UNE SECONDE VIE D'ALEXANDRE VI
Par un autre contemporain : Qiov. Stella, vénitien.
[Vit8B ducentorum et triginta summorum pontificum a beato Petro apostolo usque ad Julium secundum modemum Pontificem. — Joannis Stella sacerd. Veneti opus devitis PONTIFICUM summa cum diligentia revisum atque correctum. Tempore Sanctissimi in œpo patris et domini D. JuliJ Divina providentia pape secundL Régnante viro IHustrissimo ac serenissimo Leonardo Lauretano Venetiar. principe ac Impressum Venetia per Bernardinum venetum de Yitalibus. Anno a salute œpriana millesimo quingêtesimo quinto x. kl. februarias (23 janvier 1505).]
Alexander papa ejus nominis YI, natione Hispanus, Rho-
doricus anlea vocatus, Sanctœ Romanœ Ecclesise archidiacoDus, Calixti olim pontiâcis ex fratrc nepos, hoc anno 1492 quarto idus augusti, Innocentix) papas omnium consensu pontifex suffectus, sedit annis XI et diebus VIII. Hic ex gente Borgia, nobilissima Hispaniarum familia, duxit originem. Quem Galixtus Papa, ejus patruus, a puero educavit, instruitque, atque ad hujus dignitatis gradum prseparavit. Unde et litteris humanis pariter etdivinis a principio summopere illum instituit et erudiri curavit : in quibus certe, ut erat acri ingenio adolescens, prsestantissimus evasit. Quo factum est, ut in explicandis consiliis optimam facundiam ab ipsa sua adolescentia demonstraret : quapropter et in ipsa juvenili setate cardineum munus ac Vicecanccllariatus officium, ad quod prope omnes graves curise Romanas referuntur expeditiones , ubi et roaxima ecclesiasticarum rerum referuntur moles (?), cidem concessit. In quo quidem ofûcio tanta cum omni curiajium bcuevolentia atque admiratione se exhibuit, ut tandem ad id fastigium merito pervenire meruerit. In quo quidem ofûcio per quatuor et quadraginta annos maxima rerum pericula atque naufragia constanti animo (?) maximum experimentum de se dédit. Nulla equidem negotiorum gravitas, aut Romanse ccclesiae conditio,tcmporumque difâcultas contigit unquam, quam in officie non fuerit expcrtus, quseve suo non cessent consilio.
Inito itaque pontiâcalu, ab omnibus Christianis principibus et pra^cipue Italis, maxima pompa est salutatus. Huic ideo hoc nomen magnum decretum fuisse arbitrer, quod ejus regius imprimis adspcctus, ac cœlestis qusedam in eo species, utrique et nomini et pontiflcatui apte conveniret ; quod Alexandros omnes tum pontiâces, tum reges exactes, pontiûcatum et imperium feiicissime gessere, ut eoram gesta féliciter demonstrant.
Qui statim ex suis, ut moris est, duos Cardinales, videlicet Joannem Borgiam , Montisregalis muncupatum , et Valentinum similiter Borgiam creavit. Quem quidem Joannem nepolem, Sanctœ Susannse presbyterum Cardinalem, ex sacri senatus consulte legatnm declaralum, secundo sui pontificatus anno, Neapolim cum ingenti prœlatorum et curialium comitiva ad Alphonsum nuper regem creatum
560 ' PIÈCES JtSTiFIC\TlV£&).
inTestieDdum eL coronandum misit. Quod et factum fuit multa cum aolemnitateetcerimoDiarum omnium exaclissima abservanLia. Que Cacto, fcedus cum eo maxime propter ad- Tentum Garoli Gallomm régis ioiit. In qoibas daobus, videlicet, pontiâce et Âlphonso, spes omnis contra Gallos relicta erat.
