PIÈCES JUSTIFICATIVES

(CartalaHam S. Sergll, f 4).

Ghildebertus rex Francorum, vir illustrîs, omnibus agentibus tam prsBsentibus quam et futuris. Quidquid pro cœlesli amorc vel pro aeterna retributione ad loca sanctorum ab antecessoribus principibus parentibusque nostris fuit indultum, si hoc uostris oraculis affirmamus retribulorem Dominum exinde habere confidimus. Igitur cognoscat Biagnitudo seu utilitas vestra quod venerabilis vir Theodebertus, abbas de monasterio quod est in honore peculiaris palroni noslri S. Sergii et domni Medardi episcopi, in suburbio Ândegavis urbis constructum, ad nostram accessit praesentiam, et clementiae regni nostri suggessit quod de curtibus praedictae sanctse basilicœ quse nominantur Marentius, Silviliacus» Taunucus, Noviliacus. Senona et Genefronnus annis singulis inferendam solidos sex inferendales et alios sex de remissariae auri pagensis inferendo in fisci ditiones reddebant. Et taie beneficium bon» mémorise avus noster Chlodoveus et genitor noster Theodericus, quondam reges, per eorum auctoritatem ad ipsum monasterium suas manus subscriptionibus, promercedis eorum augmento, concesserunt ut nuUus judex publicus in ipsas curtes ad agendum^ nec ad freda exigendum,nec ad mansiones faciendum, nec ad causas audien* dum, nec ad fidejussores tollendum, nec ad pastos^ nec ad paratas intra* ret, nec judiciariœ potestate ullam redibitionem penitus exinde requi* rendum, nisi quod ipsam inferendam idem abbas per se ipsum aut per misses suos annis singulis in sacellum publicum reddere de-

heret. Unde et alias prœceptiones seu et confirmationes a gloriosis parentibus nostris anterioribus manibus eorum roboratas se prse manibus habere affirmât, per quas ipsum beneficium ab ipsis principibus fuit induUum vel usque uunc conservatum. Ideoque pro firmitatis studio petiit nosfram celsitudinem ut nostra auctoritas circa ipsum monasterium vel ejus congregationem hoc denuo generaliter confirmare deberet. Gui nos banc petitionem pro reverentia ipsius sancti ipsius loci sicut unicuique petenti nequivimus denegare sed gratanti animo prsestitisse et in omnibus confirmasse cognoscite. Praecipimus enim ut sicut constat in respectu ipsius anterioris prseceptionis^ vel conûrmationis quod ipsum beneficium usque nunc de tam longo tempore absque ulio contradicente ab ipsis principibus inibi legaliter fuit conservatum ita deinceps teneatur, ut neque vos neque juniores seu succcssores vestri, nec ullus quilibet de judiciaria potestate ad agendum nec ad freda exigendum, nec ad mansiones faciendum, nec ad causas audiendum nec ad fidejussores tollendum, nec ad ullas quaslibet redibitiones ibidem penitus exactandum ingredi audeat. Sed quodcumque pars fisci nostri exinde percipere aut exactare potuerat , nullus vestrum hoc penitus rcquirere praesumat nisi tantum annis singulis ipsi solidi duodecim per ipsum abbateni aut per missum suum nostris œrariis inferri debeant, ut dictum est nostris et futuris, Deo auxiliante, temporibus. Igitur cum Dei et nostra gratia per inspectas ante dictas preceptiones sicut usque nunc ipsum beneficium semper fuerat conservatum, jubemus ut inantea pro mercedis nostrae intuitu in omnibus conservetur.

Et ut bec auctoritas pleniorem optineat vigorem^ vel ut ipsam congregationem jugiter delectet pro stabilitate regni nostri Domini misericordiam frequentius deprecari, manus nostrse subscriptionibus subter eam decrevimus roborare.

Childebertus rex.

(Codex nlger 9». riorenill MamaHenste, n. Il SO Jiti« n%4).

In nomine domini Dei et salvatoris nostri Jhesu Christi , Hludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Si erga lo^a divinis cultibus mancipata^ propter amorera Dei ejusque in eisdem

