CAPUT X

IN QUO OSTENDITUR QUOD PER ILLAM CAUSAM QUIETIS TERRÆ ET FIGURÆ IN MEDIO SOLVITUR EIS QUÆSTIO DE FIGURA TERRÆ MOTA.

Ex ista véro causa quietis in medio quam induximus, potest aliquis absolvere omnem quæstionem quæsitam de hujus sphæræ motu, scilicet terræ ad medium vel quietis ejus in medio : omnes enim hujusmodi quæstiones unius et ejusdem sunt speciei.

Verbi gratia, quæret enim forte aliquis an terra naturaliter locata sit in medio, et an figura ejus sit sphærica? Objiciet autem fortasse dicens, quod si ponamus terram generari in horizonte, et paulatim residere ad medium : tunc enim forte dicet esse possible ut sub orbis semicirculo uno duplum quantitatis terræ generetur, quam est quod generatur sub altero horizontis semicirculo : et tunc descendit ab arcubus æqualibus horizontis de terra, et non erit æquale : ergo cum etiam istæ partes terræ veniunt ad circulum parvum, qui est concavum aquæ, quæ est locus terræ, duæ partes terræ erunt sub uno semicirculo concavi illius : et alia tertia

residua erit sub alio semicireulo: et Lune noverit medium terræ et medium. mundi unum et idem, neque dimensionale eisdem lineis protractis a centro ad convexum terræ et ad concavum aquæ : si -ergo terra sic locatur, unum de duobus inconveni- -entibus sequitur nacessario, scilicet quod aut non -quiescit in medio mundi, quia medium terræ hoc modo non est medium mundi : aut si non concedaur quod non quiescit et stat in medio mundi, tune possibile est quod removeatur a medio mundi : et sic non naturaliter movetur ad ipsum, et forte sequitur utrumque istorum si dicto modo terram figurari dicatur: hoc enim modo figurata non sphæricæ est figuræ cum duplum quantitatis ejus sub uno semicireulo horizontis et sub duplum sub altero, quod nullo modo potest contingere in cir- -Culis diversis super idem centrum descriptis. Dicimus autem, quod absolutio istius quæstionis non erit laboriosa, et nihil inconveniens omnino sequitur, si mens fuerit bene imbuta his quæ in præhabitis dicta sunt : non enim dicimus terram ecasu venire ad medium, sed per naturam : ergosi -etiam addi imaginetur in una parte horizontis et diminui in altera secundum modum dictum, cum in descensu ejus pars major extendil partem minorem ad medium mundi donec efficiatur medium terræ et medium mundi unum et idem : ita pervenit ad medium, et contingit ipsum, et format suum medium in medio mundi : eo quod de aptitudine naturæ, et non per casum habet consequi hunc locum qui vocatur medium : et quia una natura est in gleba una el quacumque parte terræ,

et L con uddi qua sic fi quo terr tum terr terr sus etia una mod perv pus Ne ma)jo noris exten munc retur nisi il quida dixim etsi € nequ citur Si e dum dam una F

overit idem, A cen- 1 : Si iveniit non e hoc ceda- , tune di : et

forte >rram

non s ejus n sub 1 Cir-

1onis nino æ in rram g0 Si is et cum mime- :ila mat A pLiequi una ræ,

et Lerra to!a, ideo talis consecutio medii æqualiter convenit toti terræ et cuilibet parti : et ideo pars uddita in uno semicirculo terræ descendet inferius quantumcumque potest ad medium ultimum : et sic figurabitur terra in sphæram : jam enim diximus quod talis descensus ad medium non accidit parvæ terræ in quantum est parva, neque magnæ in quantum est magna : sed accidit terræ in quantum est terra, et gravitati naturali terræ, et omni corpori terrestri : eo quod de aptitudine ipsius est descensus ad medium. Siergo hæc ilase habent, tune etiamsi dicamus totam terram generatam esse in una parte horizontis, et descendere ab illo : tune modo prædicto sequitur medium prædictum et pervenitur ad ipsum circumstando ipsum ex omnibus partibus sui convexi æqualiter.

