MER CRE

per medium pro hereditate Giraudini empta et quindecim sextarii ordei quos habet prepositus canonicus et ita non remanent nisi triginta novem sextarios quorum viginti septem sextarii sunt frumenti et viginti duo ordei ad mensuram Exolduni. Item circa quadraginta duo sextarii ordei de casalibus ad mensuram. Exolduni, qui se habent fere in tali proportione ad mensuram Bituricensem, sicut Turonenses ad Parisienses, scilicet quindeni. Valent enim quindecim sextarii ad mensuram Exolduni duodecim sextarios ad mensuram Bituricensem. Item cadunt in dicta divisione grosse prebende circa () sextarios. De grangia Oliveti et in festo Sancti Stephani quod est in crastinum Natalis, habet /| capitulum cirea quadraginta solidos Turon. de censu in ballia de Voeto et apud Paudiacum.

(Blanc de 5 lignes) (Deux. mots inutiles ajoutés autre écriture cursive.) (Habet preterea) »

Circa quinquaginta arpenta pratorum, ut dicunt, habemus in ballia de Voeto apud Paudiacum libera nobis ab omni consuetudine, et debent acensari in Marcio quia in maxima parte in sicco sunt posita. Et si non essent cito acensata et cito posita in custodiam et bestie patrie comederent primam herbam, parum deinceps postea valeret. Valent autem herbe dictorum pratorum singulis annis, ut dicitur circa septemdecim libras Turonenses vel octodecim libras Turonenses.

[Nlota quod totalis justicia ballie de Voeto, tam magna quam parva, capituli est vel prepositi dicti capituli, et ibi potest capitulum vel ejus mandatum evaiglare hominem, .i. extra terram suam mittere, mutilare membrum, et suspendere et furcas erigere, gagium duelli recipere et dictum gagium in curia sua deducere et etiam ipsum duellum, et breviter omnem consuetudinem justiciaram.

[Mlortaliam sive manum mortuam habet capitulum in omnibus hominibus sive feminabus suis Ultra Carum ubicunque sint et etiam in servientibus preterquam infeodatis. Differt autem quia fajut vir aut mulier erunt ambo homines dicti Stephani, aut alter tantum si alio vel alterutro decedente utroque eorum vel alteruterque sine herede, portio sive hereditatis eorum vel alterius- accidit, in qua eschaela capitulum habet duas partes et prepositus canonicus de Ultra Carum terciam ; et si habeat libe-

(1) Un blanc.

Fo 353 recto

ve

F0 353 verso

Fo 354 recto

ros el si sint parlili ad invicem nichilominus accidit, Si vero non sint parliti liberi, accidit constat (1). Sed distinxit quia si vir /} et mulier sinte jusdem dominii id est eapituli, eschaela et capitulum. Si vero vir el mulier lantum, hanc nota consuetudinem que est in terra Exolduni, scilicet quod si vir et mulier diversorum dominorum habent unicum liberum vel heredem, filium vel filiam, sequilur heres ille dominium patris; et ila patre mortuo, ille heres habet eschaetam ipsius. Matre mortua, ille heres nichil percipil in eschaela matris,: quia non est ejusdem dominii cum matre ; immo dominus matris percepit illam. Hoc dico de rebus illius vel que movent de capile matris; et si heres ille decedat sine herede et sit partitus, eschaela est domini sui patris. Si vero habeant duos liberos, pater habet quem voluerit et mater reliquum ad partem suam. El ille qui est palris cedit ante domi. nium palris, et ille qui est matris ad dominium maltris et similiter habel de herede matris. Idem de illo qui per partilionem cedit ad dominium patris. Si vero habeant qualuor heredes masculos vel feminas indifferenter, pater accepil primo quem voluerit ad partem suam, et ille cedit ad dominium patris ; poslea vero mater accipil duos quos volueril ad partem suam, et illi cedunt ad dominium matris ; el pater habet quartuimn. Si vero habeant quinque vel sex vel plures heredes eodem modo se habent, quod paler primo eligit unum, et mater postea duo, el postea pater unum et postea mater alium, et sic deinceps. Si vero sit ibi tertius heres vel quintus vel septimus, vel in alio numero, expeclatur restauratio alterius heredis, id est quod alius heres nascatur ex matre et patre, et Lune habel pater unum et mater alium. Et si non fiat restauratio per generalionem vel procrealionem alterius qui faciat parem numerum heredum, heres ille impar cedit ad patrem et ad dominium patris. Similiter se -habet de duobus, Ir, Sex el sic deinceps heredibus quantum ad mortaliam. De tercio vero vel quinto vel seplimo et sic de quolibet impari, sicul de unico, quia semper est patris si sil impar el non per procrealionem fiat restauratio. /| Nota quandam consuetudinem sive penam esse illorum ad quos pertinet res vel hereditas defuneti. Quia dominus cujus homo vel femina decessil, ex quo vel ex qua accidit ei eschaeta, mandat coram se propinquiores in sanguine illi qui decessit, et qui tenentes sunt vel in possessione rerum illius qui decessit, vel vadit in dominum illorum et querit ab eis que sunt illa que

