‹ Les grandes chroniques de France. Chronique des règnes de Jean II et de Charles V (volume 2)Chapitre 76 sur 106 · On s'expliquera mieux la froideur de cette lettre en · texte numérisé non relu

On s'expliquera mieux la froideur de cette lettre en

ni 5

24 mars 1354, Valence.

Lettre de Pierre IV le Cérémonieux, roi d'Aragon, à Jean II, au sujet de la mort du connétable Charles d'Espagne. — (Archivo de la corona de Aragon, reg. 1146, fol. 38.)

Illustri ac magnifico principi Johanni Dei gracia Ffrancorum régi, consanguineo nostro carissimo. Petrus Dei gracia rex Aragonum, etc., salutem et prospères ad vota successus. Serenissime princeps, morlis Caruli {sic) de Ispania casum infortunatum audivinius displicenter, cujus pretextu celsitudo vestra contra illustrem regem Navarre velutdelalum [dejUpsa, ut nobis innotuit relatio fidedigna, aliquantulum mota fuit; de quibus, inspectis et consideratis sanguinis débite [et dilectionis] affectu quibus idem rex nobiscum ad invicem astringitur, displicencie materiam assumpsimus vehementem. Quare, rex inclite, cum inter vos et ipsum, attentis premissis et aliis que affînitatem utriusque concernunt, sicut scitis, dissensionis materia occasione premissa seu alia oriri non debeat ullo modo, magnificenciam et afiinitatem vestram, nobis caram, affectibus desideratis et attente deprecamur quatinus vestri honoris intuitu et contemplacione serviciorum, per dictum regem illustrem et ejus predecessores vobis vestrisque antecesso-

lisant la réponse, adressée le même jour, par le Pape, à Charles le Mauvais. Evidemment, le roi de Navarre avait pris les devants, en racontant à sa manière sa querelle avec le connétable et le dénouement sanglant qu'elle avait eu (Reg. Vat. 236, fol. 29 v°; 16 février 1354. Publiée intégralement parle P. Denifle, la Guerre de Cent ans et la désolation des églises... en France., t. I, p. 99, n. 5).

1. Lacune d'une lettre ou deux dans le texte, par suite d'une déchirure du papier

ribus longe vis lempoiibus impensorum, serenitas vestra apud ipsum regem misericorditer pocius quam rigorose se habere dignetur. Hoc enim nostris afFectibus ad specialeni et signatam gra[ciam] ascribemus. Datum Valencie sub nostro sigillo secreto xxnn° die martii anno a Nativitate Domini M" CGC» L° quarto.

Bertrandus de Pinos, mandato Régis facto per dominum episcopum Valencie, cancellarium, in consilio.

22 novembre 1355, Amiens.

Lettre de Jean II aux consuls et habitants de Montpellier, au sujet de la chevauchée du prince de Galles dans le Languedoc. — (Arch. commun, de Montpellier. Fonds du Grand Chartrier, D. xix. Original, parchemin. Lettre close; fragments d'un petit sceau de cire rouge.)

Johannes Dei gracia Francorum rex. Dilectis et fidelibus noslris consulibus et communitati Montispessulani, salutem et dilectionem. Dura, diebus proxime lapsis, circa regni noslri confinia, in fronteriis maris, ubi rex Anglie descenderat cum multitudine armatorum, fingens se velle contra nos bellum inire, cum grandi nostro exercitu vacassemus, etjam essemusin regressu ac nosterexercitus discessissel a nobis, ut unusquisque ad propria remearet, rumores nobis de parlibus lingue occitane, per nuncios et spéciales litleras, advenerunt quod fidelis populus noster illarum parcium per hostiles invasiones miserabiliter afïligitur, tribulaciones multas patitur et inlolerabililer molestatur, ex quibus nimirum acerbis in corde doloribus tangimur, et ex eo dolores nobis doloribus cumulantur quod diclus rex Anglie, statim dum nostrum presensit adventum, non expectato bello, in Angliam retrocessit, sicque per astuciam exercitum impedivit, quem ad dictas partes lingue occitane,

