CHARTE DE LA COMMUNE DE COMP1EGNE
titre d'exemple nous croyons devoir transcrire ici les lettres de Philippe Auguste, par lesquelles il confirme la Charte de commune accordée par Louis VII aux bourgeois de Compiègne. (1186.)
In nomine, etc., Philippus. Noverint prœsentes pariter etfuturi, quod Karissimus Genitor noster pie memorie LudoviusBurgensibuscompendiicommuniam concessit, habendam sub forma, quœ in autentico ipsius continebatur expressa quod in hac pressnti cartâ nostrâ duxerimus inferendum in hœc verba :
Notum sit omnibus futuris et presentibus ecclesiamCompendii magna? auctorilatis fuisse. Nimirum antecessorum nostrorum regnum Franciœ donariis magnifiée fundatam et ditatam, quod in privilagiis et preceptis eorum continetur
ipsamque villam egregiam et magni extitisse nominis palam est. Peccatis autem exigentibus, ecclesia pariter et villa attrita est et graviter apporiata. Undè nos offensi, ob enormitates clericorum, salvo tamen jure eorum in ecclesia, Monachos sanctè ad honorem Dei victuros posuimus, Clerici autem nostrce mansuetudinis obliti, régie constitution! obviantes et suorum parentum fretipotentia, postmodum satis contumeliosè Monachos ejecerunt ab ecclesia, et confractis officinis, multa eis intulerunt dampna.
Revocatis jam monachis pro bouo pacis, in locum suum, et commoditate ecclesiœ, et securitate servorum Dei cousilio Samsonis venerandi archiepiscopi Nemensis , atque Odonis abbatis sancti D3'onisii, aliorumque hominum nostrorum, parte etiam régi ne Adelandis, tune habentis in dote sua, et petitione Guillemi abbatis Compendii, Burgensibus ville concessimus communiam, et omnes intrà firmitatem, sive extra, in Burgo manentes quantumeumque villa creverit, exceptis militibus Droconis de Petra fonte, et hominibus suis capitalibus, in eodem esse sacramento precepimus, in palatio autem Compendii ex precepto
nostro Guido, Buticularius, Tricus Gaseranus, Ansellus de insula; et deinde ex precepto regine, Ludovicus de Choisiaco, Paganus de Bestis; et ex parte abbatis Claro filius Bosardi, juraverunt communiam; et postea homines Compendii inter se et sibi juraverunt in hune modum.
1. Juraverunt videlicet quod intra firmitatis Compendii ville, et extra in Burgis, alter alteri rectè secundum opinionem suam auxiliabuntur; et quod nullatenus patientur quod aliquis alicui aliquid auferat, vel ei talliatam faciat, vel quilibet de rébus ejus capiat, excepto hoc quod homines ville, Abbati per très menses de pane et carne et piscibus creditiones facient; et si abbas post très menses quod ei creditum fuerit, non reddiderit , nihil ei credetur, nisi illud ab ipso persolvatur,
2. Piscatores vero forenses, non nisi per quindecim dies creditionem facient, et si post quindecim dies non reddiderit, tantum de rébus communionis ubicumque potuerint, capient, quod quicquid abbati crediderunt, habeant.
3. Omnia forifacta, exceptis infractionibus ville et veteri odio, quinque so-
lidos emendabit; et si ab aliquo teloneus requiratur, et requisitor dies quo illud et undehabere debuit, minime nominaverit, et ille dictum ejus sola sua manu infirmare poterit, quinque solidos emendabit.
4. Si quis sacramentum alicui facere debuerit et ante arramitionem sacramenti se in negotium suum iturum duxerit, propter illud faciendum de itinere suo non remanebit; sed postquam redierit, convenienter submonitus sacramentum faciet.
5. Si vero Archidiaconus aliquem implicitaverit, nisi clamator ante venerit, vel forifactum apparebit, non ei respondebit; si tamen testem habuerit contra quem accusatus se defendere non poterit, emendabit.
6. Homines etiam communionis hujus uxores, quascumque voluerint, licentiâ â Dominis suis requisitâ, accipient; et si Domini hoc concedere voluerint, et absque assensu et concessione Domini sui quispiam uxorem alteriuspotestatis duxerit : si dominus suus inde implicitaverit, quinque tantum solidos emendabit.