TS EN (1) Sic.

ESS rie

habent ut de illis accipiat partem que contingebat illum vel illam qui decessit. Qui si postquam fecerint ei juramentum quod fideliter ei ostendent quicquid habent, quod juramentem tenen- - Lur facere, non ostendant vel nominent omnia queconque habent; et ille dominus cujus accidit eschaeta possit pofs]tea invenire aliquid quod non sit ostensum vel nominatum de illis que possidebant vel habere debebant, dominus cui accidit eschaeta habet illud {otum sine participalione. Ita quod illi qui prius habebant ibi partem suam pichil ibi de celero per ipsam consuetudinem ibi habent, sed ipsi remanent perjuri, et dominus cui accidit eschaela totum illud debet habere, quia non fuit nominatum vel ostensum à parentibus. ;

Nota iterum aliam consuetudinem esse in terra illa, quia quando mulier maritaltur homini de altero dominio habenti plures fratres, qui fratres habent uxores suas, quod mobilia que asportat mulier alterius dominii veniunt in commune cum mobilibus que habebat maritus suus et frater mariti sui et etiam uxores eorum, et ilerum mobilia dictorum fratrum el uxorum sunt communia illis et commune uxori que est de alieno dominio. Et quando mortitur mulier illa que est de alieno dominio, ila quod non habeal heredem qui cessent () ad partem” suam el ad dominum suum, dominus illius mulieres partitur omnia mobilia cum viro illius femine sue defuncte et fratribus ejus et uxoribus fratrum ; et quilibet de fratribus et quelibet de uxoribus computatur pro uno herede, percipiendo in ïllis mobilibus, et quotam portionem illorum mobilium percipit unusquisque fratrum mariti femine mortue, et eliam ipse maritus et eliam uxores fratrum. Totam portionem illorum mobilium debet percipere-/} dominus illius femine mortue et si illa femina haberel acesia de capite suo moventia, accident domino, et nichil haberet in eis maritus ejus nec frater mariti nec uxores eorum et econtra dominus feniine defuncte nichil habet in edificiis marili qui est mariti (} qui est de altero, nec fratrum ejus nefc] uxorum dictorum fratrum.

Nota iteruim aliam habere consuetudinem dominos super homines vel in hominibus vel feminabus suis decedentibus ; scilicet quod omnes decedentes, sive homines, sive femine, dummodo sint capitales, id est chaidaine tenentur legare immo magis dimittere dominis suis aliquid secundum facullatum suarum quantitatem et recognitionem homagii sui vel dominii; et si

(1) Sic.

Fo 354 verso

nichil forte daret domino suo aliquis decedens omnia bona ipsius essent domini sui, ita quod ad voluntatem posset dominus facere sibi legatum. Et hoc debet primo facere ille qui est in ultima haberet melius indumentum, scilicet melius supertunicale vel preposito vel ballivo suo, quod idem est, duodecim denarios videlicet vel duos solidos vel quinque secundum quantitatem facullatum suarum. Quod si non faceret dictus serviens vel prepositus haberet melius indumentum, scilicet melius supertunicale vel meliorem tunicam vel pallium. Tercio vero tenetur facere lega-

tum sacerdoti suo. Et sciendum quod in ultima volontate positus :

quod gallice dicitur entre lesquatre quepoz do lit nemini potest legare aliquem (”) edificium vel immobile, nisi domino suo, non capellano suo pro anniversario suo nec etiam alicui de parentibus suis qui non sint heredes ; neque etiam potest legare mobilia sua alicui nisi moderate. Quod si faceret legatum immoderatum secundum quantitatem facultatum suarum, non teneret nee valeret; immo dominus moderaretur legatum ad voluntatem suam secundum scilicet quod deberet et quod consuetum est.

(1) Sic.