locis sibi famulantes bénéficia oportuna largimur, premium nobis apud Deum aelernœ remunerationis rependi non diffidimus. Idcirco notuin esse volumus cunctis fidelibus sanctœ Dei ecclesiœ et noslris preseotihus scilicet et futuris quia quendam venerabilem virum Frotbertuni cum monachis suis quos in Italia miseramus exinde reverti fecimus et concessimus eis quoddam monasterium^ quod est situm in terrilorio Pictavense supra rippam Ligeris quod dicitur Glomna sive Sanctus Florentins, ubi idem bealus confessor Gbristi corpore quiescit, eo modo ut ibi secundum regulam beati patris Benedicti vitam degerent monachicam. Quem supradiclum religiosum virum Frotbertum abbatem sive monachos nec non et prescriptum venerabile monaslerium, cum omnibus rébus et mancipiis moderno tempore ibiaspicientibus vel perlinenlibus, sub nostra suscepimus defensione et immunitatis tuitione qualiter per banc nostràm auctoritatem absque ullius injusta iuquietudine quieti et inlesi persistant. Et ideo bas nostras impériales apices fieri jussimus, per quas precipimus atque jubemus ut nullus judex publicus vel quistibet superioris aut inférions ordinis rci publicae procurator in ecclesias aut loca vel agros seu reliquas possessiones quse moderno tempore iegaliter in quibusUbet pagi territoriis infra dicionem inperii nostri tenent vel possident vel quss deinceps in jure ipsius loci aut per nos aut per quamlibet ingenuam personam voluerit divina pietas augere judiciario more, ad causas audiendas vel freda exigenda^ aut mansiones aut paratas faciendas, aut fidejussores toUendos, aut homines ipsius monasterii super terram ipsius commanentes distringendos, aut uUas redibitiones in licitas occasiones requirendas uUo unquam tempore ingredi audeat vel ea quse supra memorata sunt penitus exigere présumât, sed liceat memorato abbati cjusque successoribus res predicti monasterii cum omnibus sibi presenti tempore juste subjecUs sub inmunitatis tuitione quiète vivere ac residere. Et quicquid de rébus prefati monasterii fiscus sperare poterit totum nos pro aeterna remuneratione predicto monasterio concedimus ut perhennibus temporibus in alimonia pauperum et stipendia monachorum ibidem Deo famulantium proficiat in augmentum. Et quando quidem divina vocatione supradictus abbas vel successores ejus de bâc luce migraverint, quandiu ipsi monacbi inter se taies invcnire potuerint qui ipsam congregationem secundum regulam Sancti Benedicti regere valeant, per banc nostram auctoritatem et consensum, licentiam habeant eligendi abbates, quatenua ipsi servi Dei qui ibidem Deo famulantur pro nobis et conjuge prolequ^

nostra et stabilitate totius inperii nostii a Deo nobis concessi atque conservaudi jugiter Domini misericordiam exorare delectentur. Et ut hœc aucloritas nostris fulurisque temporibus, Deo protegente, firmior babeatur et per futura lempora melius conservetur, manu propria subter firmavimus et anuli nostri iupressione signari jussimus.

Signum Hludovici serenissimi augusti. Simeon diaconus ad vicem Fridugisi recognovit. Data pridie Kalendas julias, anno Gristo pro« picio xi^', indictione n>.

Âclum Compendio palatio regio in Dei nomine féliciter amen.

(Codex nlger, b. i4| féTrIer OVO).

Notitia de malis consuetudinibus dimissis tempore Odonis comitis filii Teutbaldi, et Amalberti ahbatis in ahbatia sancti Florentii,

Noticia precepti Odonis comitis de abbatia sancti Florentii. Amalberlus, abbas.

In Dei nomine, Odo cornes et marchyo. Notum esse volumus omnibus fidelibus santœ Dei ecclesiae praeseniibus scilicet ac futuris precipueque successoribus nostris, quia expetierunt nostram presentiam abbas sancti Florentii, nomine Âmalbertus, cum firatribus suis, réclamantes se pregravari et suam potestatem injuste tractari nec statuta regalia, per privilégia et statuta eidem loco collata, conseryari, sed injustas leges et exactiones novas sibi superponi. Quod diligentius cum nostris fidelibus pertractantes statuimus et insolubiliter observandum decrevimus ut nullus fidelium nostromm oui castri Salmuri concesserimus provisionem in omni potestate sancti Florentii, quam pater noster bonœ mémorise Teutbaldus illi, in dedicatione monasterii sui reddidit , tam in terris quam in aquis vel quam habita tores ejusdem loci antea tenebant vel postea adquisierunt , nuUam exactionem presummant expetere neque in ripatico, neque in cespatico, neque in puheratico, neque in teloneo, nisi solummodo de incendio vel furto seu raptu aut etiam homicidio extemorum hominum; quœ si fuerint reperta a preposito ejasdem loci judiciariœ districtioni tradantur, née hac occasione Ticarina

potestatem ingrediatur. Itaque exceptis his nuUam volumus illis molestiam fieri nec hominibus potestatis suœ per occasionem telonei vel vicarisB, sed libère pro anima patris nostri, qui ipsum locum in sancta religione constituit et servos Dei ibi congregavit, et pro nobis et roatre nostra et fratribus et fidelibus nostris Domini clementiam exposcant : quatinus in remuneratione justorum, ex illorum tuitione, mercedem a pio Domino recipiamus.