Eo tune tempore Julianus a Ravere Sancti Pétri ad Yincuia Cardinalis, Sizii papae nepo&, Ostias oppidi dominas, Tyberîm flumen interclusit, jam Gallorom régis amicus, et PontiÛcis hostis effectas, ne commeatus in Urbem devetierentur. Quamobrem statim Romani ad rerum omnium înopiam devenere. Pontifex vero, cum antea Romanomm numéro et virtute fretus securus esse videretur, appropinquante Gallorum rege, adeo territua est, al vlilla ac magnitndine animi elanguescente, ad oblatas réglas quoque per legatos conditiones protinus descenderet. Tum populas omnis ex summa tristilia in piausum e t lastitiam conTertitur ; Pontifex invitus regias copias, quas in auxilium Tenerant, extra urbem exciudit ; ipse Tero in arcem Sancti Angeli se Gontulit formidinis plenus.
Caroius kalendis Januariis cum unîverso exercitu Roms^ exceptus, in palatio Divi Marc! sedcm locavit. Ubi, cum Pontiflce compositis rébus, in ter mutuos complexus Maclodiensem, unum ex baronibus régi carissimum, menliUe amicitise auctorem, cardinalem désignât. Subjugata deinde rerum Domina Roma, Y kalendas februarias Rex Gallas Roma discesslL : et invite Pontiflce Zîzimum, imperatoris Torcarum fîralrem, virum maximse virtutis et strenui animi, ut omuia in Turcas moliri videretur , secum abstulit ; ejus causa Pontifex quadraginta miliia nummuum aureorum singulis anniSy data taxatione, a fratrc accipiebat. Traduntque eam ob causam bactenus Turcas extra Ilaliam coercitos fuisse. Qui paulo post indiligentia régis rheomatismo moritnr, non parra rei Christianse jactum.
Hia cognitis, Aiexander Pontifex, sibi timens, deposita spe, quam in Romana turba rei mililaris experte posuerat, \ibe extremainopia laborante, eognito Garoli Régis odio, ac Yaientini Gardînalis fuga, instantem ruinam reformidans,
incerla eonsilia volvebat : statuit, conrocato patrum concllk>, de summa rerom deliberare. In quo bsec pauca elo-
quutura acccpimus : Videtis, inquit, filii, Carolum Gallorum Rcgem Italiss magnam partcm subegissc, et eam armis virisque implevisse, a pontiflcia Sede oppida urbesque ademisse, jam penitus Ecclesiam eversurum : videmus enim multos proditores, multos Sedis Aposlolicae hostes cernitis ; nemo nostrum in reditu tutus erit; hinc profecto mea sententia discedendum est. His dictis confusse voces fuere; aliis alia judicantibus. Tandem visura est in tanto rerum praeseutium discrimine nutantes Italiae res principum posse fœdere contineri ; ad id Maximilianura Romanoinim Regcm, Ferdinandum et Elisabeth Hispanise Reges, Senatum Venetum ac Ludovicum Sfortiam Mediolanensem principem idoneos esse.
Missis igitur legatis, nova fœdera inter hos principes circiter Kalendis Aprilis icta fuerunt. At Senatus Venetus per legatos suos adeo constanter hoc fœdus stabilivit, ut omne impcrium pro Italiad et Ecclesife salute facile expositurus esset. Regrediente autem ^Qge ex Neapoli Romam, cum intellexisset Alexander Pontifcx, mox cum universo Goncilio V Kalendas Junias Roma egressus, Hieronymo Georgio équité, Veneto oratore, suadente, militibus, quos Venetus Senatus ad ejus tutelam paulo ante miserai, • circumseptus, in Urbemveterem primum secessit : deîude Perusia decreverat Anconam adiré, et Venetias postremo navigare, si opus fuisset.
