DÉFAITE D*OTTON II
impraticable. La situation était critique: les troupes françaises serraient de près Tannée impériale, elles pouvaient lui tomber sur le dos pendant la nuit. Otton dut son salut à la présence d'esprit de Godêfroi, frère d'Adalbéron de Reims, et de Wolfgang, évêque de Ratisbonne. Ils le décidèrent à franchir la rivière coûte que coûte. La plus grande partie de Tarmée passa heureusement sur la rive droite ; mais Tobscurité ne permit pas à Tarrière-garde de traverser. La suite montra toute la prudence des conseils de Godêfroi et de Wolfgang. Pendant la nuit le fleuve grossit encore davantage, et le lendemain matin l'armée de Lothaire apparut sur la rive gauche ; bien qu'inférieure en nombre, elle eût par son choc jeté dans la rivière les troupes impériales. L* arrière-garde fut naturellement exterminée ; ce qui ne tomba pas sous Tépée fut emporté par le torrent. Néanmoins Otton n*eut à déplorer la perte d'aucun personnage illustre, Tarrière-garde n'étant guère formée que des valets d'armée et des chariots de transport. La victoire des Français se borna donc au massacre des valets et à la prise des bagages *.
1. Richer (III, 77) : « Angarias quoque accelerare moliti sunt, amo- « tisque omnibus ibant non segniter nec sine raetu . Axonae fluvii « vadafestinantesaliitransmiserant, alîivero ingrediebantur,cum exerce citus a rege missus a tergo festinantibus affuit. Qui reperti fuere « mox gladiis hostium fusi sunt, plures quidem, at nullo nomine a clari.»— Gesta ep. Camerac (I, c. 98): « Ubi Lotharius Ottonem inse- « quitur, sed Axona fluvio intercurrente pugna differtur, .... remen- « soque itinere bono successu gestarum rerum gaudens, super Axo- « nam fluvium castra metari precepit. Sed tamen, quia iste fluvius, si « quando imbras incumbant, in tantum excrescere solet ut absque na- « vigio eiîretari non possit, sugge rente atque exhortante comité Gode- « fridonequid videlicet inpedimenti tantae copiae militum in difficili « transitu contingeret, praeterlegere festinavit, paucis tamen famu- « lorum remanentibus, qui retrogradientes (nam sarcinas bellicae a supellectilis convectabant), pre fatigatione oneris, tenebris siquidem « jamnoctisincumbentibus transitum incrastino diiTerre arbitrati sunt. « Sequentiverodie, collectisquospotuit Lotharius, licetinferior numéro, « expudoris tamen conscientiapresumptionem coUigens, occulte usque « ad predictum fluvium hostes prosequitur. Cujus inproviso impetu « ipsi rei bellicae portatores perterriti, dura sibi natatu consulere « estimarent, subito excrescenti bus undis, lapsis viribusmortuidimer- « guntur. Ipsa etenim nocte in tantum excrevit alveolus ut difficultas « imp)ortuosi littoris neuter alteri manum conferre potuerit; hoc, ita ft sane credo, Dei voluntate disposito, ne strages innumerabilis edere- « tur utrimque ; licet enim inferior Lotharius, ut ferunt, sese certa-
104 DEFAITE d'oTTON II [978]
Ici se place, au diredes Gesta episcoporum Cameracemium\ un incident assez étrange et difficilement explicable : Otton II aurait fait passer sur une barque des messagers à Lothaire,
« mini miscuisset, cepit tamen jumenta, cominuit véhicula, quae « magis oneri quamusui in periculis habebantur. » — Othlon, Vita s, Wolfkangi episcopi : « Cum Caesar Otto médius, propter injuriam sibi a factam Francorum partes invadens hostili manu usque Parisium « perveniret, in redeundo venerat ad quendam fluvium sui crepidi- « nem alvei tumescentibus undis exuperantein. Multis autem ibi peri- « clitantibus, verus Dei cultor cum suis appropinquavit, vidensque « tam ingenspericulum, respexitincoelum et se suosque fideliterbene- « dicens, ipsum intrépide monuit transire fluvium. Adhuc vero ilHs « prae timoré cunctantibus et Francis a tergo acriter impugnantibus, « ille priraus sui comitatus per nomen Domini quod semper in ore « sonuit, fluvium transiens, sequentes prosperavit, nullusque suorum « quicquam periculi sustinuit. Tune omnes prae gaudio mirantes et « Dominum laudantes vir humillimus ne pro miraculo hoc eum publi- « carentobnixe rogavit. » — Annales A Uahenses. : « Revertente autem « exercitu, ventum est ad fluvium Arna, et transvadato fluvio castra « posuere, et relictis in alia ripa fluminis victualibus cum plaustris et « carnicis et pêne omnibus ustensilibus, quae exercitui erant necessa- « ria, et ecce repente filii Rcgentarii cum exercitu régis Lotarii irruunt « et multos ex custodibus occiderunt, etquidquid secum apportare po- « terant diripiebant, multum damnum exercitui inferentes. » — Un souvenir altéré de ces événements se trouve dans la Vita s. Adalberti de Brunon : « Congrediuntur cum Karolinis Francis ;cedunt hostes non « durantes virorum forcium impetum fortissimum. Set dum vino ven- « trique colla flectunt, régnante Ottonis infortuijio, victores in turpem « fugam desinunt.»— Rod. Glaber, IIist.:i< Lotharius ex omni Francia « atque Burgundia militari manu in unum coacta, persecutus est « Ottonis exercitum usque in fluvium Mosara (sic), multosque ex ipsis « fugientibus in eodem flumine contigit interire. » — Ilistoria Francorvm Senonensis : « Convocans igitur Hlothariusrex Ilugonem ducem « Francorum et Heinricum ducem Burgundionum, inruit in eos fugien- « tibusque illis persecutus est usque Suessionis civitatem. Illi autem « ingressi fluminis alveum quoddicitur Axona, nescientes vadum, plu- « rimi ibi perierunt. Et multo plures consumpsit aqua quam gladius « vorasset, et tantiibi perierunt ut etiam aqua redundaret cadaveribus « mortuorum : aqua enim impleverat ripas suas. ïllottarius vero rex « constanter persequens illos tribus diebus et tribus noctibus usque ad « fluvium quod fluit juxta Ardennam sive Argonam, interfectis ex « hostibus maxima multitudine. Desinens autem persequi illos, Hlotta- V rius rex revers us est in Franciam cum magna Victoria. Otto autem « imperator, cum bis qui evaserant, cum magno confusîone reversus « est ad propria. Post haec non apposuit ultra < )tto rex ut veniret nec « ipse nec exercitus ejus in Frantiam. » Cette chronique contient visiblement des détails fabuleux et est très partiale en faveur de Lothaire ; il ne faut donc l'utiliser qu'avec beaucoup de prudence. Gesta ep. Camerac.f ï, c. 98.