UNE VIE D'ALEXANDRE VI

Par un contemporain, h la suite de Platina (1).

IB. Platiné Crkmonensis De vita et moribus Summorum Pontificum historia, cui aliorum omnium^ qui post Platinam vixerunt adhœc usque tempora, Pontificum res gestœ sunt additœ, nunquam antehac in vulgus datœ, Edit. de Paris, 1505 et édit. rarissime : ex offlfcina Eucharii Cervicorni, anno 1529, impensa et aère M. Godefridi Hittorpii, civis Goloniensis, mcuse Januario.]

Alexander hujus nominis VI, patria Hispaaus, Rodericus anlea appellatus, ex Borgia gente nobilissima originem duxit. Hune Galixtus quondam Papa, ejus patruus, a prima aetate (quse facile mores, quibus imbuitur diulius serval) mansuete inter doctos, qui juvéniles animes regendi artem apprime callebant, educari voluit, primitus cultiori litteralura adeo eruditus, ut suorum conclassicorum facile navarchus essct.Necphilosophise ac divinarum litlerarum expers

(1) Bartholomeo de' Secchi, pins connu sous Kon nom académique de Platina, fat re^ardt^ comme le premier littt^rateur de won temps. Il naquit à Piedëna (en latin : Platinai, prèn de Crémone, on 14S1, et mourut de la peste en 1481. II i^tait abréviateur apostolique sous Pie II. Paul II ayant supprimé le collAg'e des abréTiateurs, Platina se plaifrnit si outrageusement de cette mesure qu'il fut jeté en prison ; plus tard il fut même impliqu«< dans un complot. Sixte IV le nomma bibliothécaire du Vatican et le combla de bienfaits. L'œuvre la plnn remarquable de Platina est sa Vie det Sauveraim Pontifei, qu'il dédia A Sixte IV, et dont la première édition parut à Venise. — Le continuateur do Platina a ûii écrire la vie d'Alexandre VI du vivant m^me du Pontife, car il ne parle ni des derniers actes de son pontificat, ni de sa mort.

556 PIÈCES JUSTIFICiLTIVES.

abivil. Nam in eis adeo profecit, ut quosque etiam nes.us difficiles climatius di'scutere potuisset.

AsscDtatores a se remotos, ut boni principis officium est, esse volebat, hos inimicos censens, inter quoa et amicos discrimen esse volebat Aristot. Nam suorum verborum tendiculis aliquando principibus adeo persuadent, ut creduli nefanda aggredi non vereantur. Félix igitur tanlo Pontiflce Roma ! Quum, ut testatur Plato lib. V de rep., beata civitas ubi philosophi impcrant. Quod ab Homero eleganter scriptum est, Calliope regum cornes Jove nata parente.

Hic moncndo dulcis, arguendo acer erat, literatorum alter Mecsenas ; quem oscitantem rare comperit quisquam, quin aut libris legendis, aut divino cultui, aut rei Ghristianae semper altentus esset, temporis jactura nihil pemiciosius existimans. Ob singularem ipsius virtutem juvenili ssvo cardinalis cfficitur, et vicecancellarii magistratudonatur; cujus provinciam ad sui suorumque decus ac gloriam exactius peragens tantam omnium benevolentiam nactus est, ut omnium applausu pontificatus munere insignitus fueril, postquam XL annos non parva cum laude Yicecancellariatus molemsustulit.

Sui pontificatus exordio Christianorum principum legatos, Roman ipsius salutandi causa venientes, perbenigne sus- «ipit, comiter alloquitur; suadens matuis Christianorom bellis dilabi rempublicam Christianam, et aifatim minui; eosque suorum principum vice bortatur opibus ac corpori non parcendum esse, ut Turcarum fastus immanis adnihiletur, et Ghristi lex passim prœdicetur.

Itidem ex more Pontificum in primis duos ex suis catrdi* nales efificil, Johannem Borgiam et Valentinum. Johannem autem ex patrum senatusconsulto legatum NeajK>lim misît, Alphonsi novi régis coronandi gratia : qui non vituperanda ■curialium et famulatus turba stipatus Neapolim concessit; ubi diademate regio Alphonsum insignivit accepte juramento de fide Ecclesiae servanda, et annuis tributis solvendis.

