‹ Les historiens et les critiques de Raphael, 1483 - 1883: Essai bibliographique pour servir dChapitre 55 sur 67 · DOCUMENT SUR UN VOYAGE FAIT PAR RAPHAËL A URBIN · texte numérisé non relu

DOCUMENT SUR UN VOYAGE FAIT PAR RAPHAËL A URBIN

EN l507.

D'après ce document, découvert par M. Alipio Alippi et publié par lui, en 1880, dans le ]o\irnai\ Il Raffaello^ d'Urbin, Raphaël s'obligea, le 11 octobre iSoy, à payer aux Cervasi de Montefalcone la somme de cent ducats, de quarante bolonais chacun, pour soulte d'échange d'une maison. Ladite somme devant être affectée au payement d'une amende infligée à ses cosignataires, Raphaël mettait douze ducats et demi à la disposition immédiate de la Chambre ducale d'Urbin; trente-sept et demi autres ducats devaient être payés à première réquisition; le reste le jour de Noél. Le contrat nous apprend en outre que les Cervasi avaient donné à Raphaël une quittance fictive de cent ducats, sans doute pour empêcher la saisie de la somme dont ils étaient créanciers. L'intervention réelle de l'artiste à la signature du contrat résulte de ce fait qu'il jura « ad sancta dei Evangelia, manu corporaliter tactis scripturis».

« In nomine Domini,amen; anno Domini ab ejus nativitate MDVII inditione X, tempore pontificatus sanctissimi in Christo patris sanctissimi domini Julii pape secundi, die vero XI mensis octobris, in Cancellaria parva palatii ducalis civitatis Urbini, sita in dicta civitate juxta sua notissima latera : praesentibus Antonio Fazini de Fazinibus

i3o LES HISTORIENS DE RAPHAËL

et Thoma Pétri Bette de Urbino testibus ad hœc vocatis, habitis et rogatis.

Raphaël quondam Jovannis Sanctis pictor urbinas : non obstante confessionne facta per don Jeronymum Berardinum Petrum Archangelum et Bartolomeum fratres invicem filios quondam Seraphini Cervasii de Monte Falcone eorum nominibus et vice et nomine Joan Baptistae eorum fratris de receptione florenorum centum ex caussa ressidui pretii seu estimationis domus per eos permutatse cum dicto Raphaële, de qua permutatione et confessione apparet sub dicta die manu mei notarii infrascripti : quse re vera fuit ficta et simulata et facta sub spe prsesentis obligationis : per se et per suos heredes se et sua bona obligando : promisit et convenit dare et solvere et numerare dictis domino Jeronimo Berardino Petro Arcangelo et Bartolomeo praesentibus et acceptantibus pro se et eorum heredibus et vice et nomine dicti Joannis Baptistae eorum fratris et illius heredum florenos duodecim cum dimidio ad rationem XL blhor. pro floreno ad omnem eorum requisitionem et terminum et volentibus et mandantibus pra^nominatis Domino Jeronymo fratribus nominibus prœdictis dare, solvere et numerare Francisco Buffae magistro domus Illmi Domini nostri Ducis Urbini praesenti et aceptanti vice et nomine praefati Illmi Dîîi nostri Ducis Urbini et ejus Camerae fyscalis pro quadam pena incursa per dictum Petrum Arcangelum et Bartolomeum ob desponsationem per eos factam de filiabus Sr Guidi de Granis de Monte Falcone, prout asseruit dictus Franciscus BufFa : florenos triginta septem cum dimidio ad omnem requisitionem praefatae Camerae et dicti Francisci et florenos quînquaginta similes hic ad festum nativitatis Dni nostri Jesu Christi proximae futurae et deinde ad omnem dictae Camerae et dicti Francisci petitionem et terminum : volens dictus Raphaël pro dictis quantitatibus posse realiter et personaliter conveniri, capi, cogi et compelli hic in

