy adverty que Ton attendoit, interrogea le Maistre des cérémonies- de ce qu'il falloit faire, et l'ayant escouté il alla dans une autre chambre, où il tint conseil une demi-heure, fit appeler ledit Maistre des cérémonies, et lui demanda encore une fois ce qu'il falloit faire, qui luy répéta: et de là alla trouver les deux Cardinaux et Evesques qui l'attendoient. Le Roy donc fttst au Consistoire avec ces Cardinaux, et médius inter eos, suivy des Princes et Grands françois, Philippus Dom. de Bressa, Dom. de Montpensier, Dom. de Foix. Dux Cliviae, Dux Ferraria?. et alii plures. Rege veniente. Papa assumpsit pretiosam mitram. Rex fecit débitas reverentias in terrain, primam in introitu Consistorii. secundam in piano ante solium Papa?, tertiam in solio ante Papam. ubi genuflexus pedem, dein Papa? manum osculatus. quem Papam elevans. ad oris osculum recepit. Rex stans ad sinistram Papa?, tune Dominus Johannes de Gannay, Pra?ses Parliamenti Parisiensis. co^am Pontifiee venit. et genuflexus exposuit Regem ad praestandam obedientiam sanctitati sure personaliter advenisse : velle tamen prius très gratias a sua sanctitate petere, esse consuetum vassallos ante eorunf prtestationem sive bomagium investire; petebat propterea, 1° omnia privilégia christiauissimo Régi, ejus conjugi et primo genito concessa. et omnia in quodam libro cujus titulum specificabat contenta confirmari; 2° ipsum Regem de Regno Nèapolitano investiri; 3° de dando fidejussores de restituendo fratre magni Turci inter alia heri stipulatum cassari et aboleri. Pontifex ad ba?c respondit se confirmare hujusmodi primo petita. quatenus essent in usu ad 2. Quod agitur de praejudicio tertii, propterea oportere. cum concilio Cardinalium super hoc maturius deliberare. el in eo velle. pro posse suo. Régi complacere ad 3 velle esse cum ipso ! et sacro Cardinalium collegio, non dubitans concordes futuros. Qua responsione facta. Rex stans ad sinistram Papa? protulit ha?c verba : Sainct-Père, je suis venu pour faire obédiance et révérence à votre saincteté, comme ont accoustumé de faire mes prédécesseurs Roy> de France. Quibus dictis, dictus praases adhuc genuflexus surrexit. et stans coram Pontifiee verba Régis latine extendit, lus verbis.
Beatissime Pater, consueverunt Principes, et prsesertini Francorum Reges christianissimi, per suos oratores apostolicam sedeni, et in ea pro tempore sedentem, venerari. Ghristianissimus vero Rex, Apostolorurn limina visitaturus, id non per oratores et legatos suos facere, sed in propria persona volunlatem suam ostendere volens, statuit observare. Vos igitur, Pater Beatissime, Christianoruru summum Pontificem, verum Christi Yicarium, Apostolorum Pétri et Pauli successorem, fatetur, et debitam reverentiam et obedientiam, quam praîdecessores sui Francorum Reges, summis Pontificibus facere consueverunt, vobis prsestat, seque et omuia sua Sanctitati vestrae et huic sanctœ sedi offert.
Papa sedens, et sinistra manu sua Régis dextram tenons, respondit brevissime et convenienter propositis, Regem ipsum in suo responsorio hujusmodi filium suum appellans. Intérim duiu praemissa fièrent, accesserunt ad solium Pontiticis omnes Cardinales cum confusione propter Gallorum impetum et insolentiam. Compléta Pontificis responsione. surrexit Papa, et sinistra manu sua Regem apprehendens, ad cameram Papagalli reversus est, ubi depositis sacris vestibus flngit Regem ipsumvelle associare, Rex illi grati ts agens ad cameram suam rediit, a nullo Cardin alium associatus. Inter-fuerunt omnibus prsemissis 20 Cardinales.
/'. — Lo 20janvier, le jour de Sainct-Sébastien, le Pape voulut célébrer pontiflcalement la Messe en laveur du Roy, le Roy avant que d'y aller voulut disner, et le Pape l'attendit un quart d'heure, et vint enfin assisté de sa noblesse, sans armes; ses gardes demeurèrent hors la chapelle. Rex ex commissione Papœ sedit in sede nuda cum cussino de broeato tantum. Ordinatis pro ministranda aqua manibus Episcopi, »le Pontificis voluntate Regem D. D. de Foix, Bresse et Montpensier, tamen quia eorum praecedentia mini ignota erat, communicavi id Régi, queni interrogavi si ipse dare aquam vellet, respondit id hbenter facturum, si Regihus eonveniret; de aliis tribus quod digniorem locum E. de Bresse, 1° I». de Foix: primo igitur dédit aquam D. de Foix. 2° D. de Montpensier, 3° Domino de Bress . 4° Rex cui portari feci bachïlia et credentia Papœ per Domioura de Ligni camerarium suum secretum, qui singulis noctibus cum \\>''-z>- solel dormire; et ego portavi
tobaliam pro collo usque ad gradus solii Papas ubi Régi ipsam iinposui : et acceptis per Regem bacilibus, ascendit ad Papam, et dédit stans aquarn manibus Papae; qui voluit quod ipse Rex de aqua credentiam faceret. Papa aquam post conimunionem accepit de manibus Régis Fraucorum. De multis iuterrogavit me Rex quid hoc esset, declaravi singula ut potui; replicavit Rex ut clarius exponerem; nihilorninus non cessavit repetere, et non potui illi seinper satisfacere.
g. — Erecta fuerunt per Urbem duo patibula, unum in campo Flora?, alterum in platea Judœoruni per officiâtes Régis Francia?, et per eos ministrabatur justifia, non per officiâtes Papas, et mandata publica sive banni per urbeni fiebant sub nomine dicti Régis, et non sub nomine Papas. .