Reverso deniquc in Galliam Garolo Rege, et ibidem haud multo post defuucto, ac Ludovico Aurelianense eidem régi surrogato, Alexander pristina formidine liberatus plurima meditare cœpit, et eaquidem permaxima; quœ in prsesens usque ad votum per omnia eidem successere. Nam Ludovico vicecomite, Mediolanensium duce captivato, in Gallias vincto adducto, et ejusimperio ad Gallos perducto, nec non et Parthcnopeum regnum cum Galli dcnuo vindicassent; hic sapieulissimus Pontifex cum Francorum Rege et Venelis nova percussit fœdera. Quibus confectis exercitus magnos congrcgavit, et Yalentinum Borgiam, virum impigerrimum, oisdemducem et imperatorem prœfecit.
Qui, congregatis omnibus copiis, primo cum omni cura contra Catharinam vicecomitem Hicronymi Ryarii comitis rclictam, principem expeditionem assumpsît ; et cum legio-
LBS BOROIA. 3Ô
nibus tandem Imolam civitatem devenit, quam pênes Gatharina in nullo perterrita cum suo exercitu conscderat, expugnavit. Ubi cum Valentiniana virtus viderctur superior, Gatharina virago , relicta Imola Valenlino , cum sois Forumlivium sese recepit. In qua e vesligio a viclore obsessa fuit. Qucm cum aliquandiu oppugnasset, et mira solertia se defenderel in magnam penuriam rerum opportunarum deduct» est. Verum tandem cum viribus Pontiâcis obsistere Gatharina non posset, armorum vi post captam civitatem, et arx, tormentorum ictibus lacerata, ab Valentino capta est. Âtque ipsa Gatharina captivata Romam missa, Pontiflciviva praesentata est. Ex quo Pontifex ipse non aliter, quam si permaximum superasset ducem, gloriatus.
Hls gestis, bellum contra Faventiam, munitissimam Manfredorum nrbem, movit ; quam demum post multas oppugnationes, cum magna suorum militum csede, obtinuit : quae tandem in Vcnetorum manibus dcvenit. Et Hastorem puerum, urbis principem, ultro sese oblatum, Romam ad patrem Pontificem in triumphi modo perduxit. His facinoribus tam egregie tamque strenue a Valenlino confectis, Pontifex in admira tionem sui adductus, imo stupefactus, ipsum protinus auctoritatc apostolica dueali dignitate insignivit; illumque civitatum earumdem, atque aliarum dictionis ecclesiasticae urbium, principem déclara vit.
Dcjecit itaque regulos omnes, quos praedecessores sui Pontifices, maxime Clemens VI, annis centum elapsis, in urbibus Flaminiae et UmbrisB vicarios Ecclesiae instituerai, videlicel, Manfrcdos, Ordelaphos, Malatestas, Feltrauos et Varanos; et eorum civitatum Valentinum Borgiam, jam ducem, et titulo ducatus decoratum, principem instituit. Hic etsi multas pecunias in bcilicis sumptibus atquc in dotanda Lucrctia fllia, quam copulavit matrimonio Alphonso Estensi, Ferraria; Duci, splendide erogaverit; nihilominus et in municula (?) Sancli Angeli Arce, quam munitissimam ultra modum ingcnti impensa reddidit, et in exomando Div» Mariae Majoris urbis templo, cœlumejus incredibili pulchritudine inaurando, vias quoque publicas Leoninae urbis sternendo, atque alia et alia sedifîcia instaurando, plurimas pecunias nunc usque erogavit.
Multos etiam Cardinales hue usque creavit, inter quos fueruûl duo Veneti, Dominicus Grimano et Marcus Cornélius. Jubilaeumque per universum Chriâtiaaum orbem a prsBdecessoribus suis institutum, in anno salutis millesimo quingentesimo honoriûce célebrayit. Tandem, post muita bella in Italia ac in Urbe gesta, decimo octavo die augusti veneno periit; et apud S. Petrum, ut decet Pontiûcem, magna funeris pompa sepelilur. Quo mortuo, vacavit papatus mense uno et diebus quinque.
«M««MMMMM««MMMM«M«MaMMWM«M*