Signum Odonis comitis qui banc notitiam fieri precepit. S. Hu> gonis, archyepiscopi fratris ejus. S. Arduini, archyepiscopi. S. Ervei, thesaurarii. S. Avisgaudi. S. Gelduini. S. Gauzfredi, vice comitis. S. Plastulfi. S. Arduini. S. Teduini. S. Aymerici. S. Dadonis.

Data mense Febroario, anno xxiv° régnante Lothario rege«

Actum in civitate Turonis, publiée.

(Ckidex nlger, m» 44).

Convenientiae inter sanctum Florentium et Gelduinum , quœ fue- ' runt temporibus Odonis comitb et Hotberti , abbatis. Hoc est ut nihil accipiat Gelduinus de omni re districtum, nisi de furto, de raptu , de incendio , de homicidio , vel asaltu potestatem ; ut nuUus missus Gelduini ingrediatur in omni potestate sancti Florcntii sine nostro prseposito pro ulla justicia facienda. Hoc autem quod dico justitiam quœ débet facere missus Gelduini cum nostro misso baec est : de furto, de raptu, de incendio, de homicidio, de asaltu, si nostri homines in alteram potestatem homines asalierint , aut si coliberti nostri alios homines sive de nostra potestate sive de alia homines occiderint. Si vero inter se aliquid horum egerint, nihil pertinebit illi; si autem homines alterius potestatis ad justitiam illius venerint, si in mercato se reclamaverint et ibi homines présentes fuerint de quibus se reclamant, faciat justitiam vicarius illius et nos nihil habebimus. Si vero in mercato non fuerint. non faciat justitiam vicarius sine nostro misso et hoc quod exinde acceperint mediam partem accipiat et mediam nobis dimittet, et hoc non faciant nisi de solis mercatoriis. De aliis autem hominibus nostrae potestatis nuUum

accipiat districtum , ctiam si se reclamaverint ad eum^ nîsi de mereato. De teloneo autein nostr» potestatis , si nostri homines Yinuin de suis vineis ubicunque voluerint duxerint nihil accipiant exinde telonei. Si vero Tendiderint aliis homiuibus , illi reddant teloneum. Et si in commune alicui homini miserint de parte alterius hominis reddant debitum, excepte hominibus nostris, si illi comparaverinl et innostra potcstate remiserint exinde non dabunt teloneum. Pulveraticum vero de carro vel asino nec de uUo ncgotio nihil accipiat de omni nostra potestate. Sed ef homines nostras potestatis, qui pisces vel mercatum aliquod per aquam vel terram duxerint, libère ubicumque voluerint sine calunmia pergant.

(GMrt.S. Trtnltetis Vindoeineiisls, f 149).

De consuetudinibus Burcardi comîtis in Vindocino.

H» sunt consuetudines quas tenebat in suo tempore cornes Burehardus, in villa et in comitatu Vindocini. In primis de exubiis castelli, sicut ipse facere commendavit, ut per menses ita fuisset custoditus. Ipse vero sicut comes et major omnibus erat , quinque mensibus faciebat, videlicet Martio et Aprili et Junio et Julio et Auguste. Primi duo menses facti erant de caméra comitis^ et alii très degaitagio qui prisus erat in burgo Vindocini. September faciebat Otradus pater Salomonis, de qua tenebat Septo et Artuis. October faciebat Herveus de Sancto Marcello, de qua tenebat Cathedras et Rias et Lulmas. November faciebat Hubertus de firmitate, de qua tenebat Ciconias et ecclesiam de Cuscheriaco atque culturam. December faciebat Gislebertus dives de qua tenebat montem Henricum et Pustaconem et Linerias. Januarium faciebat vicecomes Hubertus, pro qua tenebat magnum beneficium in Corboneis. Februarium faciebat Gundriacns de qua tenebat alodos de Sancto Amanno. Martium faciebat Fulcherius, do qua tenebat ecclesiam de Nœreit et ecclesiam de Lanciaco. Isti omnes cum comité ita custodiebant castellum, quod in una quaque nocte habebat intra vêtus castrum v gaitas : unam super portam subtus castellulum, alteram super portam juxta man-