pro conservacione et tuicione pairie, cum nostro primoge-

nito, pridem mittere volebamus et eciam mittebamus. Sane

in auditu rumorum hujusmodi multa fuimus animi turba-

cione respersi et turbantur amaritudine mentes nostre, sed,

sicut novit vestra prudencia, non est novum quod in guer-

ris nunc pars una deprimilur, nunc depressa resurgit, et

resumptis viribus superat depressores. Et certe, si bene sci-

retur desiderium quod habemus ad vindicandum afflic-

ciones hujusmodi fidelibus nostris illatas, afïlictis consola-

tionem noster affectus afferret, unde tribulaciones suas

paciencius tolerarent. Scimus quidem quod assiduis opor-

teteos insudare laboribus, etangustiis corporis et dampno-

rum multipliciter gravantur, unde nos desiderium noslrum

in hac parte, superna favente clemencia, quam tocius [sic :

cicius) poterimus cogitantes implere, carrissimum fratrem

nostrum ducem Aurelianensem, cum ingenti bellatorum

numéro, ad partes illas de presenti providimus deputan-

dum, ulterius super hiis provisuri, prout divina gracia

ministrabit. Quocirca dilectionem vestram rogamus quati-

nus, in adversitatibus hujusmodi constanciam fidelium ani-

morum habentes, mentesque vestras virtute perseverancie

roborantes, taliter vos habere curetis, per continuacionem

fidelitatis illese, quod vos tanquam nobis peramabiles

debeamus dignis favoribus prosequi et honorare, tanquam

spéciales et fidèles amicos. Datum Ambianis die xxii" no-

vembris.

Matheus.

Au dos : R[ecepta] die v decembris M^CCCoLV.

18 décembre 1355, Paris.

Lettre de Jean II aux consuls et aux habitants de Montpellier, au sujet des désastres causés au Languedoc par la chevauchée du Prince Noir. — (Arch. commun, de Montpellier. Fonds

du Grand Chartrier, D. xix. Original, parchemin. Lettre close; le sceau et l'adresse manquent.)

Johannes Dei gracia Francorum rex. Dilectis et fidelibus nostris consulibus et universitati Montispessulani, salutetn et dîlectionem. Regressi nuper eu m exercitu noslro de fronteriis maris in partibus Picardie, ubi rex Anglie cum multitudine gentium armorum descenderat, rumores lugendos audivimus et dolendos de predicta patria noslra lingue occitane, que per hostes nostros ex inopinato sic audacter invaditur et sic intrépide audacia presurapta vastatur. Unde tacti dolore cordis iutrinsecus, tanto fit dolor noster acerbior, quanto majori fraude fuimus hostium nostrorum non solum ibi sed alibi circonvenli, duni idem rex Anglie, qui fingebat se eodem tempore aninio bellandi venire, de quo majores sui exercitus pro eo se jactabant, bellum ex parte nostra sibi et suis instanter oblatum respuens, eo vitato, dum nostrum presensit adventum, statim in Angliam celeriter retrocessit, et sic nos illudens exercitum, quem cum primogenito nostro ad partes ipsas lingue occitane mittebamus, deceptibiliter impedivit. Dolemus insuper et amare tristamur quod, quia nobis fuerat de eisdem partibus pro certo rescriptum, per litteras et nuncios spéciales, quod numerus gencium nostrarum in armis numerum hostium nostrorum ibidem multipliciter excedebat, nec poterant evadere sine bello, sic fuimus vana credulitate decepti quod nec personaliterilluc accessimus, sed et primogenitum nostrum, prout erat dispositum, distulimus destinare. Rumoribus autem auditis hujusmodi, statim ordinavimus ibidem mittere carissimum fratrem nostrum ducem Aurelianensem, cum ingenti numéro bellatorum, tlonec certificati fuimus dictos hostes nostros Burdegalis remeasse. Cum itaque constabularius noster et Johannes de Claromonte, miles, marescallus Francie, de dictis partibus redeuntes, statum patrie et gestorum nobis retulerint seriose, et inter alia perfectam et illesam fidelitatis constanciam, quam in vobis ac