APPENDICE i3i

civitate Urbini et ubique locorum non obstantibus feriis et diebus feriatis extatis et vindemiarum salvis-conductis bullectinis et rescriptis quibuscumque tam impetratis quam impetrandis, privilégie fori judicibus incompetentibus quibus omnibus expresse renunciavit et insuper exceptioni doli mali, conditioni sine causa vel ex injusta causa ; in factum actioni exceptionique fictionis et simulationis, erroris juris et facti et omni alii legum et juris auxilio sibi competenti vel competituro. Quse omnia et singula et in praesenti instrument© contenta dictus Raphaël per se et suos heredes promisit dictis Domino Jeronymo et fratribus et dietOi Francisco Buffae ut super stipulantibus et recipientibus et promittendo solemniter juravit ad Sancta Dei Evangelia manu corporaliter tactis scripturis vera fuisse et esse et ea omnia semper et perpetuo firme rata et grata habere, tenere et observare et in nullo contra facere, dicere, opponere vel venire per se vel alios aliqua ratione vel causa de jure ingenio, vel de facto directe vel indirecte vel aliquo quesito colore sub pena et ad penam dupli dicte quantitatis solemni stipulatione promissa. Quse pena totiens comittat et exigi possit quotiens fuit contrafactum ratis manentibus predictis pro quorum observatione obligavit omnia sua bona praesentia et futura.

Et ego Ludovicus quondam Baldi de Urbino, in quadra Episcopatus publicus imperiali auctoritate notarius praedictis omnibus et singulis praesens interfui et ea rogatus scribere scripsi et publicavi signumque meum consuetum apposui: dictis anno etdie praesens istrumentum (sic) autenticavi. »

EXTRAITS DU DIARIUM DE PARIS DE GRASSIS, RELATIFS AUX APPARTEMENTS PONTIFICAUX DU VATICAN.

iSoy. « In die coronationis. Hodie papa incepit in supe-

i32 LES HISTORIENS DE RAPHAËL

rioribus mansionibus palatii habitare, quia non volebat videre omni hora, ut mihi dixit, fîguram Alexandri prasdecessoris sui, inimici sui, quem marranum et judœum appellabat et circumcisum. Quod verbum cum ego et cum nonnullis domesticis riderem, ipse quasi aegre tulit a me qui non crederem ei qaa^ diceret de Papa Alexandro, quia esset circumcisus. Et cum ego replicarem quod si placeret ipsam imaginem delere de pariete, ac omnes alias simul cum armis pictis, non voluit dicens quod hoc non diceret ; sed ipse nolebat ibi habitare ne recordaretur memoriœ illius pessimœ et sceleratœ. » (Cf. mon Raphaël, p. 317.)

i5o8, 3 juillet. « In aula regia, in capite illius ubi solet , pontifex in solio pontificali ter sedens alios recipere oratores regios, non sedit propter fabricam, quœ in illius aulœ capite fiebat, sed in cauda, id est ex opposito, in alia extremitate aulae ubi est fenestra pro rege Franciae depicta. »

i5i3. « Die sanctas Luciœ de mense decembris papa in caméra ultima superiori nova, id est ea quasest picta signature sanctae memoriœ Julii, consecravit reverendissimum dominum Laurentium Putium. »

i52i, 10 avril, g Consistorium fuit habitum in aula magna inter duas capellas, ex eo quia aula solita consistorialis erat plena trabibus substentantibus solare sive lectum, quod ruinam minabatur, et in alia equali non potuit, quia porta, quœ erat antiquitus in angulo, nunc in medio parietis est, ita ut solium papale in medio poni non potuit. Propterea necesse fuit consistorium ipsum in aula regali ponere contra legem et morem nostrum sic volente papa, cum quo consului, et sic factum est K »

I. M. Audin, dans son Histoire de Léon X, a rapporté le récit fait par Paris de Grassis, des funérailles de Raphaël, d'après le manuscrit conservé, affirme-t-il, à la Barberine. Or, ce passage, aucun de mes prédécesseurs n'a pu le retrouver jusqu'ici, et en vérité, ils ont été bien bons de le chercher avec

APPENDICE i33

Page 1