sionem Salomonis, tertiam supra murum juxta mansionem Gisleberti, et alie due tota nocte circuibant castellum. Terra quam tenet Ingelbaldus Brito de Brenerias et de burgo Vindocini, qui fuit Guandelberti nigri, nullam consuetudinem in illa terra capiebat, nisi soluœ censum. De Navolio totam vicariam habebat cornes. Terra quam tenet Gauterius filius Hamelini, Maiorolas et burgium de Vindocino qui fuit Hilgaldi de Blesim ; ibi cornes omnem consuetudinem tenebat , nisi solum censum. Terram de Musteriolo quse fuit Odonis Rufini, recta commandisia est comiti de foduro, ej carregium terra Salomonis de Lavarzino, que est trans flumen Leti, omnem consuetudinem reddit comiti, nisi solum censum quem tenet ipse supradictus Salomon. Terra Sancti Launomari de Campaniaco llll°' forsfacta reddit, videlicet bannum^ ratum, incennium, latrocinium. Totidem vero reddit burgium Hilgaldi divitis de Vindocino. Terra dcSolemis omnem. consuetudinem reddit, vicariam, commandisiam , prisionem de pane et carne et omnem consuetudinem sicut villa Vindocini. Terra de villa Jam Ârdet similiter omnem consuetudinem, vinagium, vicariam, prisionem, comandisiam. Et ex omnibus molendinis qui sunt a Solemis usque ad Ârcnas omnem vicariam habebat comes, et similiter omnem vicariam de Navolio et vicariam de Lendeis pariter cum vinagio. Villam Francori totam tenebat in dominico cum ecclesia et censum vinearum et pratorum simul et vicariam. Âd Moncellum omnem consuetudinem habebat, tensamentum, carregium, vicariam. Ad Vilerboson vicariam, comandisiam. Âd villam Laicum similiter. Apud Checianum unum comandum, et per omnem villam vicariam. Âpud Listraicum omnem vicariam cum uno comando. Apud villam Spaiz, vicariam comandisiam. Apud villam Juniori vicariam, comandisiam,

prisionem vini. Apud Chadaglodum vicariam, comandisiam. Terra

do villa Gemmeir recta comandisia est comitis. Ad Nœredum habebat comes parcum, carrugam pariter cum orrea. Sylvam que de castellano totam in dominico tenebat. Atque omnes Francos de Viveris et co« mandisium de super Bolium, ac de terra Sancte Marie et de Furtene et de Monte Morin, et de Spiriaco et de Landas. Montem vero Riulfum suo vivente in dominico tenuit. Et villam Popam sua coman disia erat et Vilers similiter. A ponte qui fuit apud villam Moblam usque ad Varenas, omnes combri de ambabus ripis comitis Burchardi in dominico crant. A Toriaco usque ad Fractam vallem habebat unara noctem in unoquoque anno ad capiendos pisces. Preterca in suo tempore nemo ausus erat infra banleniam vinum vendere quam-

diu cornes suum Tinum vendere faciebat, quo aut non emendasset .aut vinum non perdidisset. In tempère quo cornes Burchardus vivebat, non erat pedagium, neque minagium non erat in villa nec in comitatu Vindocini, quia cornes Fulco illum misit. Et comandisiam de Gledeis in dominico tenebat cornes Burchardus.

Hanc cartam suprascriptam cùm reperissemus , curavimus eam transcribere inter nostros, eo quod contineat quasdam consuetudines quas Gauzfredus cornes dédit Sancte Trinitati quas etiam se«rsum designavimus propter memoriam et recognitionem.

(Ckidez niger» n« SVS).

[Donum] Hugonis Manducanlis Britonem.

Quod praBsens conventus fidelium sub temporalium rerum administratione rationabiliter gerit ne successorum noliciam damnoso latere valeat^ litterarum signis mandandum esse ratio necessaria postulat. Hac igitur litterarum notatione verissima tam presentium quam et posterorum habeatur in memoria, quod miles quidam de Salvo Muro Hugo nomine, manducans Britonem cognomine , pro sainte animae su» et uxoris propri» filiorum filiarumque, dédit Dec et Sancto Florentio et monachis ejus quendam hominem Ândream nomine quem sub colibertatis jugo humana consuetudine retinebat ; pro quo tamenxsolidos accepit precium et de porcis Sancti Florentii ▼errem unum. Sic ergo homo ille servus Sancti Florentii est sine uUa calumnia quse ab aliquo missa in illo unquam esset. Yenit itaque predictus Hugo pro hac re auctorizanda in capitulum Sancti Flore. >tii cum pluribus suis hominibus et nostris propter testimonium rem confirmandam audituris, ibique coram omnibus tam laicis quam monachis qui aderant, praedictum* hominem de potestate sua in monachorum dominium serviturum transtulit, tali siquidem attestatione ùt nuUus de génère suo vel alieno insurgeret qui dono huic contradiceret vel unquâm uUo tempore conlradicturus esset. In hac etiam eadem conventionis affirmatipne, ad altare Saacti- Florentii perrexit et ipsi

sancto et monachis donum fecit. Videntes autem et audientes fuerunt isti quorum nomina subsignatio sic depromit :

S. Hiigonis manducantis Britonem. S. Telbaldi filiiejus- S. Goscelini Roginardi. S Arnaldi Waschi. S. Rainaldi presbiteri. S. Drogonis. S. Rodberti Bigoti. Et ex famulis Sancti Florentii : S. Frotgerii et Stabuli fratris ejus. S. Gadilonis nepotis eorura. S. Popelini. S. Gonstantii. S. Goscelini Grusum. S. Hildegarii. S. Bornerii.