Nec est differencia aliqua in hoc, nisi quod pars majoris gravitatis movetur velocius, et pars minoris gravitatis movetur tardius : tamen quia major extendit minorem donec medium terræ sit in medio mundi, oportet quod sphærica terra in medio figuretur. Si ergo dicamus, quod terra non est figurata nisi in medio, et non extra medium, sicut dixerunt quidam Antiquorum,adhuc propter eamdem quam diximus causam, oportet ipsum sphærice figurari : etsi dicamus quod non est generata, nec in medio, neque in horizonte, adhuc ex causa dicta, convencitur esse sphærica, sive sit facta, sive non facta.

Si enim est secundum hanc dispositionem secundum quam generata est in primis, ut dicunt quidam quod scilicet habeat additionem altiorem in una parte horizontis quam in alia: adhuc propter

sermonem quem diximus, oportet quod sit sphæ:. ricæ figuræ et rotundæ: quia omnia corpora habentia gravitatem incedunt ad concavum sui loci a: angulos similes: quia geometrice probatum est, quod similium et æqualium arcum in circumferentia sunt anguli similes et æquales in centro, qui continentur sub diametro, quæ ah arcubus æqualibus ad eentrum prôtrahuntur : et illi semidiametri sunt sieut viæ per quas descendunt corpora gravia ad centrum : et quia sic sub angulis similibus et æqualibus gravia in centro locantur, oportet necessario quod hoc sit signum infallibile, quod ipsæ figuræ sint sphæricæ in cen‘ro, et locus eorum erit necessario spbær:cæ fizuræ : non enim isscenderet hoc descensu terra in omnibus suis par‘ibus, nisi ipsa naluraliler esset orbicularis et roii. : : ef non violenter, sicut dixerunt quidam: si cut «. :°} causa corous terræ esset orbiculare, tunc oporterei necessario ipsum naturaliter esse rotundæ figuræ. Oportet autem supponere in tota natura esse hoc verum, quod omnis res naturalis semper aut frequenter habens «ispositionem aliquam et figuram, habet eam per naturam : eo quod casu alia et violentia neque frequenter sunt, neque semper.

Sed objiceret forte aliquis, quod etiam vidimus figuras elementorum non esse semper manentes el stabiles ipsis elementis manentlibus : quod autem aliquando adest, et aliquando non, non est naturale : ergo figuræ elementorum non naturales esse videntur, præcipue cum supra in primo libro habitum sit elementa esse rectarum superficierum, -et

sphæhaben-.

loci a:l

m esi, nferenro, qui æquidiame- :Orpora similiopor- >, quod . Jocus n enim IS Suis aris et [am : si ulare, Pr csse n tota uralis m ali- ) quod neque

iimus dites et autein natuesse habinm, -et

corpus cœlesle rotundarum, et elementa figurari in rotundum nisi per accidens: quia scilicet in rotundo per motum suum locantur. Sed ad hoc dicit Averroes naturale esseæ quivocum : quia videmus aliquid naturale inseparabile esse a natura, sicut sunt figuræ cœli: aliquod autem separabile, ut figuras elementorum. Dicit etiam dici posse quod figura inseparabilis est ab elemento, et separabilis : sicut etiam dicitur elementum secundum

partes et secundum totum ingenerabile., Et huic

secundæ solutioni ego non derogo. Sed tamen melius dicendum videtur, quod natura dicitur dupliciter, a natura secundum rem præcedente, et natura rem consequente : præcedens enim corpus secundum naturam est superficies terminans: et ideo naturale quod accidit corpori a natura præcedente quæ est principium ejus, est inseparabile à re : et hoc modo figura naturalis est, quæ respondet superficiei rectæ vel rotundæ: et hoc modw elementa sunt rectæ figuræ in omnibus suis diamelris et superfic:ebus, sicut diximus in superficiebus: et corpora animata habent suas figuras ex dimensione secundarum superficierum, et similiter corpus cœli : motus autem est natura consequens rem quæ movetur, et potentia est secundum naturam quam natura ipsius rei motæ: et ideo quod accidit rei per motum, separabile est ab ipsa re adhuc manenie: et hoc modo naturale est elemen- Lis figurari sphærice.

PRET cer EE a ne

eg

RTE RER

‘ D] Au " ke (4 1]