‹ Les grandes chronique de France (volume 2)Chapitre 75 sur 110 · On s'expliquera mieux la froideur de cette lettre en · texte numérisé non relu

On s'expliquera mieux la froideur de cette lettre en

24 mars 1354, Valence.

Lettre de Pierre IV le Cérémonieux, roi d'Aragon, à. Jean II, au sujet de la mort du connétable Charles d'Espagne. — (Archivo de la corona de Aragon, reg. 1146, fol. 38.)

Illustri ac magnifico prlncipi Johannî Dei gracia Ffrancorum régi, consanguineo noslro carissimo. Petriis Dei gracia rex Aragonuni, etc., salutem et prospères ad vola successus. Serenissime princeps, morlis Caruli (s/r) de Ispania casum infortunatum audivimus displicenter, cujus prétexta celsitudo vestra contra illustrem regem Navarre valut delalum [dejUpsa, ut nobis innotuit relatio fidedigna, aliquantulum mota fuit; de quibus, inspectis et consideratis sauguinis débite [et dilectionis] afiectu quibus idem rex nobiscum ad invicem astringitur, displicencie materiam assumpsimus vehementem. Quare, rex inclite, cum inter vos et ipsuni, attentis premissis et aliis que aflTinitatem utriusque concernunt, sicut scitis, dissensionis materia occasione premissa seu alla oriri non debeat ullo modo, magnificenciam et afiinitatem vestram, nobis caram, affectîbus desideratis et attente deprecamur quatinusvestri honoris intuitu et contemplacione serviciorum, per dicium regem illustrem et ejus predecessores vobis vestrisque antecesso-

lisant la réponse, adressée le même jour, par le Pape, à Charles le Mauvais. Evidemment, le roi de Navarre avait pris les devants, en racontant à sa manière sa querelle avec le connétable et le dénouement sanglant qu'elle avait eu (Reg. Vat. 236, fol. 29 v°; 16 février 1354. Publiée intégralement parle P. Denifle, la Guerre de Cent ans et la désolation des églises... en France^ t. I, p. 99, n. 5).

i. Lacune d'une lettre ou deux dans le texte, par suite d'une déchirure du papier

ribus longe vis temporibus impensorum, serenitas vestra apud ipsum regem misericorditer pocius quam rigorose se habere dignetur. Hoc enim nostris affectibus ad specialeni et signatam gra[eiam] ascribemus. Datum Valencie sub nostro sigillo secreto xxiiii" die martii anno a Nativitate Domini M" CCC°L'' quarto.

Bertrandus de Pinos, mandato Régis facto per dominum episcoputn Valencie, cancellarium, in consilio.

22 novembre 1355, Amiens.

Lettre de Jean II aux consuls et habitants de Montpellier, au sujet de la chevauchée du prince de Galles dans le Languedoc. — (Arch. commun, de Montpellier. Fonds du Grand Chartrier, D. xix. Original, parchemin. Lettre close; fragments d'un petit sceau de cire rouge.)

Johannes Dei gracia Francorum rex. Dilectis et fidelibus nostris consulibus et communitati Montispessulani, salutem et dilectioneni. Dum, diebus proxime lapsis, circa regni nostri confinia, in fronteriis maris, ubi rex Anglie descenderat cum multitudine armalorum, fingens se velle contra nos bellum inire, cum grandi nostro exercitu vacassemus, etjam essemus in regressu ac noster exercitus discessisset a nobis, ut unusquisque ad propria remearet, rumores nobis de partibus lingue occitane, per nuncios et spéciales litteras, advenerunt quod fidelis populus noster illarum parcium per hostiles invasiones miserabiliter afïligitur, tribulaciones multas patitur et intolerabiliter molestatur, ex quibus nimirum acerbis in corde doloribus tangimur, et ex eo dolores nobis doloribus cumulantur quod dictus rex Anglie, statim dum nostrum presensit adventum, non expectato bello, in Angliam retrocessit, sicque per astuciam exercitum impedivit, quem ad dictas partes lingue occitane,