Ea tempestate Carolus Francorum Rex octavus, virtute bellica clarissimus, Neapolim, quae jure haereditario ei suecedebat, expeditionem obiter parabat; cujus potentiam veritus pontifex, ne quid incommodi Italiœ moliretur, cum Alphonse per Johannem nopotera in Gallos fœdus percuUt,

PIÈCES JUSTIFICATIVES. aOl

et milites ad Romse prsBsidia adscivit, ne Gallus Marte ferox eam invaderet. Id enim Italis innatum est, ut Francorum glorise invidentes Gallicum nomen semper exosum habeaot : ita ut cum eis inita fœdera, âde cum Gallis flrmata, contra Deum etjustiliamyiolare nullatenusvereantur-

lis tamen invitis, Insubriam et Hetruriam Roman usque traduxit, ubl commeatum facilem invenit, cum timoré nimio concussi Romani ratum tenebant Carolum animi magnitudine strcnuum, mansuetudine eximium, clementia cumulatissimum nil détriment! eis moliri, si facilis ei tendenti Romam pateret aditus ; sin amorc daretur commeatus, armis nancisci. Garolus igitur Romœ perhumaniter susceptus, militem a tumultu temperare jubet,ineos qui jussis non paruerant suspendio animadvertens. Nec tamen timoris immunis Pontifex, sumpto milite in Gastellum SanctiAngeli meticulosus aufugit. Geterum, nullo audito militari tumultu, Alexander securlor sui factus, fœdus cum Garolo iniit, milites, quos ab Alphonso ad urbis praesidium habuerat, remittens.

Tandem, Roma rerum domina a Garolo subacta, ne via Garolo interciperetur, ac Pontifexinsidias moliretur, Valenlinum Borgiam cum quibusdam castellis a Pontiâce obsidem accepit, atque Zizimum Turci ft'atrem sccum eduxit ; ut dum rerum Apuliae potiretur, ejus ope flnitimos Turcos expugnaret.

Geterum, Apulia subjugata, rcditum in Galliam Garolus parât, cum Pontifex, fœderis initi immemor, cœpit cum Venetis, Maximiiiano imperatore, Ferdinando Aragonum Rege et Ludovico Sfortia nova fœdera inire ; quibus juramento firmatis, Pontifex cum conjuratorum copiis apud FornoTiom, non longe a Parma civitate, viam, qua Garolus transiturus erat, insidet : ubi quantum militari disciplina et bellica virtute valeant Galli, hosti Garolus monstravit. Gonjuratis enim quadraginta miUia armatorum erant; Garolo aatem septem millia electissimorum pugilum longo itinere et penuria viatici fatigatorum. Diu anceps et ferox prselinm, cum non modica hostium caede. Tandem Garolas modico accepto detrimento ad Astenses Victor se recepit, et Ludovicum Aurclianensium ducem, gravi obsidione Novari» presBum, (ubi tanta penuria esculentorum aderat, ut

plerique gregarii milites famé périrent) liberavit. Hicautem Garolus, nuUa laude satis extollendus, armis et coDsilio clarus, eloquio affabilis, religione et mansuetudiae niilli cedens, corpore parvus, aoimo tamen strenuus, brevi temporis curriculo tota Italia subacta, Europam Asiamque tanto terrore opplevit, ut audita ejus fama formidabili, Turcus de belio cogitare cœperit.

Sed ad Alexandrum pootificem redeo, qui, Carolo paulo post AmbasisD defuncto, cum Ludovico duodecimo Francorumrege fœdus novum percutit, validumquc exercitum (oui Valentinum ejus filium rei militaris non imperitum praefecit) in Catharinam vicecomitem movet, quse parvo milite diu in multa rerum pcnuria Valentini insultibus animose resistens, tandem virago, mœnibus dirutis, captiva ad Alexandrum ducitur. Hac Victoria multis laudibus Valentinus commendatur, et dux auctoritate apostolicacreatus,Lucretiam Herculis Estensis venustam âliam cum maxima dote uxorem accipit.

^^<»^w^w^w«««»wwwww^wwwwwt