(CurU S. Trln. Und. f> »»S).

De Hidulfo.

Anno MLÎIII ab inearaatione Domini nostri Jhesu Ghristi^ sancte Trinitatis monachi, scilicet Albertus tune temporis cellarlus et Ebremarus tune et idem prior, servum quendam^ nomine Hiduifum emerunt denarionim solidos xx in opus hujus cenobii a quodam vasso nomine Rogerio, favente Joscelino cognomento Bodello, ex cujus beneficio eundem servum idem Rotgerius tenebat. Preterea sciendum est quod supradictus Goscelinus banc conventionem annuens exegit sibi dari iiiio*^ sextarios avene pro concessione bac a se facta, quos ilico habnit. Cujus conventionis hi testes sunt : Joscelinus Bodellus, Rogerius Piper, Archembaldus prepositus, Guillelmus Bocellus, Martinus sartor , Odo sartor , Augrinus , Rainerius pistor , Herluinus , Geraldus , Morinus , Rotgerius Gostatus , Ingelbertus , Franbaldus, Landricus febris, Bernardus. Actum est boc Kalendis julii.

(Gart. S.Sergll, f Vf).

Herbertus Sumulpinus tali convenientia dimittit sancto Sergio domum suam et ortum suum et très quarterios vinesa et duas culcitas

et très pulvillos et duos auricularios et uoam linteolnm et unum vil- .losum, ut si mortui fuerint in itinere ullo vel in locnm orationis ubi pergunt ipse et uxor ejus omnia supradicta ad prcBsens habeant monachi, si vero unus ipsorum. partem mortui habeant; quod si utrique reversi fuerint, quaindiu vixerint pocsidebunt omnia sua, et post mortem utriusque omnia ex integro habebit sanctus Sergius.

(C^urt. S. Serfli, f ISO).

Contigit ut miles quidam, qui dicebatur Hugo de Sereniis \ equiim cui insedebat cursu rapido ducens, judicio Dei licet occulto numquam tamen injusto. in terram corrueret et contritus toto corpore vix os etiam ad pauca respondeudum aperire valeret. Quod cùm monachis sancti Sergii nuntiatum fuisset, miserunt Matefelon, ubi jacebat, quemdam mouachum , Petrum nomine , qui eum visitaret. Cùm quo eum inteliigenter loqui non posset, fratres sui curam illius agentes, de suis rébus aliquas denominaverunt quas pro fratre suo sancto Sergio donaverunt. Denominaverunt igitur supradicti fratres, Hubertus videlicet et Willelmus Barhotus et Gaudinus, coram domno Fulconne de Matefelon et aliis legitimis testibus, in loco qui dicitur Gascaloniis , très arpennos terr» et quidquid in clause vinearum habebant quod in eadem terra situm est, id est très partes yinagiorum et census et vendarum. Quartam quippe partem filio Willelml Bonelli dederant in commutationem pro quadam aqua in qua molendinum construxerant. Cujus molendini decimam, quae eos contingebat. inter alla sancto Sergio donaverunt et apud Baracium unum modium vinagii. Hoc itaque facto, mortuus est supra dictusHugo. quem apud sanctum Sergium sepeliri fecerunt supradicti fratres. Et quia omnes tune venire ad capituhim non poterant , miserunt primogenitum fratrem suum Hubertum qui pro omnibus haec quae supradiximus monachis praesentaret et fratri defunco et viventibus bene-

f Sellne près Dartal.

ficinm loci acciperet. Qnod ita factum est. Feeit Hubertus pro se et fratribus suis de bis omnibus quae dicta sunt donum in manu domni Bernardi prions et postea portavit super altare. Testes : Godefridus, filius presbiteri, Mainardus Gandon, Rainaldus presbiter.

Eodem die supradictus Hubertus monstravit supra dictam terram et clausum vinearum tribus raonacbis, id est domno Beringerio, Bernardo et Petro et eos ad opus sancti Sergii exinde revestivit. Testes : Mauricius de Esdiarbot, Hugo de Deiis, Radfredus et multi alii. Propter banc autem conventionem scriptus est , propter anniversariam commemorationem , Hugo de Sereniis in martiro* logio.