pro conservacionc cl tuicione pairie, cum noslro primoge-

nito, pridem mitlere volebamuseleciam millebanius. Sane

iii audilu rumorum hujusmodi mulla fuimus aninii lurba-

cione respersi et turbanturamaritudine inenles nostre, sed,

siciit novil veslra prudencia, non esl novum quod in guer-

ris nunc pars una deprimilur, nunc depressa resurgil, et

resumptis viribus superat depressores. Et certe, si bene sci-

retur desiderium quod habemus ad vindicandum aftlic-

ciones hujusmodi fîdelibus noslris illalas, aiïlictis cousola-

tioneni nosler affectas afferret, unde tribulaciones suas

paciencius tolerarent. Scimus quidem quod assiduis opor-

teteos insudare laboribus, et angustiis corpoiis et dampno-

rum multiplicitergravantur, unde nos desiderium noslrum

in hac parte, superna favenle clemencia, quam tocius [sic :

cicius) poterimus cogitantes implere, carrissimum fratrem

nostrum ducem Aurelianensenï, cum ingenti bellatorum

numéro, ad partes illas de presenli providimus deputan-

dum, ulterius super hiis provisuri, proul divina gracia

ministrabit. Quocirca dilectionem vestram rogamus quati-

nus, in adversilatibus hujusmodi constanciam fidelium ani-

morum habentes, menlesque vestras virtute perseverancie

roborantes, taliler vos habere curetis, per continuacionem

fidelitatis illese, quod vos lanquam nobis peramabiles

debeamus dignis favoribus prosequi et honorare, lanquam

spéciales et fidèles amicos. Datum x\mbianis die xxu" no-

vembris.

Matheus.

Au dos : R[ecepta] die v decembris M"CCC"LV°.

18 décembre 1355, Paris.

Lettre de Jean II aux consuls et aux habitants de Montpellier, au sujet des désastres causés au Languedoc par la chevauchée du Prince ]\oir. — (Arch. commun, de Montpellier. Fonds

du Grand Chartrier, D. xix. Original, parchemin. Lettre close; le sceau et l'adresse manquent.)

JohannesDei gracia Francorum rex. Dilectis et fidelibus nostris consulibus et universitati Montispessulani, salutem et dilectionem. Regressî nuper cuni exercitu nostro de fronteriis maris in partibus Picardie, ubi rex Anglie cum multitudine gentium armorum descenderat, rumores lugendos audivimus et dolcndos de predicta patria nostra lingue occitane, que per hostes nostros ex inopinato sic audacter invaditur et sic intrépide audacia presumpta vastatur. Unde taeti dolore cordis iutrinsecus, tanto fit dolor noster acerbior, quanto majori fraude fuimus hostium nostrorum non solum ibi sed alibi circonventi, dum idem rex Anglie, qui fingebat se eodem tempore animo bellandi venire, de quo majores sui exercitus pro eo se jactabant, bellum ex parte nostra sibi et suis instanter oblatum respuens, eo vitato, dum nostrum presensit adventum, statlm in Angliam celeriter retrocessit, et sic nos illudens exercitum, quem cum primogenito nostro ad partes ipsas lingue occitane mittebamus, deceptibiliterimpedivit. Dolemus insuper et amare trlstamur quod, quia nobis fuerat de eisdem partibus pro certo rescriptum, per litteras et nuncios spéciales, quod numerus gencium nostraruni in armis numerum hostium nostrorum ibidem multipliciter excedebat, nec poterant evadere sine bello, sic fuimus vana credulitate decepti quod nec personaliterilluc accessimus, sed et primogenitum nostrum, prout erat dispositum, distulimus destinare. Rumoribus autem auditis hujusmodi, statim ordinavimus ibidem mittere carissimum fratrem nostrum ducem Aurelianensem, cum ingenti numéro bellatorum, donec certificati fuimus dictos hostes nostros Burdegalis remeasse. Cum itaque constabularius noster et Jihannes de Claromonte, miles, marescallus Francie, de dictis partibus redeuntes, statum patrie etgestorum nobis retulerint seriose, et interalia perfectam et illesam fidelitatis conslanciam, quam in vobis ac

