R. L. C.,t. 1, p. 532, col
en DS
tenues sous le règne de Henri II : nous avons le nom du président de ces assises, Raoul de Valmont, et l'indication d’une partie de ce qui s’y fit; c’est l'enquête de Guernesey de 1248 qui nous donne ces détails :
« Item dicunt quod tempore Regis Henrici, patris Regis Johannis, Rad. de Walemunt tenuit assisas in Insulis, et terras tunc vastas feofavit et ad redditum assedit, scilicet singulis annis pro triginta solidis Tur. »1.
Ces plaids solennels tenus tous les trois ans étaient un usage commun à toute la Normandie. Le coutumier de Normandie, du xur siècle, en parle comme d’une institution qui, de son temps, n’était plus en usage, mais qui avait existé anciennement, anétquitus ? ; le président de ces plaids, selon le grand coutumier, c'était le sénéchal de Normandie, qui pour cela faisait, de trois ans en trois ans, des tournées par tout le duché, s’arrêtant en chaque lieu pour y tenir les assises :
« Solebat autem antiquitus quidam justiciarius predictis superior per Normanniam discurrere, qui senescallus principis vocabatur. fste vero corrigebat quod alii inferiores delinquebant, terram principis custodiebat, leges et consuetudines Normannie custodiri firmiter faciebat, et quod minus juste fiebat per ballivos corrigebat; querimonias ad se de ipsis delatas audiebat et fine debito terminabat; minores servientes ex suis delictis corrigebat, et eos a servicio principis removebat, si eos videbat amovendos..…
« Et sic discurrens per Normanniam, singulis trienniis, singulas partes Normannie et ballivias visitabat. Ad ipsum enim, per ballivias singulas, excessus et illatas injurias a justiciariis inquirere pertinebat. — De latronibus publicis, defloratoribus virginum violentis, multris, arsionibus, et placitis spade omnibus, de quibus pax in curia non fuerat reformata, et factis ceteris criminosis, diligenter inquirebat, et, factis inquisitionibus, de singulis jus exhiberi faciebat.... »3,