Postei vero supradictus Hubertus adduxit duos fratres suos GuiU lelmum et Barbotum in capitulum Sancti Sergii , cpii ea qusB supra dicta sunt, sicut Hubertus dixerat, concesserunt. Testes : Hugo de Baracio, Rainaldus presbiter, Tetbaudus Meneor et multi alii.

Et quoniam terra hujus Hugonis ad reliquos supradictos fratres non pertinebat, nec enim erant filii patris Hugonis qui et jure hèreditario eam possidebat, impeiraverunt a domno Roberto de Sablollio neptem quandam Hugonis sibi dari, quae ex patris génère descenderat, cum qua hereditatem possent juste sibi vindicare. Nutrivit ergo eam Barbotus parvam et innubilem tali ratione ut si ante ejus concubitum moreretur Gaudinus frater ejus eam acciperet. Antequam vero concumberent Barbotus ullima pressus infirmitate vocavit ad se Petrum raonachum et cùm ante eum excessus suos pie doflesset, concedentibus fratribus suis et supradicta juvencula immo secum donantibus, donavit Saneto Sergio ob remissionem peccatorum suorum et omnium parentum suorum très partes de Gascaioniis, quartam enim dederat Bernerio Bonelto pro quodam molendino, ac deinde in bona confessione defunctus ac ante porticum Sancti Sergii secus fratrem suum Hugouem honorifice conditus ac in martyrologio pro anniversaria commemoratione ascriptus est. Testes : Guido monachus, Gattfredus presbiter, Rainaldus presbiter , Mainardus Gandonus et multi alii.

Proindè sicut in anteriori conventione erat, mortuo Barbote, Gaudinus supradictam puellam accepit in uxorem. Qui more quorumdam sœcularïum quod fecerat confiteri ac tenere perfecte noluit, dicens se quidem concessisse Gascalonias prœter quamdam partem. uxorem vero suara non concessisse. Cui controTorsise flamma argenti imbre perfusa atque hoc modo omnino extincta est, convenerunt ante Rainaldum episcopum et tslerum ejus doiqnus Gauterius abbas e^

memoratus Gaudinus inter domum Gaufredi de Igniaco et âomum Guillelmi de Auxigniaco, et acceptis ab abbate G solidis concessit in elemosinam terrain supradictam Sancto Sergio totam. Testes : Rainaldus episcopus , Gaufredus thesaurarius , Richardus de Valie , Willelmus Musca , Ratfredus prefectus , Britellus , Guikenochus et multi alii.

In crastinum vero perrexit domnus abbas ad domum Gaudini, et ibi in manu ejus redonavit uxor ejus totam supradictam terram in elemosina, et in recordatione hujus doni accepit a domno abbate v solidos. Testes: Ratfredus^ Mainardus Gardonus, Rivallonus Brito, Guikenochus et alii multi.

Scd quia eadem puella cum Barbote fratre Gaudini benedicta fuerat, judicio cleri ab eodem Gaadino separata est et Lupello de Dalmerio nupsit qui sœpe dictam terram iterum calumniatus. eo quod se rectam heredem habere affirmaret uxorem supradictam videlicet puellam. nomine Theophaniam, prsesertim cum ipsa hoc se concessisse denegaret.

QuaB calumnia cùm aliquandiu durasset, hune tandem finem accepit. Dédit domnus abbas Petrus eidem Lupello iv libras denariorum et X solidos et eidem uxori suse Theophaniae x solidos et filio eorum Aimerico nomine v solidos. Ipsi vero hsec omnia, sicut supra dicta sunt, concesserunt ipse videlicet Lupellus et Theophania uxor ejus et Aimericus filius eorum. Facta est autem haec concessio in domo ipsius Lupelli per manum Pétri abbatis, videntibus et audientibus de mouachis : Gaufrido Tuansbipum, Vitali de Bremo, Cirardo de Scarboio, Gaufredo de Muguillon, Gaufredo. De laïcis : Joscelino de Doxeio, Girardo filio ejus, Mauricio fratre prsedicti Lupelli, Harduino de Baracio, Gaufrido presbitero de Baraceio.

Post plures autem nnnos, cùm Aimericus, filius Lupelli de Dalmereio, factus miles venisset quadam die in hoc monasterium cum ipso Lupello pâtre suo et quibusdam amicis suis in capitulum et videntibus ipsis, concessit libenter elemosinara matris su» et antecessorum suorum eadem ratione eisdemque vcrbis quibus parentes ejus, antequam uatus esset, fecerant. Et ut haec concessio firmissime teneretur portavit ipse Aimericus auctorizamenfum concessionis suœ super altare sancti Sergii cum quodam libro. Testes : Lupellus pater et ejus, Pipinus Turonensis tune andegavensis praefectus, Paganus de Cimbre et alii. E parte vero nostra : Radulfus de Greio , Fulco filius Otberti, Robertus praafectus noster, frater abbatis Hervei, et omoes

fere famuli nostri quos ex omnibus ofiicinis ad hoc videndum et audiendum conyocavimus.

