HISTORIENS HONGROIS

Parmi les Scriptores rerum Hungaricarum (t.1,) Jean de Thwrocz est celui qui en a parlé le plus au long; voici ce qu’il en dit (pars 1Y, cap. vis) :

Rebus Turcorum in die augescentibus, rege Lodovico vitA functo, habenisque Hungaricis in Sigismundum re-

gem devolutis, Pasaithes et ipse Cæsar Turcorum, patre Amurate, peracri ingenio, non minùs idoneus et in tentandis rebus arduis , magis audax, brevi spatio temporis, Thraciam universam, Thessaliannque ac Macedoniam , Phocidem, Bæotiam et Atticam ,tùm vi, tùm deditione capiens , sui dominii fecit. Misos quoque, quos nos Bulgaros vogarmus, regis Sigismundi sub ditione constitutos, armis infestis aggressus est. Ad hunc Pasaithem, rex suos caduceatores misisse, uique ab invadendo regno, sibi juris vigore attinente, desisteret, eidem intimasse ; illum verd per occasionem, interim , donec totà Bulgariæ terrâ potitus est, relationem distulisse ; tandem, diversitatum armorum , framearum putà ac clypeorum, nec non pbaretrarum , quibus Turci in hostes utuntur, singulos per parietes unius domus, appendi fecisse, introductisque regiis caduceatoribus, ad illos dixisse fertur : Revertimini ad regem vestrum, et dicite illi quoniam et ego terram ad hanc, ut videtis, jus habeo sufficiens. Pariterque et illis, in parietibus pendentia manu ostendit arma. Hæc res, Sigismundi regis animum non parüm ulciscendi in timorem excitavit. Quapropter sui regni decimo , dominicæ autem ivcarnationis MCCCxXCvI anno, commotA univers sui principatûs armorum virtute, ingentem conflavit exercitum. In quam quidem reg'am expeditionem tàm grandem, dux Burgundiæ inter alias nationes, ac Francorum sive Gallorum populus, arma non pauca, fortiaque virorum bellatorum agmina, advexerant. Quorum nobilitatisarmorum insignia, Budæ, fn claustro sancti Nicolaï confessoris. erga fratres prædicatorum, abulis arte pictoriâ inscripta, ac parietibus affixa, meos usque ad annos, pro memorià stelére. Motà igitur rex Sigismundus tàm grandi sui exercitüs congregatione, Danubium transivit; et nedum Turcorum timeret Cæsarem, verùm quidam ipsum dixisse ferunt : Quid metuendus est nobis homo? Vastum si cælorum supcr nos pondus rueret, ipsi illud nostris, quas geri--

sembloient rois en sauva à grand nombre les . vies ; car Sarrasins, Turcs et tous ceux de leur

mus hastis, ne læderemur, sustentare possemus Regno tandem Rasciæ crudeli furore, in magnà rerum direptione, horribilitatisque strepitu nimio, pertransito, Bulgariæ venit ad oras : indè oppidis Oriszo et Bidinio, aliisque partium earumdem munilionibus nonnullis Turcorum quas tutabatur bellicosa manus, non sine sul et suorum mulià sanguinis effusione, expugnatis; ad ultimum, ed ipsius anni ætate, cum vites suos fructus dulciores cultoribus reddebant, circa festum videlicet sancti Michaelis Archangeli, in campo castri majoris Nicapolis, sua casira fixit. Turci verd crebriüs de castro erumpentes, regium exercitum in se provocabant ; nonnullosque vulnerantes, sæpiüs vulnerati redibant. Cæsar autcm Turcorum, quem nostri seniores Pasaythem supradictum nominavére ; Nicolaus autem Secundini, de familià et origine Turcorum, ad Æneam Senarum episcopum scribens, eumdem Chalapinum fuisse posuit ; dûm regem, grandi bellico cum apparatu, sua in domina penetrdsse audivit, non minÿs omne gentis suæ robur, in arma concilavit, et in forti suorum manu, regiæ obsislere, expeditioni conatus, appropinquabat. Galli verd sive Franci, advenientis hostis famä pulsati regem adeuntes, et eum belli primitias, quæ majori fervere solent atrocitate , illisin se accipere, ut annueret, rogatum effecère. Dùm igitur Cæsar ipse, frementibusundique suis agminibus, magnam vim paganorum secum trahens regiis opponi castris visus est, mox Franci, præcipiendæ pugnæ insolenti cupiditate capti, priusquäm universæ regales copiæ, instructis ex ordine aciebus, signis collatis, prælium inirent, è castris prosilientes , et præcipites ab equis ut eorum moris est, pedites certaturi, descendentes, contrarias irruerunt in turmas. Diro itaque bello, hostes interutros que vigente, cùm Hungari, sellatos Francorum equos, cursu transverso, regia petere castra conspiciunt, rondùüm enim illorum bellandi usus ipsis notus erat : illos omnind, hostilem per manum extinctos fore credentes, graves dissoluti in tumultus, casira pariter et bellica relinquentes ingenia, campo undique fusi, hostibus acriter insistentibus, in fugam convertuntur. S'rages fitmaxima : multi cecidére de Hungaris , et multi captivitate affecti : et nisi ipse rex, navis ministerio, sibi adinvenisset salutem non cœlo, velut elatus princeps dixisse fertur , sed hostis armis, ibidem obrutus fuisset.