céleris siibditis nostris parcium precHctarum, cum effeclu noverunt, untle tani vos (|uain alil predicti subditi nostri amorem nostrum et benivolcnciam regiam perpétue meruistis, et exinde referentes quantas possumus vobis grates, scirc pro certo vos volumus quod nos dampnis, oppressionibus et afïlictionibus vestris et tocius patrie ex loto cordis et mentis affectu, quantum humanitas patilur, condolentes, et pro cunctis aliis agendis summopere cordi gerentes qualiter dampna et dispendia hujusmodi, repressis oppressionibus, prout exposcit neccessitas, efficaciter pro viribus releventur, de die in diem vacamus et disponimus incessanter ad partes illas ire veL mittere festinanter personas, per quarum fidelitatem et industriam toti patrie defensio et securitas desiderata provenientet populus nostera tribulacione tôt malorum, dante Domino, respirabit. Quocirca circonspectionem vestram attente rogamus quatinus, discreta consideracione pensantes quod in guerris fréquenter inopina ta succedunt, et sine dubitacione tenentes quod intensum habemus desiderium ad vindicanda premissa, sic quod quam cicius potuerimus, divino et vestro auxilio mediante, videre poteritis per effectum, pacienciam quantum poteritis in hac parte nobiscum habentes, vosque et alios confortantes fidelitatis solide permanencia, erga nos de bono semper in melius gerere et habere velitis, taliter quod ab hoc vos dignis favoribus prosequi et honorare merito debeamus. Dalum Parisius die xvin* decembris.

Matheus.

Au dos : R[ecepta] die xiii januarii M^CCCLV**.

27 décembre 1355, Paris.

Provisions de Jean Baillât, nommé trésorier du duc de Normandie. — (Bibl. nat., P. O. 108, d. 35(32, Baillet, n» 3.

Vidirnus sous le scel de la prévôté de Paris; Paris, 5 juillet

Charles, aîsnez filz du roy de France, duc de Normandie, dalphin de Viennois et conte de Poytiers. A touz ceulz qui ces lettres verront, salut. Savoir faisons que nous, enformez de la loyauté, discrecion et diligence de Jehan Baillet, bourgois de Paris, ycellui Jehan faisons nostre trésorier et li donnons plain povoir et mandement especial de faire tout ce qui à office de trésorier puet et doit appartenir, mandons à touz noz justiciers, officiers et subjetz, prions et requerrons touz autres, que au dit Jehan en ce obéissent et entendent diligemment. En tesmoing de ce nous avons fait mettre nostre seel à ces lettres. Donné à Paris, le XXVII® jour de décembre l'an mil CGC cinquante et cinq. Par Monseigneur le duc :

Marueil.

24 décembre 1356, Avignon.

Innocent VI annonce au roi Jean la promotion au cardinalat de Pierre de la Forêt, l'archevêque de Rouen*. — (R^g. Vat. 238, fol. 247 v°2.)

Carissimo in Christo filio Johanni, régi Francorum illustri, salutem et apostolicam benedictionem.

Licet, amantissime fili, jocundum nobis sit vota regia que sicut princeps catholicus beneplacitis Creatoris lui libenter vis esse conformia, exaudicionis optata gratia prevenire, in hiis tamen desideria tua favorabiliori exauditione prosequimur, que honorem et decus Ecclesie, sponse

1. Chronique, t. I, p. 94. La promotion avait été faite le même jour, samedi, veille de Noël. Elle comprenait « vi cardinalx nouveaux » .

Page 1