(Cart. H. Sergit, i» »9S).

Notitia de Torinniaco *.

(Deest).... Fidelibus sanctœ ecclesiae et maxime hujus loci succèssoribus qualiter nos habuimus terram quae dicitur... (Deest)... Quidam homo, nomine Mainardus, cognomento Pictavinus, cui eadem terra competebat per patrimonium [uxoris suae nom]ine £rme[nildis, et quando] Mainardus fuit mortuus, remansit Ermenildis, uxor ejus, cum duabus pueris quas habebat de eo^ uno masculo et alia femina. Sed cum aliquanto tempore vidua vixisset, accepit in uxorem illam filiam suam, quae habebat nomen Gosberga, quidam miles nomine Bernardus, filii Oggerii Forestarii, et simul cum ea accepit hanc terram de qua loquimur. Fuerunt ergo simul aliquo tempore, nescio quamdiu. Sed cum tardius ad eam redisset, quadam nocte, invenit eam facientem stultiliam de corpore suo. Nam cum quodam clerico jnvenit eam fornicantem. Quam ob rem iratus cecavit clericum et ejus virilia amputavit. Mulierem quoque deseruit propter hanc causam fornicationis^ et istam terram quam cum ea acceperat dominis de quibus eam tenebat reliquit. Tune cepit in manu sua terram Willelmus de Carreris^ de cujus fevo erat, usque quo posset filius JMainardi, nomine Girardus^ qui adhuc puer erat et frater germanus mulieris dimissae, quia ipsa habebat totum forsfactum et infantem non habebat qui tenere debuisset, quia nullum omnino habebat. Hic ergo puer Girardus debebat tenere de Willelmo de Garreris et Willelmus tenebat de Guicherio de Marenz et de Philippo filio ejus, et Guicherius tenebat de Willelmo de Verneia. Gum omnibus iilis fecimus taie placitum de supradicta terra. Girardus donavit se

i Thorigné. Uoriginal de cette charte a été rendu anx archives de la Loire-Inférieure.

ipsmn el iHam terram de Alodo, qus eU de fevo de Tcneia. Deo et

sancto Sergio, consilio et voluntate matris suœ quœ adhuc ntebai, de citjus patrimonio tota illa causa movebat, tah convenientia ut quandiu viveret curaremus eum de victu et vestitu, quia tune querebat panem suum de ostio in ostium, et quando voluerit fieri monachus recipietur. Hoc donum quo Girardus ita donavit se et terram concessit Willelmus de Charreris, tali pacte ut eum reciperemus ad monachum, quando ipse vellet; Wicherio de Marenz et Phiiippo filio ejus dedimus quadraginta solidos et concesserunt Deo et sancto Sergio et nobis terram solutam et quietam ab omnibus querelis et exactionibus et talleiis prêter quattuor rectas talleias capitalis domini de Verneia. Hoc est pro prensione corporis sui, et quando filius ejus primogenitus erit miles, et quando primogenita filia ejus dabitur marito et quando ipse faciet emptionem. Wicherio vero de Marenz et omnibus heredibus ejus nuUam taileiam faciemus nec adjutorium, nisi sponte nostra , prêter septem solidos de servitio qui omni anno reddentur. Willelmus quoque de Verneia, qui capitalis dominus erat, et Mabilia uxor ejus et Gosfridus filius ejus ista omnia sicut concessa sunt ita concesserunt ut suas quattuor légales talleias reddamus dominis qui de illo tenebunt, et de quibus nos tenebimus et illi reddant Willelmo vel domino Verneiae. Si vero domini de Marenz^ de quibus nos tenebimus, defecerint de servitio Willelmi vel domini Verneiœ^ prius dicet monacho de Torinniaco et mittet ei competentem terminym quo possit habere suum guarent, et si monachus non potuerit habere guarent ad terminum, illos septem solidos de senrilio non reddet amplius monachus Marentianis , sed domino de Verneia reddet usquequo sint adcordati dominus de Verneia et ille de Marenz. Pro hac concessione habuit Willelmus de Verneia quinquaginta solidos et uxor ejus Mabilia unum sextarium frumenti, et concesserunt ista sicut scripta sunt ipsi et Gosfridus filius eorum. Bernardus quoque filius Oggerii qui banc terram habuerat, sicut supradiximus , habuit de nobis quinque solidos et concessit ista omnia. Facta sunt igitur bec et concessa, xi° kalendas octobris apud Verneiam, in domo Willelmi, ubi ipse Willelmus tenebat prensionem pro deeem libris quas debebat Adelardo de Castro Gunterii pro eo quod traxerat eum de prensione Willelmi de Fano. Ista omnia sicut sunt hic scripta vel dicta viderunt el audierunt isti testes : domnus abbas Walterius qui concessionem hujus rei recepit ad opus sancti , et Âinricus monachus, Godefredus monachus et Lisoius monachus et