ceteris subditis nostris parcium prediclarum, cum effectu noverunt, iinde tam vos quam alii predicti subditi nostri amorem nostrum et benivolenciam regiam perpetuo meruistis, et exinde referentes quantas possumus vobis grates, scire pro certo vos volumus quod nos dampnis, oppressionibus et afïlictionibus vestris et tocius patrie ex toto cordis et mentis affectu, quantum humanitas patitur, condolentes, et pro cunctis aliis agendis summopere cordi gerentes qualiter dampna et dispendia hujusmodi, repressis oppressionibus, prout exposait neccessitas, efficaciter pro viribus releventur, de die in diem vacamus et disponimus incessanter ad partes illas ire vel mittere festinanter personas, per quarum fidelitatem et industriam toti patrie defensio et securitas desiderata provenientet populus nostera tribulacione tôt malorum, dante Domino, respirabit. Quoeirca circonspectionem vestram attente rogamus quatinus, discreta consideracione pensantes quod in guerris fréquenter inopina ta succedunt, et sine dubitacione tenentes quod intensum habemus desiderium ad vindicanda premissa, sic quod quam cicius potuerimus, divino etvestro auxiiio mediante, videre poteritis per effectum, pacienciam quantum poteritis in hac parte nobiscum habentes, vosque et alios confortantes fidelitatis solide permanencia, erga nosde bono semper in melius gerere et habere velitis, laliter quod ab hoc vos dignis favoribus prosequi et honorare merito debeamus. Datum Parisius die xviii" decembris.

Matheus.

Au dos : R[ecepta] die xiii januarii M^CCCLV.

27 décembre 1355, Paris.

Provisions de Jean Baillet, nommé trésorier du duc de Normandie. — (Bibl. nal., P. O. 168, d. 3562, Baillet, n" 3.

Vidimus sous le scel de la prévôté de Paris; Paris, 5 juillet

Charles, aisnez filz du roy de France, duc de Normandie, dalphin de Viennois et conte de Poytiers. A touz ceulz qui ces lettres verront, salut. Savoir faisons que nous, enformez de la loyauté, discrecion et diligence de Jehan Baillet, bourg^ois de Paris, ycellui Jehan faisons nostre trésorier et li donnons plain povoir et mandement especial de faire tout ce qui à office de trésorier puet et doit appartenir, mandons à touz noz justiciers, officiers et subjetz, prions et requerrons touz autres, que au dit Jehan en ce obéissent et entendent diligemment. En tesmoing de ce nous avons fait mettre nostre seel à ces lettres. Donné à Paris, le xxvn® jour de décembre l'an mil CGC cinquante et cinq. Par Monseigneur le duc :

Marueil.

24 décembre 1356, Avignon.

Innocent VI annonce au roi Jean la promotion au cardinalat de Pierre de la Forêt, l'archevêque de Rouent — (I^^g. Vat. 238, fol. 247 v°2.)

Carissimo in Christo filio Johanni, régi Francorum illustri, salutem et apostolicam benedictionem.

Licet, amantissime fili, jocundum nobis sit vota regia que sicut princeps catholicus beneplacitis Creatoris tui libenter vis esse conformia, exaudicionis optata gratia prevenire, in hiis tamen desideria tua favorabiliori exauditione prosequimur, que honorem et decus Ecclesie, sponse

1. Chronique, t. I, p. 94. La promotion avait été faite le même jour, samedi, veille de Noël. Elle comprenait « vi cardinalx nouveaux ».

Page 1