Ernaldus presbiter Torinniaci. Laici de nostra parte viderunt isti : Britto de Capella , Isembertus bachelarius , Dodo Russellus frater ejus, Hubertus filins Orieldis, Walterius Jacob, Otgerius filius Belot^ Rainaldiis Pichardus, Herveus de Mortuo Fonte^ Granum de Tercia Curie sororius Hervei , Frogerius faber, Ganulfus , Gaudinus, Stcphanus Bernigant, Guichardus filius Oggerii, Fulcoius, Gosfridus filius Durandi , Drogo Cornutus, Johannes Cornutus^ Stephanus Roundel, Herois Corvisarius, Ermenricus Boverius. De parte Willeliui viderunt isti : ipse Willelmus^ Philippus de Marenz , Grafinus de Crere, Bernardus filius Ogerii, Stephanus Golibertus frater bast^rdus Willelmi, Radulphus Girburgis^ Àdelelmus armiger Wiilelmi, Gifardus alter armiger ejns, Johannes Malum faciens, [Gau]terius,. Radulfus de Gantosciaco frater Ganulfi, Ratfredus de Verneia, Rainbaldus suus nepos, qui cognominabatur Guleta.

[Non longo elapso tem]pore, in die festivitatis primœ sancti Michaelis, hoc est m? kalendas octobris, venit in nostro capitulo Philippus de Marenz ; ipse et Garinus Rufus avunculus ejus confirmaverunl arobo ista oinnia et ambo receperunt beneficium hujus loci a domno Walterio abbate, et concessionem hujus rei miserunt ibi in manu ejusdem [abbatis et] portaverunt super altare. Hoc iterum viderunt isti : Rainerius famulus cellararius, Rivallonus Britellus, Blancardus

coqus^ Gosfridus Buaret filius Unfredi, Bertrannus filius Alpez

carpe ntarius.

Acta sunt liaec régnante in Francia Ludovico filio PhiJippi ; andecavensi comité Fulcone filio Fulconis junioris; presule vero ejusdem gentis Râinaldo junior ; abbatiae autem nostr» présidente domno abbate Walterio. Anno ab incarnatione Domini MCXF.

Extrait de la Chroniqoe dc« éTèqoes de Ulettf.

>..4. Cùm autem in negotiis Metensis Ecclesiœ assidue vigilaret (episcopusV) illustris cornes de Dauborc viam universse carnis est

iL*ë?éqaeJean; il vivait sous le pape InnOdentlVet Pemperear Frédéric H, aa XIII* siècie.

ingressus. Gujus filia, quœ bœres unica in hereditate pateraa successerat, ab ipso episcopo instaoter postulayit ut feodum sibi redderet quod pater suus de Metensi episcopo tenuerat, quod episcopus ipsi reddidit, non sine multorum nobilinm supplicatione et rogatu, eâ tamen conditione adjectâ quod si ipsam sine herede proprii corpoiis mori contingeret , feodum ipsum ad Metensem Ecclesiam pleno jure rediret, conditione eâdem sigillis. authenticis communitâ et fide testium pariter roboratâ. Sed cùm eadem comitissa sine herede proprii corporis occdto quodam Dei judicio decessisset^ domnus Walterus dux deLemborc, cornes Lucelburgensis, etmulti alii nobiles et potentiores de Imperio, consanguinei ejus et fautores, castra qu» erant de feodo praedicto cum eorum pertinentiis nequiter sasierunt, ea su» ditioni usurpare et retinere in perpetuum contra debitum conditionis praedictae molientes. Quibus episcopus, qui virilem et fortem gerebat animum, quinec extoUebatur in prosperis, nec déprimebatur in adversis, prudentiâ suam concomitante potentiam, potenter resistens et patenter, in longo guerrarum discrimine , in armorum strepitu, labyrintho expensarum tamdiu indefesse insudayit quod divina providentia^ quae in sui dispositione non fallitur, rei exitum prosperavit. Nam idem episcopus comitatum Metensem et quatuor castra nobilia^ Sareborc videlicet, Albam, Truquestein et Arestein quae erant de feodo praedicto, cum suis appendiciis acquisivit, et Metensi Ecclesiœ perpétue contulit possidenda. (D*Achery, tom. Vl^ chron. episc. metens. n° 58.)